VOS/ABB, Vereniging van Openbare en Algemeen Toegankelijke Scholen

Temporisering passend onderwijs: een analyse

De protesten tegen de bezuiniging op passend onderwijs hebben (een bescheiden) resultaat opgeleverd: het kabinet vertraagt de maatregel. VOS/ABB blijft de zaak op de voet volgen, omdat een goed stelsel van passend onderwijs belangrijk is voor de algemene toegankelijkheid van de scholen voor primair en voortgezet onderwijs. Een analyse van de ontwikkelingen maakt duidelijk dat het besluit van minister Marja van Bijsterveldt van OCW meer met machtspolitiek dan met onderwijs te maken heeft.

Direct op Prinsjesdag signaleerde VOS/ABB dat in de nieuwe kabinetsperiode onder premier Mark Rutte, die toen overigens nog net niet was aangetreden, fors zou worden bezuinigd op onderwijs. In de Troonrede van koningin Beatrix was daarover nog niets te horen, maar na de presentatie van de Miljoenennota werd onmiddellijk duidelijk dat er honderden miljoenen zouden worden gekort op onder meer de enveloppenmiddelen en passend onderwijs.

Uit de koker van de VVD
De voorgenomen maatregel om te gaan snijden in het onderwijs voor leerlingen met extra zorgbehoeften sloot vooral aan op de wens van de VVD. Al in mei vorig jaar waarschuwde VOS/ABB voor de ernstige gevolgen van het voornemen van de liberalen om 565 miljoen te korten op passend onderwijs. Dit bedrag stond vermeld in het verkiezingsprogramma van de VVD. Het bedrag van ruim 300 miljoen dat onder het nieuwe kabinet bekend werd, was een stuk lager. Dit werd beschouwd als een resultaat van de formatieonderhandelingen met CDA en gedoogpartner PVV.

Opmerkelijk was dat rond de formatie en op Prinsjesdag de bezuiniging op het funderend onderwijs nauwelijks door andere onderwijspartijen werd opgemerkt. Zo schreef de PO-Raad in een persbericht na de presentatie van de Miljoenennota 'verheugd' te zijn, omdat in de nieuwe kabinetsperiode 'de onderwijsambities van ons land zijn gehandhaafd'. De sectororganisatie meldde ook 'voorzichtig opgelucht' te zijn, omdat 'extra bezuinigingen voorlopig van de baan' leken.

Niets bleek minder waar. Naast de korting op de enveloppenmiddelen van 235 miljoen euro, werd ook voorgesteld om ruim 300 miljoen te bezuinigen op passend onderwijs, ingaande augustus 2012. De regeringscoalities van VVD en CDA in de Tweede Kamer gingen hier (uiteraard) mee akkoord, gesteund door de fractie van gedoogpartner PVV. In de discussies in de politiek en in de media werd de bezuiniging, met name door VVD-Kamerlid Ton Elias, verdraaid tot een verschuiving van budgetten.

Loden deur
De oppositie probeerde nog herhaaldelijk met verschillende moties de ernstige gevolgen van de bezuiniging te verzachten, onder meer door een langere fasering van de bezuiniging voor te stellen, maar de parlementaire gelederen achter het kabinet-Rutte bleven steevast gesloten. Bovendien bleek minister Van Bijsterveldt, ook na diverse goed beargumenteerde protesten van de direct betrokkenen (waarvan het landelijke protest op 9 februari in Nieuwegein het grootst was), zo flexibel als een loden deur.

Het is daarom des te opmerkelijker dat, nota bene een dag na de verwerping van een nieuwe reeks moties van de oppositie in de Tweede Kamer, minister Van Bijsterveldt woensdag plotseling bekendmaakte dat er tóch wordt getemporiseerd. In plaats van een bezuiniging van 50 miljoen euro in 2012 en een structurele bezuiniging van 300 miljoen euro vanaf 2013, start de bezuiniging pas in 2013 met een bedrag van 100 miljoen euro, oplopend naar 200 miljoen euro in 2014 en structureel 300 miljoen euro vanaf 2015. De minister zegt dat zij hiertoe besloten heeft om binnen het onderwijs meer draagvlak te creëren.

Machtsspel
In werkelijkheid gaat het de minister niet om meer draagvlak onder de direct betrokkenen en ook niet om de kwaliteit van het onderwijs, maar om een politiek machtsspel na de Provinciale Statenverkiezingen op 2 maart. Het resultaat daarvan was dat de minderheid die de coalitiepartijen nu in de Eerste Kamer hebben (de PVV zit er nog niet in), vanaf volgende maand, wanneer de nieuw samengestelde Senaat aantreedt, inclusief de zetels van de PVV wordt gecontinueerd. De nieuwe politieke werkelijkheid maakt het voor het kabinet noodzakelijk om steun te zoeken bij de SGP, die de coalitie in de Eerste Kamer aan een (nipte) meerderheid kan helpen.

Omdat de SGP bezwaren had tegen het hoge tempo van de bezuiniging op passend onderwijs, konden de staatkundig gereformeerden op grond van hun machtspositie in de toekomstige Senaat minister Van Bijsterveldt en daarmee het kabinet onder druk zetten. De temporisering van de bezuiniging op passend onderwijs is in elk geval in eerste instantie politiek gemotiveerd. Het besluit van het kabinet lijkt helaas niet zozeer te zijn ingegeven door de zorgen die het onderwijs herhaaldelijk heeft geuit. Dit voorspelt voor de toekomst onder minister Van Bijsterveldt niet veel goeds.

Hoe nu verder?
VOS/ABB blijft de ontwikkelingen nauwgezet volgen, omdat een goed stelsel van passend onderwijs met voldoende financiële middelen van groot belang is voor de algemene toegankelijkheid van het primair en voortgezet onderwijs. Ook zal VOS/ABB de komende tijd analyseren wat de gevolgen van de temporisering zijn voor het nieuwe stelsel van passend onderwijs. Hierbij komen diverse aspecten aan bod, zoals de leerlinggebonden financiering en de positie en de taken van de huidige samenwerkingsverbanden.

Blijft u daarom de berichtgeving op deze website, in de wekelijkse e-mailnieuwsbrieven van VOS/ABB en op Twitter volgen! 

---