Binnen de vrijheid voor het vormgeven van burgerschapsonderwijs is er ook behoefte aan kaders, blijkt uit het rapport naar de werking van deze wettelijke opdracht in de onderwijspraktijk. Lees de belangrijkste uitkomsten en laat ons weten waar jouw behoefte aan ondersteuning ligt!
Sinds de komst van de eerste burgerschapswet in 2006 heeft VOS/ABB al veel van haar leden kunnen helpen in het stevig neerzetten van het burgerschapsonderwijs op hun openbare school. In 2021 is de wettelijke burgerschapsopdracht verduidelijkt. Inmiddels is een wetsevaluatie uitgevoerd naar de werking van deze wet in de onderwijspraktijk. In dit artikel bespreken we de belangrijkste uitkomsten uit dit rapport voor onze leden en doen wij een oproep: wij horen heel graag hoe het bij onze leden gaat met deze wettelijke opdracht.
Waar ligt de uitdaging nog voor veel scholen?
Uit het rapport blijkt dat scholen voornamelijk problemen ervaren met het aantonen dat zij voldoen aan de wettelijke kaders. Scholen geven aan te begrijpen wat de wet beoogt, maar te worstelen met de concretisering, implementatie en meetbaarheid van de verschillende kernelementen van de burgerschapsopdracht. De abstracte formuleringen in de wet blijken voor sommige onderwijsprofessionals lastig operationeel te maken. Dit beeld herkennen we van onze leden.
Burgerschap op de openbare school
De kernwaarden van het openbaar onderwijs – vrijheid, gelijkwaardigheid en ontmoeting – sluiten naadloos aan bij de democratische basiswaarden die scholen aan leerlingen moeten bijbrengen, zowel in kennis als in respect. VOS/ABB gelooft dan ook dat scholen die zich bewust zijn van hun maatschappelijke rol als openbare school een streepje voor hebben in de burgerschapsopdracht. Voor wie de kernwaarden regelmatig bespreekt en in de dagelijkse praktijk laat terugkomen, worden de burgerschapseisen een kleinere stap. Je openbare schoolidentiteit kan daarmee als fundament dienen voor een goede toepassing van de burgerschapsopdracht.
Voor scholen kan het helpen om hierbij hulp te vragen, deze situaties gezamenlijk te bespreken en ervaringen uit te wisselen. VOS/ABB ondersteunt scholen hierbij, bijvoorbeeld door kennisdeling en het bieden van praktische handvatten. Meer weten? Neem contact met op met Margriet van Toledo, adviseur identiteit openbaar onderwijs.
Balans tussen vrijheid en houvast
De wet biedt scholen bewust ruimte om burgerschapsonderwijs op een eigen manier vorm te geven. Veel scholen waarderen deze vrijheid. Tegelijkertijd blijkt uit de evaluatie dat het ontbreken van duidelijke grenzen of kaders ook kan leiden tot onzekerheid of handelingsverlegenheid. Scholen zoeken volgens de evaluatie daarom naar een balans tussen ruimte voor eigen invulling en voldoende houvast bij de praktische uitvoering van de opdracht.
In september 2025 zijn daarom nieuwe conceptkerndoelen voor burgerschap gepubliceerd. De huidige kerndoelen stammen uit 2006 en zijn destijds bewust globaal geformuleerd. De nieuwe kerndoelen zijn specifieker geformuleerd en bieden daardoor meer houvast.
De kerndoelen schrijven niet voor hoe scholen burgerschapsonderwijs moeten organiseren. Scholen blijven vrij om burgerschap te integreren in verschillende vakken of onderdelen afzonderlijk vorm te geven. Volgens de SLO zijn de kerndoelen vooral bedoeld als extra handvat bij bijvoorbeeld het formuleren van schooleigen doelen, het ontwikkelen van leerlijnen en het vormgeven van het onderwijsaanbod.
De verwachting is dat de nieuwe kerndoelen vanaf 2027 wettelijk van kracht worden voor het primair onderwijs, het (voortgezet) speciaal onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs.
Behoefte aan meer ondersteuning
De evaluatie laat verder zien dat er bij scholen een duidelijke behoefte bestaat aan verdere ondersteuning. Vooral het intensiveren en verbreden van de ondersteuningsstructuur wordt genoemd als belangrijke stap.
Scholen geven aan behoefte te hebben aan bijvoorbeeld:
- begeleiding bij de ontwikkeling van burgerschapsonderwijs
- kennisdeling tussen scholen
- praktische voorbeelden en handreikingen
- leernetwerken waarin ervaringen kunnen worden uitgewisseld
Hoe kunnen we helpen?
VOS/ABB is haar leden hierbij graag van dienst. Tegelijk zijn we benieuwd naar jullie ervaringen: waar lopen scholen in de praktijk tegenaan en welke ondersteuning zou voor jullie het meest helpend zijn? Laat het ons weten, zodat we onze ondersteuning hier zo goed mogelijk op kunnen laten aansluiten. Neem contact met op met Margriet van Toledo, adviseur identiteit openbaar onderwijs; mvantoledo@vosabb.nl.