Freek van Reeven: ‘Ouders van nu zijn consumenten’

“Onderwijs is een markt geworden. Daarom moeten we de scholen gaan besturen als ondernemingen.” Freek van Reeven, algemeen directeur van het openbaar primair onderwijs Dordrecht, ziet het als een uitdaging om in deze markt te opereren. “Doet de concurrentie het goed? Dan moeten wij zorgen dat we het nog beter gaan doen. Met topscholen.” Lees verder

Met deze strategie bindt Van Reeven de strijd aan met het bijzonder onderwijs, de strijd om de leerling. Want nu denominatie nog nauwelijks een schoolkeuzemotief is, ligt de markt open. “Vroeger kozen ouders nog uit principe voor protestants-christelijk, katholiek of openbaar onderwijs. Maar ouders van nu zijn consumenten. Ze kiezen een school zoals ze een auto kiezen. De sociaal-economische status is het belangrijkste criterium.”

Dordrecht kampt al een paar jaar met teruglopende leerlingenaantallen op de vijftien openbare basisscholen. Al deze scholen presteren goed: de ouders waarderen het schoolklimaat, de inspectie schrijft uitstekende rapporten, de schoolroutes zijn veilig. Toch kiezen ouders de laatste jaren vaker voor de scholen ‘met de bijbel’, die in Dordrecht het hardst groeien. Van Reeven: “Ouders kijken naar schoolklimaat en naar Cito-scores, maar ze kijken vooral of de ouders die bij het schoolplein staan ‘ons soort mensen’ zijn. Daarbij gaat het niet zo zeer om etniciteit, maar wel om sociaal-economische status. Ook de tijdgeest speelt mee. In deze tijd van maatschappelijke onrust zijn ouders onzeker, ze hebben behoefte aan rust en orde. In hun beleving biedt de christelijke school meer duidelijkheid en strengheid.”

Rommelige feestmutsen

Daarbij lijdt het openbaar onderwijs onder het imago dat het daar ‘een rommeltje is’. Hoe ontstaat zo’n imago? Van Reeven: “Een simpel voorbeeld. Bij de intocht van Sinterklaas staan onze kleuters op het schoolplein met zelfgemaakte feestmutsen op. Ze hebben ze zelf geknipt en geplakt en daarom zien ze er soms een beetje schots en scheef uit. Op de christelijke school ernaast staan ook kleuters met feestmutsen, maar die zijn door de juf geknipt en geplakt, zodat ze er keurig uitzien.

‘Een school die van het een naar het ander zwabbert, verzwakt’
Wat denken ouders? ‘Op die school wordt veel netter gewerkt’. Het is een perceptie van orde en regelmaat, die in feite flauwekul is. Want bij ons werken de kleuters zelf en daar leren ze wat van. Dat veranderen we dus ook niet, maar voor ons imago werkt het averechts.” Van Reeven maakt ‘de concurrentie’ geen verwijten. “Onderwijs is gewoon business geworden. Het gaat om marktaandeel. Minder leerlingen? Minder geld.”

Plusconcept
Dordrecht is inmiddels begonnen met een aanvalsplan dat twee hoofdpunten omvat. “Het eerste is: investeren in de schoolgebouwen en het schoolmateriaal. Onze scholen moeten er perfect uitzien. Tweede punt: het Plusconcept. Alle scholen moeten zich profileren. De ene school doet veel aan kunst en cultuur, de andere richt zich op kinderfilosofie, een derde is een ‘ondernemende school’, waar kinderen al vanaf groep 6 zelf bedrijfjes runnen. De scholen zorgen zelf voor publiciteit daarover. Al die Plusconcepten werken statusverhogend. En je ziet na een paar jaar al effect. Leerlingenaantallen trekken aan en in sommige gevallen worden de scholen witter.”

“De keuze van zo’n Plusconcept moet wel goed voorbereid en doordacht zijn. Het moet namelijk meteen een schot in de roos zijn. Een school die van het een naar het ander zwabbert, verzwakt. Soms is het nodig met behulp van externe ondersteuning het schoolteam tot een juiste keuze te brengen. Goed leiderschap is van cruciaal belang om draagvlak te creëren”. Voor Van Reeven staat het vast dat zijn strategie werkt. “Met een statusverhogend concept en goed leiderschap is van de allerzwakste school nog een topschool te maken.”

‘Onderwijs is gewoon business geworden. Het gaat om marktaandeel’