Pragmatische stap naar verlaten duale bestel

Een aanstaande bestuursfusie in Zuid-Limburg laat zien dat staatssecretaris Sander Dekker van OCW onderwijskwaliteit belangrijker vindt dan behoud van het duale bestel. Dat is een goede ontwikkeling, zeker voor regio’s waar het onderwijs de gevolgen van demografische krimp voelt.

De staatssecretaris gaf afgelopen mei in basisschool Samenspel in het Zeeuwse dorp Wolphaartsdijk, waar openbaar en protestants-christelijk onderwijs met elkaar samenwerken, zijn visie op de aanpak van de gevolgen van krimp. Hij benadrukte toen dat in de specifieke aanpak per regio samenwerking tussen verschillende schoolbesturen centraal moet staan.

Dat samenwerking niet vrijblijvend is, bleek uit zijn plan om de kleinescholentoeslag af te bouwen, omdat die wordt gezien als obstakel dat samenwerking in de weg zit. In plaats daarvan moet er een financiële prikkel komen om scholen tot elkaar te brengen.

Gelijkwaardige positie
Dekker beantwoordde in zijn beleidsvisie in positieve zin een aantal verzoeken van VOS/ABB om de bestuurlijke positie van het openbaar onderwijs gelijk te stellen aan die van het bijzonder onderwijs. Die gelijkwaardigheid is nodig voor een adequate aanpak van de krimpproblematiek.

De versoepeling van de fusietoets was een ander positief element uit de krimpvisie van Dekker. Van onze leden vernemen wij geregeld dat de fusietoets samenwerking in de regio tegenwerkt. Het voorstel van de staatssecretaris om in het primair onderwijs de grens voor de fusietoets te verhogen van 10 naar 30 scholen en in het voortgezet onderwijs de grens op 20 scholen te leggen, is een goede ontwikkeling.

Nú in actie komen!
Voordat de plannen van Dekker kunnen worden uitgevoerd, moet eerst de wet worden gewijzigd. De datum 1 augustus 2016 is uitgangspunt voor inwerkingtreding van wijzigingsvoorstellen. Het democratische proces in een rechtsstaat als de onze heeft tijd nodig. De krimpproblematiek vraag echter nú om actie en niet pas over een paar jaar, want dan is het voor veel kleine scholen al te laat.

De staatssecretaris ziet dat ook. Daarom is hij amper een maand na de openbaarmaking van zijn krimpvisie al wetsoverstijgend in actie gekomen. In Zuid-Limburg is een bestuurlijke fusie aanstaande tussen een samenwerkingsbestuur met openbare en bijzonder-neutrale scholen enerzijds en een katholiek schoolbestuur anderzijds. Het betreft opnieuw de vorming van een samenwerkingsbestuur.

Wettelijke eisen
Hiervoor dient eerst te worden voldaan aan de eisen van de vorming van een samenwerkingsbestuur, waarna de fusietoets volgt. Voorwaarde voor goedkeuring is dat met de fusie de opheffing van één of meer scholen wordt voorkomen. Alleen in dat geval biedt de wet ruimte om bijzonder en openbaar onderwijs onder één bestuurlijk dak te brengen.

In de Zuid-Limburgse casus is niet voldaan aan die belangrijke eis: de fusie zelf redt geen scholen die met opheffing worden bedreigd. De Commissie Fusietoets oordeelde dan ook negatief. De staatssecretaris gaf toch zijn goedkeuring voor de fusie, omdat hij het noodzakelijk vindt om nú actie te ondernemen. Hij stelt in zijn besluit:

Duurzame kwaliteitsborging is het belangrijkste motief voor de fusie en dat belang weegt voor mij zwaarder dan het algemene belang van het tegengaan van schaalvergroting, het behoud van keuzevrijheid en het in stand houden van het duale onderwijsaanbod met de scheiding tussen openbaar en bijzonder onderwijs.

VOS/ABB is blij met dit besluit, en wel om twee redenen. Ten eerste laat de staatsecretaris zien dat hij de urgentie van de krimpaanpak erkent en daarnaar wil handelen. Zijn beleidsvisie heeft hij als uitgangspunt genomen en naast de specifieke omstandigheden van het geval gelegd. Via een belangenafweging, zonder de wet (geheel) los te laten, heeft hij de situatie bekeken en daarover een zorgvuldig oordeel geveld. Hij heeft een handvat gevonden voor de aanpak van krimp en geeft dat mee aan het onderwijsveld.

Ten tweede is het positief dat Dekker het uitgangspunt van kwaliteitsborging boven het duale bestel plaatst. Dit punt sluit aan bij de visie van VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs, dat we naar het concept ‘school’ moeten streven. Dit concept stijgt boven de denominaties uit.

Verlaten duale bestel
De krimpvisie van Dekker, de visie van het kabinet op artikel 23 van de Grondwet (onder andere richtingvrij plannen) en de beslissing tot goedkeuring van de Zuid-Limburgse besturenfusie geven een eenduidig beeld: dit kabinet is de weg opgegaan naar het verlaten van het duale bestel.

Het is schoolbesturen aan te raden het besluit van Dekker erop na te slaan om te bezien of zij dit kunnen gebruiken voor aanstaande fusies die eerst kansloos leken vanwege de wettelijke bepalingen. De visie van de staatssecretaris en het daarop gebaseerde besluit over de fusie in Zuid-Limburg bieden de mogelijkheid om krimp denominatie-overstijgend en daarmee slagvaardig aan te pakken.

Ritske van der Veen, directeur VOS/ABB

Delen: Email this to someoneShare on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedIn