Kabinet schrapt fusietoets

Het kabinet heeft besloten de fusietoets voor het basis- en voortgezet onderwijs af te schaffen. Wel moet de betrokken medezeggenschapsraden met een fusie instemmen. Ook moet er een rapport worden opgesteld waarin de keuze voor de fusie wordt onderbouwd.

Schoolbesturen die samenwerking met elkaar zochten voor fusies, liepen vaak tegen de fusietoets op. Daardoor zijn in de afgelopen jaren fusies uitgesteld of werd er gekozen voor minder intensieve samenwerking. Het kabinet wil daarvan af.

Het afschaffen van de fusietoets zal er volgens het kabinet niet toe leiden dat er automatisch meer grote scholen komen. ‘Vaak gaat het om bestuurlijke fusies en blijven leerlingen gewoon in hetzelfde gebouw met dezelfde leraren les krijgen. In sommige situaties is het juist zo dat grote besturen het mogelijk maken om kleine scholen overeind te houden’, zo licht het kabinet het besluit toe.

Het zal enige tijd duren voordat de fusietoets uit de wet is verdwenen. Tot die tijd vindt enkel nog een procedurele toetsing plaats. De Commissie Fusietoets Onderwijs (CFTO) wordt opgeheven.

VOS/ABB heeft jarenlang gepleit voor het afschaffen van de fusietoets, omdat die samenwerking in krimpregio’s ernstig in de weg stond. Het is een goede ontwikkeling dat het kabinet (eindelijk) heeft besloten om de fusietoets af te schaffen.

Lees meer…

Cursus ‘Help, we gaan fuseren!’

Fusies zijn gevoelige processen die ongeveer een jaar in beslag nemen. Hoe lopen deze processen? Wat is de rol van de medezeggenschapsraad? Wat zijn de do’s en don’ts? Deze cursus voor het primair onderwijs wordt op twee middagen (1 en 20 februari 2018) gegeven door Hans Teegelbeckers en Ronald Bloemers

De afgelopen jaren zijn er door de krimp veel fusiebewegingen geweest. Vooral in het primair onderwijs zet deze ontwikkeling zich door. VOS/ABB heeft de afgelopen jaren veel fusies begeleid en wil de kennis en ervaring op dit gebied graag met u delen.

In twee middagen nemen wij het gehele fusieproces met u door en behandelen alle mogelijke vragen. Hierbij komen de formele besluitvormingsmomenten voorbij, het te lopen proces en de planning, alle zaken die geregeld moeten worden (soms ook bij een notaris), de betrokkenheid van de gemeente en uiteindelijk de weg naar DUO.

Tevens bespreken we de formele zeggenschap van de medezeggenschapsraad en de berekening van de fusiefaciliteiten. Bovendien beschouwen we met u de rol van de Commissie Fusietoets Onderwijs (CFTO).

Waar en wanneer?

De cursus wordt op 1 en 20 februari gegeven in het kantoor van VOS/ABB in Woerden.

Deze cursus richt zich specifiek op bestuurders, directeuren en stafmedewerkers in het primair onderwijs. Er kunnen 15 mensen aan deelnemen (alleen leden van VOS/ABB!). Deelname kost 150 euro per persoon (btw-vrij).

Aanmelden

U kunt zich aanmelden door een mailtje te sturen naar welkom@vosabb.nl onder vermelding van ‘Help, we gaan fuseren!’. Vermeld in uw mail ook uw naam, de organisatie waarvoor u werkt en uw telefoonnummer.

Krimpaanpak Zeeuws-Vlaanderen moet binnen Grondwet

Alle betrokkenen bij het proces in krimpregio Zeeuws-Vlaanderen om daar een adequaat aanbod van voortgezet onderwijs te behouden, zijn het met elkaar eens over een plan van aanpak. VOS/ABB juicht een breedgedragen en zorgvuldige aanpak toe op basis van de garantiefunctie van het openbaar onderwijs zoals die in de Nederlandse Grondwet is vastgelegd.

De positieve inzet van de ministeries van OCW en Binnenlandse Zaken, de provincie Zeeland, de drie gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen en betrokken schoolbesturen is dat het gebied een adequaat aanbod van voortgezet onderwijs moet behouden.

Openbaar onderwijs

Een punt van nadrukkelijke aandacht is echter dat het plan van aanpak is gebaseerd op een advies van de Taskforce Zeeuws-Vlaanderen, die bij het opstellen daarvan geen oog heeft gehad voor de grondwettelijke garantiefunctie van het openbaar onderwijs.

De opzet is om van vier naar één schoolbestuur voor algemeen bijzonder onderwijs en van vier scholen naar drie scholen voor voortgezet onderwijs te gaan. Daarbij zou de openbare Stedelijke Scholengemeenschap De Rede in Terneuzen opgaan in het christelijke Zeldenrust-Steelantcollege, wat het einde zou zijn van het openbaar voortgezet onderwijs in Zeeuws-Vlaanderen.

Artikel 23 Grondwet

Artikel 23 van de Grondwet bepaalt echter dat overal in Nederland openbaar onderwijs moet zijn. Het grondwettelijke uitgangspunt is kort gezegd dat openbaar onderwijs moet en dat bijzonder onderwijs mag. De Grondwet geldt (natuurlijk) ook voor Zeeuws-Vlaanderen, wat inhoudt dat De Rede als enige openbare vo-school in het gebied niet mag opgaan in een christelijke school.

Een simpele oplossing is om in Terneuzen te kiezen voor een samenwerkingsschool van zowel openbaar als bijzonder onderwijs, zoals dat ook elders in het land gebeurt. VOS/ABB adviseert alle betrokken instanties om het plan van aanpak mede op basis hiervan vorm te geven en om dat tevens te doen binnen de nadrukkelijk vastgelegde kaders van de Nederlandse Grondwet.

Informatie: Hans Teegelbeckers, 06-51603209, hteegelbeckers@vosabb.nl

Wet samenwerkingsschool geldt per 1 januari 2018

De ‘Wet samen sterker door vereenvoudiging samenwerkingsschool’ treedt op 1 januari 2018 in werking, zo is afgekondigd in het Staatsblad.

Aan deze nieuwe wet ging een lang traject met veel discussie vooraf. De Tweede Kamer nam het wetsvoorstel eind vorig jaar aan, de Eerste Kamer ging er in juli jongstleden mee akkoord.

Samenwerkingsschool voor behoud goed onderwijs

VOS/ABB heeft altijd gepleit voor deze wet, omdat – met name in krimpgebieden – veel samenwerkingstrajecten lopen, waarin verbinding wordt gezocht tussen het openbaar en bijzonder onderwijs. De samenwerkingsschool is vaak de enige manier om goede onderwijsvoorzieningen voor elk kind te behouden.

De nieuwe wet verruimt niet alleen de mogelijkheden om een samenwerkingsschool te starten, maar geeft ook gelijke rechten aan het bijzonder en openbaar onderwijs om zo’n school te besturen.

Nu officieel bekend is dat de wet op 1 januari aanstaande in werking treedt, kan die worden toegepast op fusies tot samenwerkingsscholen vanaf 1 augustus 2018.

Informatie: Onderwijsjuristen, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, onderwijsjuristen@vosabb.nl

Uitgebreide analyse van regeerakkoord

Mr. Ronald Bloemers van VOS/ABB heeft een uitgebreide analyse gemaakt van het regeerakkoord van het volgende kabinet onder leiding van premier Mark Rutte.

In de analyse is niet alleen aandacht voor de extra investeringen in het primair onderwijs, die al volop in de media aan bod komen, maar juist ook voor veel andere zaken. Hierbij kunt u denken aan de fusietoets die voor het primair en voortgezet onderwijs wordt afgeschaft, het wetsvoorstel voor richtingvrije scholenplanning dat wordt doorgezet en de wettelijke verankering van de burgerschapsopdracht.

In het regeerakkoord staat nog (veel) meer, bijvoorbeeld dat de diagnostische toets wordt afgeschaft, dat de huidige rekentoets wordt vervangen door een alternatief en dat er geld wordt vrijgemaakt voor een dekkend aanbod van techniekonderwijs in het vmbo.

Als uw organisatie bij VOS/ABB is aangesloten, kunt u de analyse downloaden.

Krimp schuift door van basis- naar voortgezet onderwijs

De grootste krimp van het aantal leerlingen in het basisonderwijs lijkt inmiddels voorbij. Nu en de komende jaren wordt krimp pijnlijk voelbaar in het voortgezet onderwijs. De christelijke profielorganisatie Verus heeft deze ontwikkeling letterlijk in kaart laten brengen.

Een interactieve online kaart van Nederland toont hoe groot de afname van het aantal leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs was respectievelijk zal zijn in de perioden 2012-2017 en 2017-2022. Zo is te zien dat in het basisonderwijs de grootste krimp inmiddels achter de rug lijkt. Toch zullen de leerlingenaantallen in bepaalde gemeenten in Groningen, Noord-Holland, Overijssel en Gelderland ook de komende jaren nog met 10 procent of meer afnemen.

De krimp in het basisonderwijs schuift de komende jaren met het ouder worden van de leerlingen logischerwijs door naar het voortgezet onderwijs. De kaart laat zien dat vooral in Noord- en Zuidoost-Nederland het voortgezet onderwijs te maken zal krijgen met een sterke afname van het aantal leerlingen. Groei zal zich vooral in de Randstad voordoen.

Krimp zet door in voortgezet onderwijs

De verschuiving van de krimp van het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs is een al langer bekende ontwikkeling. Magazine Naar School! van VOS/ABB heeft er in het afgelopen zomernummer nog aandacht aan besteed.

Lees het artikel Krimp zet door in voortgezet onderwijs.

Nieuw stappenplan bij fusie

Als u lid bent van VOS/ABB, kunt u het door ons geactualiseerde Stappenplan bij fusie downloaden. In onze online Toolbox zitten drie versies van het aangepaste rekeninstrument voor fusiecompensatie.

In het stappenplan staat wat u bij een fusie moet doen en wanneer u dat moet doen. Er zijn verwijzingen in opgenomen naar externe regelingen en modelformulieren.

Het stappenplan is gebaseerd op de Wet toekomstbestendig onderwijsaanbod en de recente wijziging van de Regeling fusietoets. Het vervangt het eerdere stappenplan in ons in 2014 herziene katern 17 over de instandhouding van scholen.

Rekeninstrumenten fusiecompensatie

In onze online Toolbox zijn drie versies van het aangepaste rekeninstrument voor fusiecompensatie opgenomen. Hiermee kunt u de bijzondere bekostiging berekenen die een school ontvangt die fuseert met één of twee scholen.

De drie versies van het aangepaste rekeninstrument hebben betrekking op respectievelijk basisscholen, scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs en scholen voor speciaal basisonderwijs (de Regeling bekostiging personeel PO 2017-2018 is aangepast voor het geval een school voor speciaal basisonderwijs opgaat in een reguliere basisschool).

Ga naar de Toolbox

Informatie: Onderwijsjuristen, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, onderwijsjuristen@vosabb.nl

Fusie: jammer maar helaas als leerlingen niet meegaan…

Het is het risico van het schoolbestuur als blijkt dat bij een fusie minder leerlingen meegaan naar de nieuwe school dan verwacht. Dat staat in antwoorden van staatssecretaris Sander Dekker van OCW op Kamervragen van de SGP over het recht op fusiecompensatie.

Tweede Kamerlid Roelof Bisschop van de SGP wilde van Dekker weten in hoeverre het redelijk is om het bevoegd gezag voor het recht op fusiecompensatie af te rekenen op een leerlingenstroom, terwijl het hierop ‘nauwelijks of in ieder geval geen doorslaggevende invloed’ heeft. Deze vraag had met name betrekking op situaties waarin tegen de verwachtingen in geen leerlingen naar de nieuwe school overgingen.

Dekker antwoordt dat hij zich kan voorstellen dat leerlingenstromen anders lopen dan een schoolbestuur verwacht, ‘maar de wet verbindt geen bekostigingsaanspraken aan aannames van een schoolbestuur’. Dit rechtvaardigt volgens hem dat die aannames voor risico van het schoolbestuur komen.

Schoolbesturen gestraft

VOS/ABB vindt het een miskenning van de professionaliteit van schoolbesturen dat zij financieel worden gestraft voor ontwikkelingen die ze niet in de hand hebben. Dat stelt directeur Hans Teegelbeckers in reactie op het standpunt van de staatssecretaris.

Lees de volledige reactie van Teegelbeckers.

Fusietoets, toekomstbestendig aanbod, samenwerking

Mr. Ronald Bloemers van VOS/ABB heeft drie notities geschreven over recente ontwikkelingen die het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs raken.

De notities gaan over respectievelijk de versoepeling van de fusietoets, de Wet toekomstbestendig onderwijsaanbod en de vereenvoudiging van de vorming van samenwerkingsscholen.

Als uw organisatie bij VOS/ABB is aangesloten, kunt u de notities downloaden:

Informatie: Onderwijsjuristen, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, onderwijsjuristen@vosabb.nl

 

Samenwerkingsscholen: Onderwijsraad leeft in verleden

Het negatieve advies van de Onderwijsraad over de instandhouding van samenwerkingsscholen door stichtingen voor openbaar onderwijs is gebaseerd op achterhaalde omstandigheden van vijftien jaar geleden. Daarom neemt de regering het niet over, meldt staatssecretaris Sander Dekker van OCW.

De Onderwijsraad stelde zich op het standpunt dat stichtingen voor openbaar onderwijs geen samenwerkingsscholen in stand kunnen houden, omdat dat buiten de constitutionele kaders zou zijn. Dekker meldt de Eerste Kamer in een nadere memorie van toelichting over de vereenvoudiging van de vorming van samenwerkingsscholen, dat de argumentatie van de Onderwijsraad is achterhaald.

Er hebben zich volgens hem ontwikkelingen voorgedaan die de verschillen tussen openbaar en bijzonder onderwijs hebben verkleind. Hij noemt als voorbeelden dat het meeste openbaar onderwijs tegenwoordig bestuurlijk is verzelfstandigd en dat de verschillen tussen ambtenaren (openbaar onderwijs) en werknemers (bijzonder onderwijs) aanzienlijk zijn verkleind.

De staatssecretaris stelt dat hij de overeenkomsten en mogelijkheden wil benadrukken. ‘De kern van het duale systeem is immers dat aan zowel openbaar als bijzonder onderwijs zo goed mogelijk recht wordt gedaan. De regering is van oordeel dat door haar gekozen vormgeving van de samenwerkingsschool op schoolniveau (in plaats van op bestuursniveau) ertoe leidt dat het ook mogelijk is dat een samenwerkingsschool door een stichting voor openbaar onderwijs in stand wordt gehouden.’

De uitleg van de staatssecretaris volgt op vragen van de ChristenUnie.

Lees meer…

Extra voorwaarde: terugvordering fusiecompensatie

De extra voorwaarde dat minstens de helft van de leerlingen van samen te voegen scholen mee moet naar de fusieschool, is gepubliceerd in de Staatscourant. Deze extra voorwaarde kan in krimpgebieden vele tientallen leraren in het basisonderwijs hun baan  kosten, omdat het ministerie van OCW kan overgaan tot terugvordering van fusiecompensatie.

VOS/ABB en collega-organisaties drongen er vorig jaar in een brief aan staatssecretaris Sander Dekker van OCW op aan de omstreden voorwaarde aan de fusiecompensatie te schrappen. De reden daarvoor was onder andere dat door deze extra voorwaarde de bekostiging afhankelijk wordt gemaakt van de leerlingenstroom waarvoor een bevoegd gezag niet verantwoordelijk is of mag zijn. Ouders bepalen immers waar een kind onderwijs volgt en dat mag niet door een bestuur worden afgedwongen.

De extra voorwaarde vergroot het risico dat fusiecompensatie uitblijft. Dat zal leiden tot minder bereidheid tot samenwerking, terwijl Dekker met de fusiecompensatie juist het tegenovergestelde beoogt.

Terugvordering

Bovendien kan nu een aantal schoolbesturen worden geconfronteerd met terugvordering van fusiecompensatie, omdat ze achteraf niet aan de (extra) voorwaarde voldoen. Het betreft miljoenen euro’s, zo blijkt uit meldingen die bij ons is binnengekomen.

Als de terugvorderingen feit worden, zullen vele tientallen banen in het primair onderwijs verloren gaan. Dit staat haaks op het kabinetsbeleid om het onderwijs ook in krimpgebieden kwalitatief op peil te houden.

Informatie: Ronald Bloemers, 06-51914694, rbloemers@vosabb.nl

Geconfronteerd met terugvordering fusiecompensatie?

Wij willen graag weten of u bent geconfronteerd met een voorgenomen besluit om reeds toegekende fusiecompensatie terug te vorderen. Ook als u een vermoeden hebt dat uw organisatie hiermee zal worden geconfronteerd, kunt u zich melden bij onze politiek en juridisch adviseur Ronald Bloemers, die vervolgens kan kijken welke actie nodig is om deze kwestie aan de orde te stellen bij de politiek.

Het betreft mogelijke terugvorderingen vanwege de voorwaarde die aan de fusiecompensatie is toegevoegd dat minstens de helft van de leerlingen van twee samen te voegen scholen de fusie moeten volgen.

Wij hebben hierover in maart vorig jaar met de profielorganisaties Verus, VGS, LVGS, VBS en ISBO een brief gestuurd aan staatssecretaris Sander Dekker van OCW. In die brief gaven we aan de extra voorwaarde onacceptabel te vinden. Inmiddels lijkt OCW op grond van de extra voorwaarde fusiecompensatie te willen gaan terugvorderen.

Het betreft miljoenen euro’s, zo blijkt uit een beperkt aantal meldingen dat tot nu toe bij ons is binnengekomen. Als de terugvorderingen feit worden, zullen vele tientallen banen in het primair onderwijs verloren gaan. Dit staat haaks op het kabinetsbeleid om het onderwijs ook in krimpgebieden kwalitatief op peil te houden.

Bent u al of wordt u waarschijnlijk geconfronteerd met een terugvordering? Meld u dan onder vermelding van ‘Terugvordering fusiecompensatie’ bij onze politiek en juridisch adviseur Ronald Bloemers: rbloemers@vosabb.nl.

Krimp: hoeveel schoolbesturen werken samen?

Eén op de drie schoolbesturen werkt samen met andere besturen naar aanleiding van de afname van het aantal leerlingen. Dit geldt zowel voor het primair als het voortgezet onderwijs, zo blijkt uit de Quickscan leerlingendaling

Uit de scan blijkt verder dat in het primair onderwijs 20 procent van de schoolbesturen van plan is om in het kader van krimp met andere besturen te gaan samenwerken. In het voortgezet onderwijs is dat met 16 procent wat minder.

Schoolbesturen wisselen kennis en ervaring uit

De samenwerking krijgt vorm op verschillende wijzen. Meestal gaat het om het stimuleren van uitwisselen van kennis en ervaring. In het primair onderwijs worden ook een gezamenlijke vervangingspool en deelname aan het regionaal transfercentrum genoemd. In het voortgezet onderwijs betreft het onder andere het bundelen van facilitaire diensten en het uitwisselen van docenten.

Lees meer…

VOO wil dat MR sluiting van school kan tegenhouden

Ouders en docenten in de medezeggenschapsraad moeten de mogelijkheid krijgen om niet in te stemmen met een eventuele sluiting van hun school. Daarvoor pleit de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) in een brief aan de Tweede Kamer.

Staatssecretaris Sander Dekker van OCW wil aan de fusietoets het begrip ‘zorgplicht menselijke maat’ toevoegen, met daarbij een extra bevoegdheid voor de medezeggenschap in de Wet medezeggenschap op scholen (WMS), maar dat vindt VOO niet genoeg. ‘De huidige adviesbevoegdheid van de (G)MR bij sluiting van scholen moet een instemmingsbevoegdheid te worden, net als bij fusie en overdracht’, aldus VOO.

Lees de VOO-brief 

Handboek voor fusies openbare en christelijke scholen

De samenwerkende stichtingen Westerwijs en Penta Primair hebben een handboek online gezet over fusies van openbare en christelijke basisscholen.

In de afgelopen tien jaar hebben de twee stichtingen aan de wieg gestaan van acht informele samenwerkingsscholen in het Groningse Westerkwartier en het Drentse Noordenveld. Na de fusies wordt daar zowel openbaar als christelijk onderwijs gegeven.

De voorbereiding van de achtste fusie was voor het federatiebestuur van beide stichtingen aanleiding om aan de directeuren van de samenwerkingsscholen te vragen een handboek te maken voor de samenwerking tussen openbaar en christelijk primair onderwijs.

Het handboek, dat als titel De Reisgids heeft meegekregen, brengt in kaart waar alle betrokkenen rekening mee moeten houden als ze stap voor stap het fusieproces doorlopen.

Download handboek

Adviseur Ron van der Raaij van VOS/ABB is als procesbegeleider nauw betrokken bij de samenwerking tussen de stichting Westerwijs en Penta Primair.

Schoolbesturen als eerste aan zet bij samenwerking

Staatssecretaris Sander Dekker van OCW vindt dat schoolbesturen die met elkaar willen samenwerken als eerste verantwoordelijk zijn voor een goede afweging van diverse samenwerkingsvormen. Dat schrijf hij in een brief aan de Tweede Kamer.

Adviseur Ronald Bloemers heeft samen met zijn collega en beoogd directeur Hans Teegelbeckers namens VOS/ABB op basis van de visie van de vereniging en ervaringen in het onderwijsveld input geleverd voor het opstellen van de brief. Volgens hen laat de brief zien dat het kabinet tegen zogenoemde pseudofusies is, zoals personele unies en holdings.

Daarbij tekent Dekker duidelijk aan dat dergelijke koepelstichtingen geen aan het bevoegd gezag toebehorende taken en verantwoordelijkheden mogen uitoefenen.

Knellende wetgeving frustreert samenwerking

‘De reden van de pseudofusies wordt in deze brief helaas niet belicht’, aldus Bloemers, die had geadviseerd om dat wel in de brief te vermelden.

‘Juist de knellende wetgeving, zoals rond de fusietoets en de vorming van samenwerkingsscholen en -besturen, zorgt ervoor dat besturen niet fuseren en personele unies of holdings oprichten. Dat is wat wij uit het veld meekrijgen. Nu Dekker zich uitspreekt over een volgens het kabinet onwenselijk gevolg, was het benoemen van de oorzaak en het aanpakken daarvan wel zo doortastend geweest’, aldus Bloemers.

Volgens hem is de fusietoets een splijtzwam in het kabinet. ‘De PvdA wil een verzwaring, terwijl de VVD de fusietoets wil afschaffen. Er wordt nu in de brief gesteld dat schoolbesturen aan zet zijn en zelf de verantwoordelijkheid moeten nemen. Pseudofusies, zoals personele unies en holdings, zijn dan naar mijn idee het gevolg.’

Fusietoets blijft moeilijk peilbaar instrument

Medio oktober was er een andere brief van Dekker over aanpassingen van de fusietoets. Bloemers: ‘Daarin staat dat de fusietoets onder bepaalde omstandigheden wordt versoepeld, maar het blijft een toets achteraf en daarmee een moeilijk peilbaar instrument. Na het fusieproces te hebben doorlopen, blijft het afwachten of de soms jarenlange inspanningen enig nut hebben gehad.’

Uit de brief die in oktober naar de Tweede Kamer werd gestuurd, blijkt ook dat er een extra verplichting komt. ‘Er zal een zorgplicht voor de menselijke maat komen. Deze plicht zal voor alle schoolbesturen gaan gelden, ook als er geen sprake is van fusie. De medezeggenschapsraad krijgt er een adviesbevoegdheid bij en de interne toezichthouder moet actief op de menselijke maat gaan toezien’, zo legt Bloemers uit.

Professioneel maar gratis…

Dit brengt volgens Bloemers extra taken en verantwoordelijkheden in de uitwerkings- en verslagsfeer met zich mee, terwijl daar geen geld voor is. ‘Ik heb bij het ministerie van OCW weer aandacht gevraagd voor het voortdurend uitbreiden van taken en verantwoordelijkheden, zonder dat schoolbesturen daarvoor middels bekostiging worden geoutilleerd. Dekker vindt kennelijk dat professioneel bestuur en toezicht gratis moeten zijn…’

Informatie: Helpdesk, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, helpdesk@vosabb.nl

Samen verder als ‘identiteitsrijke ontmoetingsscholen’

De openbare en christelijke basisscholen in vier Friese dorpen gaan fuseren tot ‘identiteitsrijke ontmoetingsscholen’, meldt de Leeuwarder Courant.

Het gaat om basisscholen in de dorpen Eastermar, Jistrum, Noardburgum en Tytsjerk in de gemeente Tytsjerksteradiel van de stichting OPO Furore (openbaar onderwijs) en PCBO Tytsjerksteradiel (christelijk onderwijs). In elk dorp blijft één school over.

De krimp van het aantal leerlingen is de reden voor de samenvoeging van de scholen, meldt de krant. De twee schoolbesturen hebben de afgelopen periode gesprekken gevoerd met ouders, de gemeente en verenigingen van dorpsbelang. Daaruit bleek dat er meer waarde werd gehecht aan het blijven bestaan van een basisschool in elk dorp dan aan de etiketten ‘openbaar’ en ‘christelijk’.

‘Bereikbaarheid niet in gevaar door sluiting van scholen’

Sluiting van scholen als gevolg van krimp van het aantal leerlingen heeft nauwelijks gevolgen heeft voor de bereikbaarheid van het onderwijs. Dat staat in een brief van staatssecretaris Sander Dekker van OCW aan de Tweede Kamer.

Tussen 2008 en 2016 zijn er 669 scholen voor primair onderwijs gesloten. In verreweg de meeste gevallen is de reisafstand van leerlingen niet veel groter geworden, meldt Dekker. Hij hanteert daarbij het criterium dat er in de regel hemelsbreed binnen een straal van 3 kilometer een school is. Alleen in enkele dunbevolkte gebieden, zoals de Veluwe, wordt dat criterium volgens de staatssecretaris niet gehaald.

Hij zoomt in zijn brief in op acht scholen (met in totaal 174 leerlingen) die per 1 augustus 2015 zijn gesloten en die op een afstand van 3 kilometer of meer stonden van de dichtstbijzijnde andere school. ‘In de praktijk zien mijn accountmanagers dat er na goed overleg afspraken worden gemaakt om de leerlingen zo goed mogelijk te herplaatsen op een school op aanvaardbare afstand die past bij de keuze van de ouders’, aldus Dekker.

Volgens hem vinden schoolbesturen, ouders en gemeenten gezamenlijk oplossingen, bijvoorbeeld door een vergoeding voor de reiskosten. ‘Dit bevestigt mijn overtuiging dat samenwerking en overleg in de regio over het onderwijsaanbod onontbeerlijk is voor het behoud van een divers en toegankelijk scholenaanbod’, aldus Dekker.

Bereikbaarheid voortgezet onderwijs

Ook in het voortgezet onderwijs ziet Dekker geen grote problemen als het om de bereikbaarheid gaat. ‘Als een afdeling of school wordt gesloten, is dezelfde schoolsoort in de meeste regio’s binnen gemiddeld 5 kilometer op een andere school beschikbaar.’ Daarbij tekent hij wel aan dat het niet in alle gevallen gaat om een school van dezelfde richting. Bovendien kan het aanbod aan profielen in het beroepsgerichte vmbo verschillen.

De staatssecretaris verwijst naar een analyse uit 2015 over de bereikbaarheid van het vmbo. Daaruit bleek volgens hem dat het aanbod van profielen bijna geheel dekkend was. Uit een nieuwe analyse, waarbij ook is gekeken naar andere onderwijssoorten, blijkt dat voor vmbo gemengde leerweg en gymnasium in de meeste regio’s op gemiddeld iets meer dan 5 kilometer een andere vestiging met hetzelfde aanbod beschikbaar is.

Voor het praktijkonderwijs geldt dat volgens de staatssecretaris niet, omdat dat een specifieke voorziening is die op minder plaatsen beschikbaar is.

Fusie van geringe omvang in vier weken goedgekeurd

Een fusie van geringe omvang zal binnen vier weken kunnen worden goedgekeurd. Dat melden minister Jet Bussemaker en staatssecretaris Sander Dekker van OCW in een brief aan de Tweede Kamer. 

In de brief staat dat de minister van OCW op basis van een lichtere toets toestemming zal verlenen aan een fusie van geringe omvang als aan de volgende voorwaarden is voldaan:

  • Met de fusie kan een breed en toegankelijk onderwijsaanbod in stand worden gehouden.
  • De procedure voor medezeggenschap is zorgvuldig doorlopen en er is voldoende draagvlak onder interne en externe betrokkenen.
  • De menselijke maat in de instelling is voldoende geborgd binnen de aanvraag.

Een dergelijke procedure kan binnen vier weken zijn afgerond. De lichtere toets zal worden uitgevoerd door DUO. De verkorte procedure kan middels het aanpassen van de fusieregeling al op korte termijn ingaan.

Grote fusie

Als de omvang van de nieuwe organisatie na een fusie boven bepaalde grenzen komt of wanneer er signalen zijn dat er onvoldoende draagvlak voor de fusie is onder belanghebbenden, zal de minister de Adviescommissie fusietoets in het onderwijs inschakelen. Dat zal in ieder geval gebeuren in onderstaande situaties:

  • Als er door een fusie een school voor primair onderwijs ontstaat met meer dan 500 leerlingen. Voor het voortgezet onderwijs ligt die grens op 3000 leerlingen.
  • Als door een bestuurlijke fusie in het primair of voortgezet onderwijs het marktaandeel van het fusiebestuur meer dan 50 procent wordt of meer dan 35 procent in een zeer sterk stedelijke gemeente.
  • Als bij een bestuurlijke fusie meer dan 30 scholen voor primair onderwijs of meer dan 10 scholen voor voortgezet onderwijs betrokken zijn.

De adviescommissie zal dan moeten beoordelen of de noodzaak om te fuseren opweegt tegen de gevolgen van de fusie voor de betrokkenen.

Korte en lange termijn

Afgezien van de verkorte procedure die al op korte termijn kan worden ingevoerd, is er voor de voorgestelde wijzigingen een (tijdrovende) wetswijziging nodig. Dit betekent dat ze niet eerder dan 1 augustus 2019 van kracht zullen zijn.

Het gaat dan onder andere het opnemen van de zorgplicht voor menselijke maat in het onderwijs en de toevoeging hiervan aan het schoolplan en het bestuursverslag. Ook het regelen van een adviesbevoegdheid van de (gemeenschappelijke) medezeggenschapsraad en de deelnemersraad ten aanzien van de algemene zorgplicht voor de menselijke maat en een voorgestelde aanpassing van de fusie-effectrapportage vereisen een wetswijzigingstraject.

Fusietoets belemmert samenwerking

De huidige fusietoets wordt in het onderwijs vaak gezien als een onnodige belemmering van noodzakelijke lokale of regionale samenwerking tussen verschillende onderwijsorganisaties. De bezwaren worden vooral gezien in plattelandsregio’s die te maken hebben met een sterke afname van het aantal leerlingen, waardoor de continuïteit van scholen in het gedrang komt.

 

Minister gaat fusietoets versnellen

Na alle kritiek op de fusietoets stelt minister Bussemaker vandaag voor de wet aan te passen. Voortaan moet voor fusies van beperkte omvang een snelle toets voldoende zijn. Daarnaast wil ze een algemene ‘zorgplicht menselijke maat’ invoeren voor alle schoolbesturen.

Dit schrijft de minister in een brief die ze vandaag aan de Tweede Kamer heeft gestuurd. Aanleiding voor haar voorstel is de evaluatie van de Wet fusietoets en de stevige kritiek vanuit het onderwijsveld erop. ‘De fusietoets draagt niet altijd bij aan het behoud van (kleinschalig) onderwijs en heeft onbedoelde neveneffecten op het onderwijsaanbod’, concludeert Bussemaker nu. Vooral in krimpende regio’s voelen schoolbesturen zich door de fusietoets belemmerd om adequate maatregelen te nemen. Bussemaker erkent nu dat schaalvergroting op bestuurlijk niveau juist ‘een goede oplossing’ kan zijn om kleine scholen overeind te houden. In zulke gevallen is volgens Bussemaker voortaan een lichtere fusietoets voldoende.

Lichte fusietoets in 4 weken
De lichte fusietoets kan binnen vier weken rond zijn, als:
* door de fusie een breed en toegankelijk onderwijsaanbod in stand kan worden gehouden;
* de procedure voor medezeggenschap zorgvuldig is doorlopen en er voldoende draagvlak is onder interne en externe betrokkenen;
* de menselijke maat in de instelling voldoende geborgd is binnen de aanvraag.

Er blijft ook een zware inhoudelijke toets, die geldt voor scholenfusies waarbij meer dan 500 leerlingen in het po betrokken zijn en meer dan 3000 leerlingen in het vo; of waarbij het marktaandeel van de instelling(en) in po en vo boven de 50 procent komt of boven de 35 procent in zeer sterk stedelijke gemeenten. Verder geldt de zware toets altijd voor alle fusies in het mbo, omdat vrijwel alle besturen in deze sector nu al groot zijn.

Versterking medezeggenschap
De positie van de medezeggenschap wordt versterkt als het gaat om de invulling van de nieuw in te voeren zorgplicht menselijke maat. Medezeggenschapsraden (MR) in het po en vo krijgen een adviesbevoegdheid. Daarnaast heeft de MR in po en vo al instemmingsrecht ten aanzien van de fusie-effect-rapportage (fer) en daarmee direct toegang tot de besluitvorming rondom fusie. In het mbo krijgt de MR instemmingsrecht over de zorgplicht menselijke maat.

Lees hier de brief over de fusietoets in het onderwijs.

 

Dekker stelt besluit over bestuurlijke fusie uit

Staatssecretaris Sander Dekker van OCW stelt het besluit over een bestuurlijke fusie uit. Het gaat om de voorgenomen fusie van de Groningse Stichting Westerwijs voor openbaar primair onderwijs en de Stichting Penta Primair. VOS/ABB en de christelijke profielorganisatie Verus begeleiden het fusieproces van deze twee stichtingen.

Dekker licht het uitstel toe in een brief aan de Tweede Kamer. In die brief schrijft hij dat de Commissie Fusietoets in het Onderwijs (CFTO) de voorgestelde bestuurlijke fusie heeft afgewezen, omdat die niet voldoet aan artikel 64c, tweede lid, van de Wet op het primair onderwijs (WPO). Daarin staat dat dat een fusie alleen mag als daarmee wordt voorkomen dat een school wordt gesloten of geen bekostiging meer krijgt.

Bestuurlijke fusie vereenvoudigd

In het wetsvoorstel Samen sterker door vereenvoudiging van de samenwerkingsschool, dat nu in de Tweede Kamer ligt, staat dat het bewuste artikel kan worden geschrapt. Dekker schrijft dat hij niet nu al kan doen alsof artikel 64 c, tweede lid, WPO niet meer bestaat. Daarom kan hij nog geen goedkeuring geven aan de voorgestelde fusie.

Met de twee schoolbesturen is afgesproken dat een besluit over de voorgestelde fusie wordt uitgesteld. De staatssecretaris zegt voornemens te zijn om positief te besluiten over de fusie op het moment dat vaststaat dat genoemd wetsartikel vervalt.

VOS/ABB en de christelijke profielorganisatie Verus begeleiden het fusieproces van de twee stichtingen voor openbaar respectievelijk christelijk primair onderwijs. Senior-beleidsmedewerker Ron van der Raaij van VOS/ABB is de projectleider.

Samenwerkingsschool onder openbaar onderwijs

Ook een stichting voor openbaar onderwijs kan een samenwerkingsschool in stand houden. Dat staat in het wetsvoorstel  Samen sterker dat staatssecretaris Sander Dekker van OCW naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Dekker meldt dat het wetsvoorstel bedoeld is om het voor openbare en bijzondere scholen gemakkelijker te maken om te fuseren als ze te klein dreigen te worden om voort te bestaan. Dit zal vooral voorkomen in krimpgebieden.

Pragmatische oplossing

Dekker spreekt van een pragmatische oplossing. ‘We kunnen heel principieel onze poot stijf houden, maar daar zijn ouders en leerlingen de dupe van. Het is beter om voor een praktische oplossing te kiezen en het voor scholen van verschillende pluimage makkelijker te maken om te fuseren’, aldus de staatssecretaris.

Volgens Dekker zien scholen en ouders de samenwerkingsschool als een goede oplossing als een school anders dreigt te verdwijnen. De regels zijn tot nu toe echter zo rigide dat er de afgelopen jaren geen enkele nieuwe samenwerkingsschool is ontstaan, ondanks een eerdere wijziging van de Grondwet. ‘Daarmee doen we leerlingen, ouders, leraren, scholen en andere betrokkenen echt tekort’, zegt Dekker.

Samenwerkingsschool onder openbaar schoolbestuur

Het wetsvoorstel regelt onder andere dat ook een stichting voor openbaar onderwijs een samenwerkingsschool in stand kan houden. Op dit moment is dat wettelijk nog niet mogelijk, waardoor de positie van het openbaar onderwijs minder sterk is dan die van het bijzonder onderwijs. VOS/ABB heeft er altijd op aangedrongen om daar verandering in te brengen en dat lijkt nu dus te lukken.

‘In de toekomst kan openbaar onderwijs het bijzonder onderwijs dus de helpende hand bieden. Een kleine christelijke school kan worden overgedragen aan een stichting voor openbaar onderwijs en toch vrij zijn om christelijk onderwijs aan te blijven bieden’, zo legt de staatssecretaris uit.

Hij benadrukt dat de vorming van samenwerkingsscholen een uitzondering blijft. ‘Dit soort scholen kan alleen ontstaan door een fusie. Ook mag een school niet te groot zijn, waardoor het vooral een oplossing is in krimpgebieden.’

Lees meer…

Informatie: Helpdesk, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, helpdesk@vosabb.nl

Speerpunten voor verkiezingen 2017

VOS/ABB heeft voor de landelijke verkiezingen in 2017 zeven speerpunten geformuleerd. Ze staan in het teken van het cruciale belang van openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs.

  1. Aanpak van kansenongelijkheid door uit te gaan van pluriformiteit.
  2. Aanpak van krimp over de denominatieve grenzen heen.
  3. Kinder- en mensenrechten als kapstok voor burgerschapsvorming.
  4. Herijking basiselementen om bekostiging toereikend te maken.
  5. Afschaffen religieus leerlingenvervoer, omdat dat segregerende werking heeft.
  6. Wetsvoorstel Meer ruimte voor nieuwe scholen op basis van daadwerkelijk richtingvrije planning.
  7. Wetsvoorstel samenwerkingsschool vereist versneld traject.

Lees meer…

Toolbox: actuele groei- en fusieregeling

In de map Basisschool van onze online Toolbox zijn de actuele groei- en fusieregeling opgenomen.

Informatie: Helpdesk, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, helpdesk@vosabb.nl

Kamervragen na noodkreet Zeeuws-Vlaamse scholen

De VVD heeft Kamervragen gesteld na een brandbrief van vier scholen voor voortgezet onderwijs in Zeeuws-Vlaanderen, die door krimp in nood komen. Ze geven aan dat ze wel moeten samenwerken om de onderwijskwaliteit in het gebied te kunnen waarborgen. Maar daar is geld voor nodig.

De Tweede Kamerleden Straus en Bosman van de VVD vragen staatssecretaris Dekker nu of hij ervan op de hoogte is dat de vo-scholen in Zeeuws-Vlaanderen door krimp in de problemen komen. Zij vinden dat de samenwerking tussen scholen in krimpregio’s moet worden bevorderd en vragen Dekker wat hij vindt van hun samenwerkingsplannen. ‘Bent u bereid met de besturen van deze scholen in overleg te gaan over een passende oplossing?’, aldus de Kamerleden. Zij stuurden hun Kamervragen in op 29 april.

Sluis, Hulst en Terneuzen
Aanleiding daarvoor was een artikel in de Provinciale Zeeuwse Courant over de brief die de vier scholen eerder deze maand stuurden aan de gemeenten Sluis, Hulst en Terneuzen. Het gaat om de openbare scholengemeenschap De Rede in Terneuzen, het algemeen bijzondere Zwin College in Oostburg, het protestants-christelijke Zeldenrust-Steelant College en de Stichting Katholiek Voortgezet onderwijs Hulst. Zij vragen in hun brandbreuf steun aan de gemeentebestuurders voor een pleidooi om extra geld. Ze geven aan dat ze zonder extra geld niet langer hetzelfde onderwijsaanbod kunnen blijven bieden aan de leerlingen in hun regio, en dat ze dat ‘een onacceptabel scenario’ vinden.

Het extra geld is nodig voor een andere organisatie, digitale hulpmiddelen bij de inrichting van schooloverstijgend onderwijs, vervoer van leerlingen en/of docenten tussen scholen, en het op niveau houden van passend onderwijs, ook voor leerplichtige nieuwkomers, wat een vergroot risico inhoudt op extra instroom in het LWOO (leerwegondersteund onderwijs).