Betere verantwoording? Alles staat al online!

Met verbazing heb ik de brief van de ministers van OCW aan de Tweede Kamer gelezen over de maatregelen die ze willen nemen om schoolbesturen betere verantwoording te laten afleggen.

De afgelopen tijd heb ik bijna 100 schoolbestuurders gesproken, onder andere over de manier waarop zij verantwoording afleggen. Uit die gesprekken bleek dat ze allemaal hun jaarverslagen met uitgebreide financiële verantwoording online zetten. Zo kan iedereen die dat wil, zien waaraan het onderwijsgeld is besteed.

De praktijk leert echter dat maar weinig mensen de moeite nemen om de jaarverslagen te lezen, terwijl daar toch echt veel relevante informatie in staat. Dat is jammer. Je gaat als schoolbestuurders serieus om met verantwoording, maar dat heeft niet zo veel effect als jaarverslagen grotendeels ongelezen blijven. Dat laatste ligt niet aan de schoolbesturen, maar zij krijgen er nu wel de schuld van.

Moeizame gesprekken

Mijn ervaring is dat schoolbestuurders ook altijd openstaan voor vragen. Maar als over verantwoording wordt gesproken met de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad of met de raad van toezicht, dan komt het nogal eens voor dat die gesprekken moeizaam verlopen. Dat heeft mede te maken met het feit dat de materie ingewikkeld kan zijn. Het is dan ook een goede zaak dat de Onderwijsraad het kabinet adviseert de bekostiging van het onderwijs te vereenvoudigen.

De maatregelen die de ministers aankondigen in hun brief aan de Tweede Kamer, zijn volgens mij echter weinig productief. Ten eerste storten de bewindslieden hun ideeën uit over de schoolbesturen zonder dat ze er met hen over hebben gesproken. Ten tweede zullen de voorgestelde maatregelen ertoe leiden dat er extra bestuurlijke druk ontstaat. Die zal extra personele inzet vereisen, zonder dat daarvoor geld beschikbaar wordt gesteld. Ik noem als voorbeeld de benchmarks die het ministerie van OCW wil opleggen, waarvoor schoolbesturen hun verantwoordingsgegevens moeten invullen. Dat leidt tot dubbel werk, want al die gegevens staan al in de online jaarverslagen!

Toereikende bekostiging

De Onderwijsraad heeft meer adviezen aan OCW gegeven. Zoals over de toereikendheid van de bekostiging en dat dit goed moet worden gemonitord. Op dat punt zie ik van de ministers van OCW weinig eigen initiatief, omdat de toereikendheid van de bekostiging niet goed te monitoren zou zijn. Verschillende onderzoeken hebben echter laten zien dat dit wel degelijk mogelijk is, dus mag van de ministers worden verwacht dat ze daarmee aan de slag gaan.

Ik noem als voorbeeld het structurele tekort van 350 miljoen euro op de materiële instandhouding, alleen al in het basisonderwijs. Let wel: dat zijn omgerekend ruim 5200 voltijdbanen. Door dit structurele tekort kunnen nu dus duizenden leraren niet voor de klas staan – als die er al zouden zijn. De ministers weten natuurlijk ook wel dat schoolbesturen ook geld moeten besteden aan bijvoorbeeld energie en onderhoud. Goed onderwijs wordt immers erg lastig in een koud schoolgebouw waarvan het dak is weggewaaid. Ook het klimaatakkoord zal aanvullende eisen gaan stellen aan de schoolgebouwen, met aanvankelijk extra kosten als resultaat.

Wederzijds vertrouwen

Kan verantwoording beter? Jazeker, en mijn ervaring is dat de schoolbesturen die ik geregeld bezoek dat ook willen en zich daarvoor inzetten. VOS/ABB ondersteunt ze daar graag bij. Goede verantwoording is echter een kwestie van wederzijds vertrouwen. Niet apart, maar samen maken we het onderwijs beter. De brief van de ministers laat zien dat ze op school niet hebben geleerd dat samenwerken iets anders is dan maatregelen opleggen en de ander de schuld geven.

Mr. Ronald Bloemers, VOS/ABB

Slob zet druk op verantwoording schoolbesturen

Onderwijsminister Arie Slob gaat schoolbesturen verplichten om in hun jaarverslagen over specifieke onderwerpen verantwoording af te leggen. Dat meldt hij in een brief aan de Tweede Kamer over de evaluatie van de sectorakkoorden in het primair en voortgezet onderwijs.

‘Het is belangrijk dat schoolbesturen de besteding van de sectorgelden helder verantwoorden, zodat voor alle belanghebbenden duidelijk is op welke wijze de besteding van de financiële middelen bijdraagt aan het realiseren van de doelen uit de sectorakkoorden’, zo schrijft Slob. Hij constateert dat het op dit punt niet goed gaat.

Daarom gaat hij de komende jaren gebruikmaken van zijn bevoegdheid, zoals die is vastgelegd in de Regeling jaarverslaggeving onderwijs, om schoolbesturen te verplichten over specifieke onderwerpen verantwoording af te leggen.

Daarop vooruitlopend wil hij samen met schoolbesturen ervaringen opdoen ‘over de wijze waarop deze verantwoordingseisen voor het bestuursverslag in de praktijk het beste kunnen worden vormgegeven’. Daarom komt er een pilot met de PO-Raad en VO-raad om ‘de verantwoording in de bestuursverslagen over prioritaire thema’s te verbeteren’.

Lees meer…

OCW wil van schoolbesturen meer transparantie

Op het gebied van transparantie en verantwoording gaan de ontwikkelingen in het onderwijs niet snel genoeg. Dat staat in een brief van minister Jet Bussemaker van OCW aan de Tweede Kamer.

De minister ziet op het gebied van professionalisering van bestuur en intern toezicht weliswaar een duidelijke beweging, maar de ontwikkeling op het gebied van transparantie en verantwoording gaat volgens haar niet snel genoeg.

Transparantie: jaarverslagen openbaar!

‘Zo maakt nog steeds een te groot deel van de onderwijsinstellingen in het primair en voortgezet onderwijs zijn jaarverslag niet actief openbaar ondanks afspraken hierover in de governancecodes. Inmiddels bereidt de staatssecretaris een wetswijziging voor om actieve openbaarmaking in die sectoren verplicht te stellen’, zo staat in de brief.

Ook is er volgens Bussemaker behoefte aan meer zicht op de uitgaven die gedaan worden door schoolbesturen en de onderliggende keuzes die daarbij gemaakt worden. Samen met de PO-Raad en VO-raad onderzoekt ze hoe meer inhoudelijke eisen aan het bestuursverslag gesteld kunnen worden.

Ambities en doelstellingen

‘Per schoolbestuur kan bijvoorbeeld gevraagd worden om in het bestuursverslag een koppeling te maken met de eigen schoolplannen en toe te lichten hoe de eigen ambities en prestaties zich verhouden tot bepaalde nationale doelstellingen’, zo schrijft de minister.

Lees meer…

Jaarverslagen móeten online, benadrukt VO-raad

Voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-raad dringt er bij alle leden van de sectororganisatie van het voortgezet onderwijs op aan hun jaarverslagen online te zetten.

Rosenmöller wijst erop dat in de Code Goed Onderwijsbestuur van de VO-raad staat dat alle leden het jaarverslag online moeten zetten. Dat is zelfs een eis om lid te mogen zijn van de VO-raad, maar nog slechts 68 procent van de leden van de VO-raad voldoet hieraan.

‘Voor de 32 procent die het nog niet gedaan heeft, kunnen allerlei redenen worden aangevoerd, waarbij de meest voor de hand liggende is dat het er nog niet van is gekomen. Toch moeten we elkaar hierop aanspreken, zoals dat ook geldt voor de overige lidmaatschapseisen’, aldus Rosenmöller.

Lees meer…