Minste vertraging in openbaar onderwijs

Op openbare basisscholen hebben leerlingen minder kans op vertraging dan op protestants-christelijke en andere scholen van bijzondere signatuur. Dat meldt de Inspectie van het Onderwijs in het Onderwijsverslag 2011/2012. Een andere constatering is dat er maar weinig kwaliteitsverschil is tussen kleine en grote scholen.

Bijna één op de vijf leerlingen loopt in de basisschool vertraging op. In veel gevallen gaat het om leerlingen die een jaar langer in groep 1 of 2 gezeten hebben of om leerlingen die zijn blijven zitten. De inspectie vermeldt niet hoe groot het verschil is tussen het openbaar en bijzonder onderwijs.

In het verslag staat ook dat bijna één op de 20 leerlingen in leerjaar 8 minder dan zes jaar op de basisschool heeft gezeten. Dit zijn leerlingen die minder dan twee jaar hebben gekleuterd of een leerjaar hebben overgeslagen. Hier noemt de inspectie niets over een eventueel verschil tussen openbaar en bijzonder.

Weinig zittenblijvers
Als wordt gekeken naar het voortgezet onderwijs, merkt de inspectie op dat in de onderbouw relatief weinig zittenblijvers zijn. Dit komt doordat de onderbouw gericht is op de plaatsing in een schoolsoort. In plaats van zittenblijven kan de leerling doorstromen naar een lager niveau.

In 2011 rondde 85 procent van de bovenbouwleerlingen het schooljaar succesvol af. De resterende 15 procent van de leerlingen bleef zitten of zakte voor het examen, stroomde af naar een lager niveau of stroomde uit zonder diploma.

Het percentage vo-leerlingen dat het schooljaar niet succesvol afsluit, neemt sinds 2007 toe. Dit geldt voor alle schoolsoorten. Het percentage leerlingen dat succesvol doorstroomt, is in de bovenbouw van het havo het laagst. Dit is in lijn met de stijging van het percentage bovenbouwleerlingen dat blijft zitten. De inspectie constateert dat de laatste jaren meer leerlingen in het voortgezet onderwijs op een hogere onderwijspositie terechtkomen dan op grond van het basisschooladvies was verwacht.

(Zeer) zwakke scholen
Een andere belangrijke trend die de inspectie in het verslag vermeldt, is dat het aandeel zwakke en zeer scholen kleiner wordt. Per 1 september 2012 was 3,1 procent van de basisscholen zwak of zeer zwak. Vier jaar geleden was dat nog 10,6 procent. Op voormalig zwakke of zeer zwakke scholen zijn verbeteringen vrijwel altijd zichtbaar in zowel het onderwijsproces als in de leerprestaties. De verbeteringen zijn meestal zo groot, dat deze scholen zelfs beter worden dan gemiddeld.

Het openbaar onderwijs scoort met het aandeel (zeer) zwakke scholen iets minder gunstig dan het gemiddelde van 3,1 procent. In 2012 was van alle openbare basisscholen 3,9 procent zwak of zeer zwak. In 2011 was dat nog 5,7 procent. De meeste (zeer) zwakke basisscholen hebben de islamitische signatuur. In 2011 was 20 procent van de islamitische basisscholen (zeer) zwak, in 2012 was dat fors afgenomen tot 7,3 procent.

Klein is slecht?
Opmerkelijk is dat de inspectie constateert dat kleine basisscholen met 100 leerlingen of minder het bijna net zo goed doen als grotere scholen. Het percentage (zeer) zwakke basisscholen met 100 leerlingen of minder bedraagt 4,5 procent, terwijl dat aandeel onder basisscholen met 100 tot 200 leerlingen 3,9 procent is.

Dit relatief kleine verschil staat in schril contrast met het kwaliteitsargument dat de Onderwijsraad in het advies Grenzen aan kleine scholen gebruikt. De Onderwijsraad adviseert om de minimale opheffingsnorm voor basisscholen te verhogen van 23 naar 100 leerlingen, mede omdat kleine scholen erg kwetsbaar zouden zijn als het gaat om onderwijskwaliteit.

Hoger ambitieniveau
In het onderwijsverslag wordt de rol van de schoolbesturen bij de onderwijsverbetering benadrukt. Veel besturen hebben al belangrijke stappen gezet om de onderwijskwaliteit te verbeteren, zo staat in het verslag, maar te veel richten zich nog op aspecten als financiën en huisvesting, terwijl het onderwijs zelf hun kerntaak is. ‘Het ambitieniveau kan en moet veel hoger’, aldus de inspectie.

Klik hier voor de hoofdlijnen van het Onderwijsverslag 2011/2012.

Klik hier voor de integrale versie van het Onderwijsverslag.

Klik hier voor een filmpje van de inspectie op YouTube.