Te krappe geldstroom verleggen lost niets op

Het onderwijs komt niet uit met beschikbare budget. Wat doet Tweede Kamerlid Paul van Meenen van D66? Die zet de schoolbesturen in het verdomhoekje en verlegt de de te krappe geldstroom naar de scholen. Zo is volgens hem alles opgelost.

De media worden er weleens van beschuldigd te kort door de bocht te gaan, een versimpelde weergave van de werkelijkheid te geven en met kortzichtige oplossingen te komen. Van Meenen laat nu zien dat de politiek hier ook heel goed in is.

Hij denkt dat er meer geld in de klassen komt als de overheid het budget voor onderwijs direct aan de scholen geeft en de financiering niet meer via de schoolbesturen laat lopen. Zijn argumenten? Het onderwijs is op een school en van een leraar voor de leerlingen. En niet op een kantoor en van of voor bestuurders. Zo kan D66 als zelfverklaarde onderwijspartij weer een punt maken nu die partij als coalitiepartner onder veel mensen die in het onderwijs werken aan populariteit verliest.

Meer dan betrokken

Bij alle schoolbesturen waar ik over de vloer kom, zie ik bestuurders, beleidsmensen, P&O’ers, financials, inkopers en andere medewerkers die meer dan betrokken zijn bij het onderwijs op de scholen. Het beeld als dat er op het bestuurskantoor alleen maar dingen misgaan, zoals Van Meenen suggereert, klopt van geen kanten.

Bovendien blijkt dat schoolbesturen – de enkeling daargelaten – buitengewoon efficiënt werken. Er blijft niet, zoals nog al eens wordt beweerd, overal veel geld voor goed onderwijs nutteloos op de plank liggen. Ook wordt onderwijsgeld niet, zoals nog ergere beschuldigingen luiden, besteed aan allerlei nutteloze zaken. Dat is écht onzin!

Overigens is er niets op tegen als schoolbesturen er zelf voor kiezen om de scholen de regie te geven over het te besteden geld. Er zijn organisaties die daar bewust voor hebben gekozen. Alleen moet dit niet van bovenaf worden opgelegd. Bovendien moet er natuurlijk wel een budget zijn waarmee de scholen uitkomen.

Budget ontoereikend

Iedereen in het onderwijs weet maar al te goed dat het lumpsumbudget niet toereikend is. De materiële bekostiging schiet al jarenlang tekort. Dat probleem gaan we echt niet oplossen door de geldstroom te verleggen. Bovendien zitten niet alle schoolleiders te wachten, zo lijkt mij, op de taken en verantwoordelijkheden die nu bij het bestuur liggen? Denk alleen aan de administratieve druk die dit met zich meebrengt.

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Gelijke kansen voor alle kinderen

Voorzitter Rinda den Besten van de PO-Raad wil af van de schotten tussen primair en voortgezet onderwijs. Want alle kinderen verdienen volgens haar gelijke kansen. Laten we dan ook een einde maken aan het onderscheid tussen openbaar en bijzonder onderwijs!

Kansengelijkheid, dat wil iedereen die hart heeft voor kinderen en goed onderwijs. Het past niet in onze samenleving dat het ene kind meer kansen krijgen dan het andere. Met het weghalen van de schotten tussen het primair en voortgezet onderwijs wordt de doorgaande leerlijn bevorderd en kan volgens Den Besten ook de vroege selectie van leerlingen worden tegengaan, wat goed is voor de kansengelijkheid.

Zij pleitte hiervoor op een bijeenkomst over de invlechting van het (voortgezet) speciaal onderwijs in het reguliere onderwijs. Uiteindelijk moeten wat haar betreft de Wet op het primair onderwijs (WPO) en de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) worden samengevoegd tot één wet op het funderend onderwijs. Dat is voor haar de stip op de horizon, zo liet ze op die bijeenkomst weten.

Artikel 23

Het is mooi dat de voorzitter van de PO-Raad hiervoor pleit, maar ik mis in haar pleidooi een bespiegeling op het huidige onderwijsbestel dat is gebaseerd op artikel 23 van de Grondwet. Dat houdt nog steeds het onderscheid tussen openbaar en bijzonder onderwijs in stand. We leven niet meer in de verzuilde 20e eeuw, vrijwel iedereen is het erover eens dat kinderen met en van elkaar moeten leren op basis van diversiteit en wederzijds respect, en tóch plaatsen we ze als het op de scholen aankomt nog steeds in denominatieve hokjes.

Als we met zijn allen écht willen dat kinderen gelijke kansen krijgen, is het niet genoeg om alleen de schotten tussen primair en voortgezet onderwijs weg te halen. Dan moeten ook de schotten tussen de openbare, christelijke, islamitische en alle andersoortige scholen weg. Daarvoor hebben VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) het toekomstconcept School! ontwikkeld. In de toekomst kijken scholen niet meer of een kind christelijk, islamitisch of wat dan ook is, maar kijken zij op basis van diversiteit en gelijkwaardigheid naar de optimale kansen voor alle leerlingen, ongeacht hun afkomst.

Als u meer wilt weten over ons concept School!, downloadt u de School!Gids.

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Wie gaat nieuwe inschaling betalen?

De nieuwe functiebeschrijvingen voor leraren in het basis- en speciaal onderwijs lijken forse financiële en organisatorische veranderingen met zich mee te brengen. Wie gaat dit betalen en wie is hiermee geholpen?

De PO-Raad en de vakbonden hebben met elkaar afgesproken dat er nieuwe functiebeschrijvingen komen. Dit zou nodig zijn, omdat het beroep van leraar volgens de sociale partners de afgelopen jaren sterk is veranderd.

Automatisch doorstromen?

Het komt erop neer dat de huidige schalen LA, LB en LC plaatsmaken voor nieuwe beschrijvingen, de spilfuncties 1, 2, 3 en 4. Op dit moment is LA nog de standaardfunctie. Met de nieuwe beschrijving wordt dat spilfunctie 2. Het verschil zit hem in hogere salarissen. Leraren die nu in LA zitten, komen in functie 2 en krijgen daarmee meer geld. Als spilfunctie 2 standaard is, hoe moeten schoolbesturen omgaan met spilfunctie 1?

Daarnaast zijn de afgelopen jaren met de functiemixgelden veel leerkrachten al doorgestroomd naar een LB-functie. Wat gaat er met hen gebeuren? Stromen zij straks automatisch door naar functie 3 en gaan daarmee de salariskosten verder omhoog? Of moet op elke school op basis van de feitelijk opgedragen werkzaamheden van alle leerkrachten opnieuw de inschaling tegen het licht worden gehouden?

Eigenheid van de school

En wat gebeurt er met de eigen lerarenfuncties die veel schoolbesturen in het kader van de functiemix hebben ontwikkeld die afweken van de voorbeeldfuncties? De eigen functies zijn afgestemd op de eigenheid van de scholen. Worden deze inspanningen met de nieuwe functiebeschrijvingen tenietgedaan? En moet iedereen zich straks conformeren aan de nieuwe voorbeeldfuncties? Dit lijkt mij een recept voor gedoe!

De implicaties van deze beoogde veranderingen op de scholen lijken dus zeer fors, vooral ook wat betreft de bekostiging. Immers, iemand moet de opwaardering betalen. Voor zover ik het nu kan overzien, is nog maar voor een derde dekking van de extra kosten die de beoogde veranderingen met zich mee brengen.

Lichtpunt?

Er wordt veel gezegd en geschreven over het vak van leerkracht en over wat er nodig is om de basiskwaliteit van het onderwijs te garanderen en de professionaliteit van leerkrachten te vergroten. Wat ik in elk geval vind opvallen aan de nieuwe functiebeschrijvingen, is dat de functie van leerkracht is geplaatst binnen een functiereeks met meerdere niveaus.

Hiermee wordt de doorgroei binnen het vak inzichtelijk. Bovendien wordt het zo betrekkelijk eenvoudig te zien wat er van een leerkracht op een bepaald niveau mag worden verwacht. Dit beschouw ik als een positief punt dat helpt in het gesprek over de werkverdeling op scholen en ook in het functionerings- en beoordelingsgesprek.

Ivo Israel, HRM-specialist VOS/ABB

Ouderbijdrage wel of niet betaald, elke leerling telt!

De scholen moeten ervoor zorgen dat ook leerlingen van wie de ouders de vrijwillige ouderbijdrage niet (kunnen) betalen, kunnen deelnemen aan extra activiteiten zoals schoolreisjes. Dat is een nobel uitgangspunt van onderwijsminister Arie Slob, maar wie gaat het dan wel betalen?

In Nederland zijn het primair en voortgezet onderwijs gratis, maar ouders betalen er wel aan mee. Dat is raar. Het is dus níet gratis. Oké, de ouderbijdrage heeft een vrijwillig karakter, maar zo wordt het vaak niet ervaren, zeker niet door ouders met een krappe beurs.

Wettelijk is het toegestaan om leerlingen uit te sluiten van extra activiteiten als hun ouders niet betaald hebben. Op zich een logische gedachte: wie niet betaalt, doet niet mee. Slob noemt dat echter onacceptabel en daar ben ik het helemaal mee eens. Je kunt kinderen er immers niet op afrekenen dat hun ouders weinig geld hebben. Zeker niet in het openbaar onderwijs, waar elk kind welkom is.

Efteling geen liefdadigheidsinstelling

Maar ja, de realiteit is dat voor niets de zon opgaat. Schoolreisjes en andere extra activiteiten moeten betaald worden. De Efteling is geen liefdadigheidsinstelling, maar een commercieel bedrijf met een verdienmodel. Als de ouders de portemonnee niet kunnen trekken, wie dan wel?

De oplossing van Slob is simpel: de scholen moeten het oplossen. Maar hoe dan? De lumpsum ervoor gebruiken? Maar die schiet al ernstig tekort! Strikt genomen is het niet verboden, maar het lijkt mij niet de bedoeling dat scholen rijksbekostiging besteden aan de dure Rome-reis, om maar wat te noemen.

Een andere mogelijkheid kan zijn dat ouders die het financieel goed hebben, een spaarpotje vullen voor leerlingen uit arme gezinnen. Solidariteit dus. Er zijn voorbeelden van scholen die het zo doen, maar dan moeten wel alle ouders het daarmee eens zijn.

Waarom op skivakantie?

Weer een andere oplossing kan zijn om minder extra’s te organiseren. Zo zouden de scholen de ouderbijdrage in elk geval fors kunnen beperken. Met de klas op skivakantie? Waarom zou je? Met het gymnasium niet alleen naar Rome, maar in de jaren daarvoor ook naar Parijs, Londen en/of Berlijn? Dat vind ik overdreven. Op de basisschool elk jaar op kamp? Waarom niet alleen in groep 8?

Of, dat kan ook, de minister komt met meer geld om voor eens en altijd af te zijn van de immer terugkerende discussie over de vrijwillige ouderbijdrage. Dan komt het van ons allemaal, als belastingbetalers. De andere kant van deze medaille is dat er dan een vast bedrag komt waar de scholen het mee moeten doen. Er kunnen dan geen leerlingen meer worden uitgesloten, maar het tast de beleidsvrijheid aan. Moeten we dat maar op de koop toe nemen?

Wat vindt u van de vrijwillige ouderbijdrage? Mail uw ideeën naar redactie@vosabb.nl.

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Recept tegen segregatie en kansenongelijkheid

De segregatie en kansenongelijkheid nemen toe, signaleert de Inspectie van het Onderwijs. Daarom is het zo belangrijk om boven de denominaties uit te stijgen en daarmee de verzuiling achter ons te laten. Daarvoor hebben wij het concept School! ontwikkeld.

In het rapport De Staat van het Onderwijs 2016-2017 signaleert de inspectie ontwikkelingen die de kansenongelijkheid verder kunnen verscherpen. Het onderwijs vertoont namelijk toenemende sociale en economische segregatie. Vooral hoger opgeleide ouders scheiden zich af.

‘Dat gebeurt via de schoolkeuze: door te kiezen voor scholen met specifieke onderwijsconcepten, scholen waar alleen leerlingen met een vergelijkbare achtergrond op zitten of voor privaat onderwijs’, zo staat in het rapport.

De inspectie signaleert ook dat segregatie en kansenongelijkheid toenemen doordat ouders kiezen voor kleine religieuze scholen. De conclusie is dat in vergelijking met andere landen het Nederlandse onderwijs sterk is gesegregeerd.

Verzuiling achter ons laten

Dat kunnen we veranderen door eindelijk eens de verzuiling in het onderwijs achter ons te laten. VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) hebben daartoe het concept School! ontwikkeld. Hiermee stijgt het onderwijs boven de denominaties uit.

Er zijn dan geen openbare, protestants-christelijke, rooms-katholieke, islamitische of wat voor scholen dan ook, maar scholen die van en voor iedereen zijn en waar gelijkwaardigheid en wederzijds respect centraal staan.

Onderwijs volgens het concept School! is het recept voor een in alle opzichten gezonde samenleving, waarin we mensen niet meer beoordelen op hun achtergrond, levensbeschouwing, maatschappelijke status of hun portemonnee, maar waarderen om wie ze zijn en wat ze kunnen

Wilt u meer over ons concept School! lezen? Download de School!Gids

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Minister en Tweede Kamer negeren Grondwet

Het is treurig te constateren dat de landelijke politiek geen oog heeft voor de grondwettelijke eis dat overal in Nederland openbaar onderwijs moet zijn.

De kwestie speelt nu in krimpgebied Zeeuws-Vlaanderen, waar door een voorgenomen fusie in Terneuzen het openbaar voortgezet onderwijs mogelijk verdwijnt. Het plan is om Openbare Scholengemeenschap De Rede, de enige openbare vo-school in Zeeuws-Vlaanderen, te laten opgaan in het christelijke Zeldenrust-Steelant College.

Openbaar onderwijs móet

Dat is de omgekeerde wereld: de grondwettelijke alomtegenwoordigheid van openbaar onderwijs betekent immers, kort gezegd, dat openbaar onderwijs móet en dat bijzonder onderwijs daarnaast mág.

We hebben over de kwestie in Zeeuws-Vlaanderen aan de bel getrokken bij onderwijsminister Arie Slob. De ChristenUnie-minister geeft niet thuis. Hij stelt doodleuk dat van die grondwettelijke eis kan worden afgeweken. Daarvoor is voor hem de kous af. Het is buitengewoon triest dat een minister zo met onze Grondwet omgaat.

De Eerste en Tweede Kamer hebben de afgelopen decennia vaak gedebatteerd over de noodzaak van instandhouding van het openbaar en bijzonder onderwijs, zoals bij het wetsvoorstel van de samenwerkingsschool, waarvoor de Grondwet zelfs is gewijzigd. De minister gaat in zijn retoriek volledig voorbij aan wat de beide Kamers als (grond)wetgever hierover hebben gebezigd.

Natuurlijk hebben wij deze onverkwikkelijke kwestie ook aan de orde gesteld in de Tweede Kamer, maar ook daar lijkt men zich er weinig van aan te trekken. Dat is vreemd, omdat juist de Tweede Kamer hier oog voor zou moeten hebben. Het gaat hier echt om het principe dat we in Nederland leven naar de regels die we met elkaar hebben vastgelegd. De Grondwet kun je niet zomaar opzijschuiven.

Samenwerkingsschool

Terwijl de oplossing zo simpel is: maak van de twee scholen voor voortgezet onderwijs in Terneuzen een samenwerkingsschool van zowel openbaar als bijzonder onderwijs, zoals dat ook elders in het land gebeurt. We hebben sinds 1 januari de wettelijke mogelijkheid om het zo te regelen. Dan mogen we verwachten dat de nieuwe wet in kwesties zoals in Zeeuws-Vlaanderen ook wordt benut!

Overigens is het nog geen gelopen race in Zeeuws-Vlaanderen. Minister Slob meldt dat de medezeggenschapsraden van de betrokken scholen er inmiddels mee akkoord zijn gegaan om de openbare school te laten opgaan in de christelijke buurman, maar dat is nog geenszins het geval. Bovendien moet de algemene ledenvergadering van het Zeldenrust-Steelant College zich er nog over uitspreken.

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Tijd om door te pakken met onderwijs en opvang

Het kabinet geeft nog geen reactie op het advies van de Taskforce samenwerking onderwijs en kinderopvang. Dat is erg vervelend, want scholen en kinderopvangorganisaties willen nú verder.

Bij de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer kreeg de minister voor OCW de vraag wanneer hij belemmeringen wegneemt bij de vorming van integrale kindcentra. De minister liet weten pas in de loop van 2018 met een reactie te komen, terwijl de taskforce in maart van dit jaar al met het rapport Tijd om door te pakken kwam. In dat rapport staan adviezen over samenwerking en het wegnemen van knelpunten.

Het is op zich al teleurstellend dat er in het regeerakkoord niets staat over de samenwerking tussen onderwijs en opvang, maar nu blijkt dus ook nog eens dat de minister wacht met een reactie. Dat schiet niet op!

Onderwijs en opvang willen doorpakken!

Ondertussen lopen veel van onze leden die werken aan integrale kindcentra tegen allerlei problemen op. We noemen als voorbeelden verschillende arbeidsvoorwaarden, gescheiden geldstromen en problemen met de btw. Er gaat nu onnodig veel tijd en dus geld zitten in het bedenken van bestuurlijke constructies voor samenwerking.

Wij roepen de minister daarom op vaart te maken met een reactie om geïntegreerde kindvoorzieningen wettelijk mogelijk te maken. Het is tijd om door te pakken!

Rozemarijn Boer en Eline Vrenken, beleidsmedewerkers VOS/ABB

Regeerakkoord: doorschuifpolitiek en overheidsbemoeienis

Het regeerakkoord van Rutte-III getuigt van doorschuifpolitiek. Bovendien mag het opmerkelijk worden genoemd dat nota bene een rechts kabinet meer overheidsbemoeienis wil.

Het onderwijs roept al vele jaren dat er adequate bekostiging nodig is. Dan gaat het niet alleen over de lerarensalarissen die omhoog zouden moeten en verlaging van de werkdruk in het primair onderwijs. Nee, dan gaat het bijvoorbeeld ook over achterblijvende bekostiging van de exploitatie.

Het is aangetoond dat de bekostiging van de materiële instandhouding al jaren tekortschiet. Met de bedragen die het nieuwe kabinet presenteert als investeringen in het onderwijs, wordt dit tekort geenszins weggewerkt. Bovendien blijkt dat het geld voor werkdrukverlaging in het primair onderwijs pas in 2021 volledig beschikbaar komt. Dat is aan het einde van de kabinetsperiode, als Rutte-III de rit al uitzit. Dit getuigt van je reinste doorschuifpolitiek.

Overheidsbemoeienis

Een ander punt is dat het nieuwe kabinet voorwaarden verbindt aan het beschikbaar stellen van 270 miljoen euro voor de modernisering van de arbeidsvoorwaarden in het primair onderwijs (dus niet direct voor hogere lerarensalarissen, zoals vaak wordt gezegd) en 450 miljoen euro (in feite 430 miljoen, daarover later) voor werkdrukverlaging. Voorwaarden zijn bijvoorbeeld dat de bovenwettelijke regelingen worden aangepakt en dat met het geld voor werkdrukverlaging onderwijsassistenten en conciërges worden aangesteld en de klassen worden verkleind.

Nu is het in Nederland zo geregeld dat de overheid bepaalt wat er van het onderwijs wordt verwacht en dat de scholen bepalen hoe zij daar invulling aan geven. De voorwaarden die het kabinet aan de extra investeringen verbindt, druisen overduidelijk tegen dat principe in. Het is op zijn minst opmerkelijk dat nota bene een rechts liberaal-christelijk kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie aanstuurt op meer overheidsbemoeienis met de inhoud en uitvoering van het onderwijs.

Die bemoeienis blijkt ook uit de verplichting voor scholen om leerlingen het Wilhelmus te leren en om met hen naar het Rijksmuseum en de Tweede Kamer te gaan. Dit staat, zo maak ik uit het regeerakkoord op, allemaal in het teken van het ontwikkelen van de Nederlandse identiteit en burgerschap. Nu heb ik niets tegen het volkslied, het Rijksmuseum en de Tweede Kamer, maar ik vraag mij wel af of deze elementen essentieel zijn voor de identiteits- en burgerschapsontwikkeling van kinderen. Ook hier geldt dat scholen zelf als beste kunnen bepalen op welke manier zij hieraan werken. Daar hebben ze de overheid echt niet voor nodig!

Meer verantwoording

Uit het regeerakkoord komt ook naar voren dat er van schoolbesturen steeds meer verantwoording wordt verwacht, maar dat dit niets mag kosten. In 2009 sleutelde toenmalig staatssecretaris Sharon Dijksma van OCW in het vierde kabinet-Balkenende de structurele 90 miljoen euro voor bestuur en management uit de lumpsumbekostiging van het primair onderwijs. Ook toen al werd steeds meer professionaliteit van schoolbesturen verwacht en tot op heden staat daar letterlijk geen cent extra tegenover. Het nieuwe kabinet verwacht kennelijk nog steeds dat het allemaal niets mag kosten. En dat terwijl de druk op bestuur en toezicht steeds maar toeneemt.

Ik wil nog een gemiste kans benoemen, namelijk dat het nieuwe kabinet geen oog heeft voor de wettelijke vereisten die nodig zijn om de cao’s in het primair onderwijs en de kinderopvang beter op elkaar af te stemmen. Dit is van belang voor goed functionerende integrale kindcentra (IKC’s), waarin onderwijs en kinderopvang met elkaar samenwerken. Er komen op steeds meer plaatsen IKC’s, maar in het regeerakkoord staat hier niets over vermeld.

En dan zou ik nog uitleggen waarom er niet 450 miljoen euro naar werkdrukverlaging in het primair onderwijs gaat, zoals overal wordt beweerd, maar 430 miljoen. Uit het regeerakkoord blijkt dat 20 miljoen euro uit dat extra budget bedoeld is voor de kleinescholentoeslag. Dat is natuurlijk een mooie bestemming, maar volgens mij is dat toch iets heel anders dan werkdrukverlaging! En waar blijft de extra investering in het voortgezet onderwijs?

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Schoolbestuurders zijn geen waarzeggers!

In mei kwam Tweede Kamerlid Roelof Bisschop van de SGP met vragen over de door het onderwijsveld als ongewenst beschouwde fusiecompensatieregeling. Met zijn antwoorden hierop geeft staatssecretaris Sander Dekker van OCW blijk van onwetendheid over de beleidsbepaling van schoolbesturen. Het lijkt erop dat hij schoolbestuurders ziet als waarzeggers…

Van een schoolbestuur wordt verwacht, en dat is logisch, dat het zijn beleid voert op basis van kenbare gegevens of gefundeerde verwachtingen over de (nabije) toekomst. De regelgeving is daarop toegespitst. Het bestuur dient een meerjarenbeleidsplan te hebben en een daaraan verbonden meerjarenformatieplan. Ook het toezicht op de financiën is zo ingericht dat het bestuur duidelijkheid moet verschaffen over de wijze waarop het de continuïteit van de organisatie waarborgt, zoals middels een continuïteitsparagraaf.

De tegenstelling tussen de hierboven genoemde regels met de antwoorden die de staatssecretaris geeft, zit in het volgende: er wordt als eis voor het verkrijgen van fusiecompensatie gesteld dat een bepaald deel van de leerlingen de fusie volgt. Dat klinkt logisch, maar de realiteit leert dat dit moeilijker te voorspellen is dan de regelgeving nu verlangt.

Schoolkeuze ligt bij ouders

Ouders beslissen vaak in de zomervakantie (waarin de fusie daadwerkelijk plaatsvindt) of hun kind of kinderen meegaan met de fusie of dat ze toch een andere school kiezen. Voorbeelden hiervan zijn er te over. Het besluit tot fusie en alle daaraan gerelateerde stukken, bijvoorbeeld over de formatie en de financiën, dateren van ver voor de zomervakantie. Dan zijn ouders niet zo bezig met hun schoolkeuze, blijkt in de praktijk.

Continuïteit, stabiliteit en voorzienbaarheid in handelen zijn onzeker geworden in een fusieproces. Schoolkeuze ligt niet in handen van het schoolbestuur, maar van de ouders. De staatssecretaris stelt dat juist met de compensatie als stimulans tot samenvoeging een toekomstbestendige school kan worden vormgegeven. In de praktijk blijkt dat besturen die stimulans niet herkennen en de onzekere factor benoemen.

Financiële consequenties

De financiële stimulans is dus niet zeker. Daarom dient het bestuur voor een stabiele beleidsvorming uit te gaan van het negatieve scenario waarin maar weinig of zelfs geen leerlingen de fusie volgen. In dat geval is fuseren namelijk doorgaans duurder dan niet fuseren. Het wordt pas achteraf duidelijk wat de financiële consequenties zijn.

De staatssecretaris veegt daarnaast alle samenvoegingen waarbij weinig of geen leerlingen zijn meegegaan op één hoop. Er gingen in een aantal gevallen geen leerlingen mee en dus waren het volgens hem geen fusies.

Identiteit

De enige eis voor samenvoeging is de overgang van genoeg leerlingen, maar een school is meer dan alleen de leerlingpopulatie. Dat blijkt onder meer uit de wettelijke eisen die gesteld zijn voor de fusie-effectrapportage. Zo is de identiteit van de school ook een belangrijk item. In debatten in de Tweede en vooral ook de Eerste Kamer over de samenwerkingsschool kwam dat goed naar voren. De wetgever en de staatssecretaris waren het daarover eens. De onderbouwing van de regelgeving over de fusiecompensatie is, zo blijkt, op een heel andere grondslag gebaseerd dan de overige fusiewet- en regelgeving.

Uit zijn antwoorden blijkt dat de staatssecretaris de professionaliteit van de schoolbesturen miskent. Een bestuur wordt immers gestraft voor ontwikkelingen die het niet in de hand heeft. In plaats van het onderwijsveld in tijden van leerlingendaling daadwerkelijk een stimulans te bieden, wordt vereist dat bij een samenvoeging het schoolbestuur op voorhand moedwillig grote onzekerheden in het financieel en formatiebeleid inbouwt.

Of ziet Dekker schoolbestuurders als vakkundige waarzeggers die door een glazen bol in de toekomst kunnen kijken?

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Lees ook het bericht Fusie: jammer maar helaas als leerlingen niet meegaan….

Waarom terug naar geoormerkte financiering?

Wat schieten we ermee op als we de lumpsum in het onderwijs afschaffen en terugkeren naar een door de rijksoverheid gereguleerde geoormerkte financiering? Niets!

De laatste tijd klinkt uit de hoek van de vakbonden en ook bij organisaties als Beter Onderwijs Nederland en bepaalde politieke partijen steeds vaker de klacht dat de lumpsumfinanciering ertoe heeft geleid dat leraren niet krijgen wat ze nodig hebben om goed te kunnen lesgeven. De oplossing zou zijn om de financiering door de rijksoverheid te laten oormerken. Ik denk echter dat we dan van een kouwe kermis zullen thuiskomen.

De lumpsumfinanciering zoals we die sinds 1996 kennen in het voortgezet onderwijs en sinds 2006 ook in het primair onderwijs zorgt ervoor dat schoolbesturen eigen beleid kunnen voeren dat gericht is op de specifieke situatie waarin de scholen zich bevinden. Elke school en elke klas hebben een eigen populatie en eigen aandachtsgebieden. Het is nooit one size fits all. De beleidsvrijheid van lumpsumfinanciering draagt bij aan zorg voor die specifieke omstandigheden.

Het is bepaald niet zo dat de schoolbestuurders alles in hun eentje bepalen, zoals nogal eens ten onrechte wordt gesuggereerd. De medezeggenschap in het onderwijs is gelukkig goed geregeld. Personeel, ouders en in het voortgezet onderwijs ook leerlingen kunnen binnen hun bevoegdheden elk hun eigen invloed op het beleid uitoefenen. De klacht dat bestuurders daar niet naar luisteren, herken ik in de praktijk niet. En voor het geval er bestuurders zijn die buiten de vastomlijnde kaders beslissingen nemen, zijn er klachtenprocedures bij diverse geschillencommissies.

Pleiten voor oormerkfinanciering is terugkeren naar een bekostigingskeurslijf dat de beleidsruimte van de scholen indamt en de mogelijkheden van innovatie zal doen stokken. Zonder ruimte is er immers geen groei mogelijk. Daar komt bij dat met een terugkeer naar oormerkfinanciering er minder inspraakmogelijkheden zullen zijn voor de medezeggenschapsraden. Daar zit volgens mij niemand op te wachten, ook de schoolbestuurders niet. Goed onderwijs maken we immers samen!

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Levensbeschouwing, juist in het openbaar onderwijs!

Het klopt dat je in een droomwereld leeft als je kinderen niets wilt bijbrengen over religie, zoals Tweede Kamerlid Eppo Bruins van de ChristenUnie in het AD zegt. De link die hij hier legt met het openbaar onderwijs klopt echter niet.

In de editie Groene Hart van het Algemeen Dagblad staat een verslag van een bezoek van Bruins aan de protestants-christelijke basisschool De Regenboog in de Zuid-Hollandse plaats Reeuwijk. Hij merkt naar aanleiding van dit bezoek op dat verschillende politieke partijen het bijzonder onderwijs willen afschaffen en dat de ChristenUnie niet alleen openbare scholen wil.

Onderwijs is volgens Bruins nooit neutraal. ‘Een school geeft altijd iets mee aan de kinderen. Als je kinderen in de eerste 18 jaar niets wilt bijbrengen van religie, leef je in een droomwereld. Onderwijs gebeurt altijd vanuit een levensbeschouwing. Ik vind dat scholen juist een sterke identiteit moeten hebben en moeten vertellen vanuit welke inspiratie ze lesgeven’, aldus het ChristenUnie-Kamerlid.

Met zijn opmerking over de inspiratie van scholen ben ik het helemaal eens. Protestants-christelijke scholen moeten een helder verhaal hebben over hun inspiratie, net zoals katholieke, islamitische en welke andere bijzondere scholen dan ook. Datzelfde geldt voor de openbare scholen. Hun inspiratie zijn de kernwaarden van het openbaar onderwijs, waartoe respect, gelijkwaardigheid en ‘iedereen welkom’ behoren.

Wat niet klopt in het verhaal van Bruins, is de suggestie dat alleen het bijzonder onderwijs oog zou hebben voor religie. Ook openbare scholen hebben aandacht voor godsdienst en levensbeschouwing. Dat staat zelfs expliciet in de kernwaarden. Het verschil met het bijzonder onderwijs is dat het openbaar onderwijs niet uitgaat van ‘een levensbeschouwing’, zoals Bruins zegt, maar van een diversiteit aan religieuze en levensbeschouwelijke stromingen. Gelijkwaardigheid is daarbij een kernbegrip.

Ik nodig Bruins uit om tijdens de School!Week 2017 van 20 tot en met 24 maart, waarin het openbaar onderwijs in heel Nederland laat zien waar het voor staat, ook eens een openbare school te bezoeken om te zien welke meerwaarde openbaar onderwijs heeft.

Ter voorbereiding van het bezoek verwijs ik naar onze brochure Levensbeschouwing, juist in het openbaar onderwijs. We hebben een brochure voor het primair onderwijs en een brochure voor het voortgezet onderwijs.

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Teugels strakker voor goed burgerschapsonderwijs?

Het is goed dat staatssecretaris Sander Dekker van OCW aan de bel trekt nu de Inspectie van het Onderwijs signaleert dat het burgerschapsonderwijs zich onvoldoende ontwikkelt. Scholen moeten ook op het gebied van burgerschap een oefenplaats zijn, maar het is en blijft aan die scholen zelf hoe zij er invulling aan geven.

In het themarapport Burgerschap op school van de Inspectie van het Onderwijs staat onder andere dat scholen burgerschap weliswaar een belangrijk thema vinden, maar dat burgerschapsonderwijs nog weinig doelgericht wordt vormgegeven en dat op de resultaten ervan nauwelijks zicht is.

Goede burgers

Wat we met  ‘goede burgers’ bedoelen is niet altijd even duidelijk. Daar heeft de één een heel ander beeld bij dan de ander. In die zin snap ik de afwerende reactie van de PO-Raad en VO-raad, die op het gebied van burgerschapsonderwijs geen bemoeienis van bovenaf willen.

Waar we het volgens mij wel met zijn allen over eens zijn, is dat het van essentieel belang is dat we in álle scholen actief alom geaccepteerde kernwaarden aan bod moeten laten komen, zoals de democratische rechtsstaat, wederzijds respect en de vrijheid om te denken wat je wilt en te zijn wie je bent. Openbare scholen moeten dat doen, maar net zo goed bijvoorbeeld christelijke en islamitische scholen.

De bovengenoemde kernwaarden zijn bij uitstek onderwerpen voor goed burgerschapsonderwijs binnen het openbaar onderwijs. Scholen dienen ook op dit gebied een oefenplaats te zijn. Hoe ze er invulling aan geven, is natuurlijk aan hen. Dat scholen daarin autonomie hebben, mag duidelijk zijn. De inspectie checkt of aspecten zoals identiteitsontwikkeling, democratisch burgerschap en participatie in en om de school voldoende aan bod komen.

Kernwaarden openbaar onderwijs

Wij hebben als vereniging van openbare en algemeen toegankelijke scholen al veel ontwikkeld op het gebied van burgerschap. Leidend hierin zijn altijd de kernwaarden van het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs, die uitgaan van diversiteit, wederzijds respect en specifieke aandacht voor godsdienst en levensbeschouwing.

Daarnaast stonden de internationale kinderrechten de afgelopen twee jaar centraal tijdens de School!Week van en voor het openbaar onderwijs. Ook dit jaar zal dit weer zo zijn, in de School!Week 2017 van 20 tot en met 24 maart.

Op dit moment werkt VOS/ABB aan nieuwe producten die u kunnen helpen vorm en inhoud te geven aan burgerschapsvorming. Voor het primair onderwijs ontwikkelen wij de digitale Inspiratiekalender en voor het voortgezet onderwijs de app Goedemorgenopschool!.

Wilt u ondersteuning op het gebied van burgerschapsonderwijs? Wij gaan graag met u in gesprek: 0348-405200, welkom@vosabb.nl.

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

 

Stop met uitsluiten van leerlingen

De ChristenUnie wil af van het openbaar onderwijs, maar de argumenten die fractievoorzitter Gert-Jan Segers daarvoor gebruikt slaan nergens op. Wat we moeten afschaffen, is de grondwettelijke mogelijkheid die het bijzonder onderwijs nog steeds heeft om leerlingen uit te sluiten.

Segers was er afgelopen zaterdag in het politieke programma Kamerbreed op Radio 1 duidelijk over: weg met het openbaar onderwijs! Logisch, want de ChristenUnie is voor christelijk onderwijs. Maar dan moet hij wel met goede argumenten komen.

Laten we beginnen met zijn onjuiste veronderstelling dat openbaar onderwijs staatsonderwijs is. De openbare scholen vallen net als de bijzondere (waaronder christelijke) scholen bijna allemaal onder zelfstandige stichtingen. Er zijn nog maar een paar gemeenten die het openbaar onderwijs onder hun hoede hebben, maar de invloed van de overheid is tegenwoordig echt minimaal. Segers heeft kennelijk een belangrijke ontwikkeling gemist.

Zeggenschap ouders

Het idee van Segers dat bijzondere scholen van de ouders zijn, zoals hij in Kamerbreed zei, klopt ook al niet. Ja, een eeuw geleden werden scholen door of de overheid of ouders opgericht. Die tijd is allang voorbij.

In een deel van de bijzondere schoolbesturen zitten weliswaar ouders, maar meestal zijn het professionele bestuurders, net zoals in het openbaar onderwijs. Het openbaar en bijzonder onderwijs kennen ook allebei raden van toezicht. Ouders, personeel en leerlingen hebben weliswaar via de medezeggenschap invloed op de samenstelling van deze raden, maar dit betekent niet dat ze zeggenschap over de school hebben.

Het argument van Segers dat ouders in het bijzonder onderwijs meer keuzes kunnen maken, bijvoorbeeld voor dalton- of montessori-onderwijs, klopt evenmin. Er zijn natuurlijk net zo goed openbare dalton- en montessorischolen.

Van en voor iedereen

Je kunt je wel afvragen wat nog de verschillen zijn tussen bijzonder en openbaar onderwijs en hoe dit ouders, leerlingen en ook personeelsleden raakt. Het verschil zit dus niet in het belang dat scholen hechten aan het goed luisteren naar ouders. Het zit hem wel in de speciale rechten die artikel 23 van de Grondwet aan het bijzonder onderwijs geeft.

Zo mogen christelijke en andere bijzondere scholen leerlingen uitsluiten als die de (religieuze) identiteit van de school niet onderschrijven. Datzelfde grondwetsartikel zegt dat bijzondere scholen om die reden personeelsleden mogen weigeren. Gelukkig maakt tegenwoordig nog maar een klein deel van de bijzondere scholen gebruik van deze wettelijke mogelijkheid, maar het openbaar onderwijs staat als enige pal voor algemene toegankelijkheid en algemene benoembaarheid en weigert dus niemand. Met andere woorden: openbare scholen zijn van en voor iedereen.

Als we iets moeten afschaffen, is dat niet het openbaar onderwijs, maar de grondwettelijke mogelijkheid van uitsluiting. Als we het met elkaar eens zijn dat we onze kinderen op onze scholen goed willen voorbereiden op onze diverse maatschappij – waarin iedereen van alle nationaliteiten, geloven, zienswijzen en seksuele geaardheden met elkaar samenleeft – dan moeten we ervoor zorgen dat we loskomen van de hokjesgeest die zo kenmerkend was voor de verzuiling.

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Bert-Jan Kollmer, bestuurder Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs en de regio

Lambèrt van Genugten, bestuursvoorzitter Jan van Brabant College Helmond

Bij sluiting kleine school tellen alle argumenten

Kleine scholen worden echt niet gesloten zonder dat alle argumenten voor en tegen van de betrokkenen op evenwichtige wijze tegen elkaar zijn afgewogen. Er zijn in de wet voldoende waarborgen ingebouwd om tot een goed besluit te komen.

De Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) wil dat de huidige adviesbevoegdheid van de medezeggenschapsraad over de mogelijke sluiting van scholen een instemmingsbevoegdheid wordt, zo staat in een brief aan de Tweede Kamer. Dat is helemaal niet nodig, omdat al voldoende is gewaarborgd dat de belangen van alle betrokken meewegen in het besluit een kleine school open te houden of te sluiten.

Goede argumenten en zorgvuldig handelen

De landelijke vereniging van medezeggenschaps- en ouderraden doet met haar pleidooi voorkomen alsof de huidige adviesbevoegdheid minder waard zou zijn dan instemmingsbevoegdheid, maar in de huidige situatie kan het schoolbestuur een advies van de medezeggenschapsraad echt niet zomaar naast zich neerleggen. Het bestuur zal altijd moeten aangeven waarom het dat doet. De nadruk ligt daarbij op goede argumenten en zorgvuldig handelen door het bestuur.

Als de medezeggenschapsraad zich echt niet kan verenigen met het besluit van het bestuur, kan een geschil aanhangig worden gemaakt bij de Landelijke Commissie voor Geschillen WMS. Die zal kijken of het bestuur op zorgvuldige wijze en met goede argumenten tot het besluit is gekomen. Als dat volgens de commissie niet het geval is, zal het bestuur tot een ander besluit moeten komen.

Daar komt bij dat in het openbaar onderwijs de gemeenteraad als externe toezichthouder altijd nog de mogelijkheid heeft om een kleine school over te nemen. Op die manier kan de gemeente een schooltje openhouden, ook nadat het schoolbestuur duidelijk heeft gemaakt dat het dat op financiële gronden (helaas) niet meer mogelijk is.

Voldoende waarborgen

Een school wordt dus echt niet zomaar opgeheven. Voordat daartoe het definitieve besluit wordt genomen, zal de medezeggenschapsraad met een positief advies moeten komen en zal, in het openbaar onderwijs, de gemeenteraad akkoord moeten geven. Wettelijke wijzigingen van advies- naar instemmingsrecht voegen daar niets aan toe.

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Onderwijs dat boven denominaties uitstijgt

Als we met zijn allen boven het verkavelde veld van denominaties uitstijgen, kunnen we ervoor zorgen dat leerlingen met verschillende achtergronden met en van elkaar leren.

Het heeft geen zin om vast te houden aan het onderscheid tussen openbaar en bijzonder onderwijs, zoals rector Gijsbert van der Beek van het protestants-christelijke Altena College in Sleeuwijk doet. Hij reageert met een opiniestuk in Trouw op een artikel in diezelfde krant waarin onderwijssocioloog en voorzitter van de Partij voor de Rede Hans de Vries pleit voor openbaar onderwijs.

Discriminatie en uitsluiting

De Vries stelt dat het bijzonder ‘geloofsonderwijs’, zoals hij het noemt, bijdraagt aan discriminatie en uitsluiting en daarom moet worden afgeschaft. Alleen in het ‘religieus neutrale’ openbaar onderwijs kan volgens hem gelijkwaardigheid voor alle leerlingen ontstaan.

In zijn reactie stelt de christelijke rector Van der Beek dat bijzonder onderwijs helemaal niet tot discriminatie en uitsluiting leidt. Hij noemt het duale stelsel van gelijke bekostiging van openbaar en bijzonder onderwijs, op basis van het inmiddels 100 jaar oude grondwetsartikel 23, een ‘zegen’, mede omdat het destijds volgens hem is voortgekomen uit een democratiseringsproces.

Boven denominaties uitstijgen

De Vries en Van der Beek geven er beiden met hun ideeën blijk van dat ze vastzitten in het verkavelde denominatieve onderwijsveld. Het is voor een goede toekomst van het funderend onderwijs in Nederland van belang dat we na een eeuw artikel 23 eindelijk boven de denominaties uitstijgen. Wij hebben daar samen met de Vereniging Openbaar Onderwijs het toekomstconcept School! voor ontwikkeld.

Om leerlingen met verschillende achtergronden met en van elkaar te laten leren, kunnen we de stap maken naar onderwijs dat loskomt van het duale bestel. Er hoeven geen openbare, protestants-christelijke, rooms-katholieke of wat voor scholen dan ook meer te zijn, maar ‘scholen’ die op basis van wederzijds respect aandacht hebben voor verschillen tussen mensen. Zo kunnen we door middel van ontmoeting in het onderwijs bijdragen aan een in alle opzichten gezonde samenleving!

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Godsdienstige en humanistische vorming verdienen het!

Het IMF adviseert het kabinet om miljarden extra te investeren, onder andere in het onderwijs. Prima idee. Laten we beginnen met een solide financiering van godsdienstig en humanistisch vormingsonderwijs in de openbare basisscholen!

Openbaar onderwijs staat open voor álle leerlingen, ook voor kinderen van wie de ouders waarde hechten aan onderwijs vanuit een godsdienstige of levensbeschouwelijke richting. Naast de beschrijvende zin, zoals kerndoel 38 verlangt, gaat het hier nadrukkelijk ook om vorming en zingeving.

In de huidige discussie over een structurele bekostiging van godsdienstig en humanistisch vormingsonderwijs (g/hvo) stelt staatssecretaris Sander Dekker van OCW echter dat de ouders van deze leerlingen maar voor een bijzondere school moeten kiezen.

Het mooie van openbaar onderwijs is dat het van en voor iedereen is. Door de ontmoeting met de ander leren kinderen in de openbare school van en met elkaar. Als iedereen met een bepaalde geloofs- of levensbeschouwelijke visie maar een eigen school moet opzoeken, zoals Dekker kortweg stelt, wordt het belang van het rijke karakter van de openbare school miskend.

Wettelijke verankering

In de huidige politieke discussie over het initiatiefwetsvoorstel over de structurele bekostiging voor g/hvo gaf de staatssecretaris aan hier niet voor te zijn. Het voorstel van de Kamerleden Loes Ypma (PvdA), Joël Voordewind (CU) en Michel Rog (CDA) is bedoeld om de tijdelijke subsidie voor g/hvo als structurele bekostiging (eindelijk) te verankeren in de Wet op het primair onderwijs.

De voorgestelde wettelijke verankering is niet meer dan logisch. De wet vraagt immers van het bevoegd gezag van de openbare school om gelegenheid te bieden aan g/hvo als ouders daarom vragen. Zonder financiering kan de wettelijke mogelijkheid van dit type onderwijs in de openbare school niet worden uitgevoerd.

De structurele bekostiging is al in 2009 aangekondigd via een door de Tweede Kamer aangenomen amendement. De toenmalige minister zei vervolgens dat vanaf 2010 structurele bekostiging zou volgen, maar dat werd een niet-structurele subsidie.

Dekker heeft in 2013 nog geprobeerd om de tijdelijke subsidie voor g/hvo te schrappen, maar hij vond toen na een lobby van onder andere VOS/ABB gelukkig een meerderheid van de Tweede Kamer op zijn pad die dit tegenhield.

Onderwijsbegroting

De staatsecretaris zet nu vraagtekens bij de financiële dekking van het initiatiefwetsvoorstel. Er is aangegeven dat er een groei in kosten wordt verwacht tot circa 15 miljoen euro op jaarbasis in 2025. Dekker vraagt zich af waar hij dat geld vandaan kan halen. Er is volgens hem geen dekking voor.

Feitelijk gezien heeft hij daarin gelijk, want hij heeft te dealen met de onderwijsbegroting. Hij weet echter ook dat er meer financiële ruimte is. Het Internationale Monetaire Fonds (IMF) rekende onlangs voor dat het kabinet 2 tot 4 miljard euro per jaar extra kan investeren in onder andere onderwijs.

Het zekerstellen van de subsidie voor g/hvo van 10 miljoen euro per jaar en de verwachte kostenstijging van 5 miljoen op jaarbasis passen daar gemakkelijk in!

Schaf de rekentoets af!

En als het kabinet die 5 miljoen euro extra voor g/hvo echt te veel vindt, dan schaft Dekker toch gewoon de rekentoets af. Hij is zo langzamerhand de enige die dat nog een goed instrument vindt. Zonder rekentoets, komt er 5 miljoen per jaar vrij!

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Algemeen toegankelijk voor gelijke kansen

Kiezen we vanuit de hokjesgedachte voor een verdere versplintering van het onderwijs of willen we goede scholen die algemeen toegankelijk zijn? Het laatste, lijkt mij.

Met het wetsvoorstel Meer ruimte voor nieuwe scholen wil staatssecretaris Sander Dekker van OCW een moderne interpretatie geven aan grondwetsartikel 23 over de vrijheid van onderwijs. Het voorstel gaat uit van richtingvrije planning, omdat het onderwijs daarmee volgens Dekker meer zal aansluiten bij wat ouders van nu willen.

Het is maar de vraag of dat zo is, want straks gaan we van de huidige 17 richtingen naar een wildgroei van misschien 1001 varianten. Het wordt mogelijk om elke bijzondere school te stichten, ongeacht de basis waarop.

Wat denkt u van de al geopperde herinvoering van aparte jongens- en meisjesscholen? Of een school volgens de principes van de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster? Goed idee? Nee natuurlijk! Dit zal de segregatie alleen maar versterken en allerminst gelijke talenten gelijke kansen geven, terwijl in het onderwijs en ook daarbuiten juist daar behoefte aan is.

Algemeen toegankelijk en eigen identiteit

Om gelijke talenten daadwerkelijk gelijke kansen te geven, is het nodig om nu eindelijk de algemene toegankelijkheid van het gehele funderend onderwijs wettelijk te regelen. Nu is het nog zo dat bijzondere scholen leerlingen kunnen weigeren, bijvoorbeeld als ze niet bij de uitgangspunten van de school zouden passen. In het wetsvoorstel wordt helaas niet over algemene toegankelijkheid gerept.

Mijn advies aan de staatssecretaris en de Tweede Kamer is om het bijzonder onderwijs gelijk te trekken met het openbaar onderwijs door middel van algemene toegankelijkheid. De pedagogisch-didactische aanpak kan een gelijkwaardige invloed op de identiteit en schoolkeuze creëren, maar op grond daarvan zal geen leerling verwijderd kunnen worden.

Algemene toegankelijkheid kan een stap zijn op weg naar het concept School! van VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs. Ons ideaal is dat er in de toekomst geen protestants-christelijke, rooms-katholieke of islamitische scholen meer zijn, maar ‘scholen’ van en voor iedereen die aansluiten bij de diverse behoeften die er onder ouders zijn. Maar dus wel allemaal algemeen toegankelijk!

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

PO-Raad wilde WWZ ook voor openbaar onderwijs

Het is goed dat de PO-Raad zich steeds steviger verzet tegen de Wet Werk en Zekerheid (WWZ), omdat die grote problemen veroorzaakt in het bijzonder onderwijs. Tijdens de cao-onderhandelingen eerder dit jaar was het echter nog nodig om de sectororganisatie ervan te overtuigen dat de WWZ niet van toepassing mocht worden verklaard op het openbaar onderwijs.

Het was in maart dat de PO-Raad door een aantal van zijn leden uit het openbaar onderwijs moest worden gecorrigeerd. Als dat verzet er niet was gekomen, zou de sectororganisatie in de cao-onderhandelingen het openbaar onderwijs doodleuk hebben overgeleverd aan de WWZ. De openbare scholen zouden dan dezelfde problemen met tijdelijke vervangingen hebben gehad als de bijzondere scholen die nu hebben.

WWZ niet voor ambtenaren

De leden die de PO-Raad corrigeerden, vormden de Initiatiefgroep Openbaar Onderwijs. Zij schreven een brief waarin ze benadrukten dat de wetgever er bewust voor had gekozen de WWZ nog niet door te voeren voor ambtenaren, dus ook niet voor de werknemers in het openbaar onderwijs. VOS/ABB stelde op hun verzoek een notitie op over de WWZ in relatie tot het openbaar onderwijs.

De actie van de initiatiefgroep leidde ertoe dat in de nieuwe CAO PO werd opgenomen dat openbare schoolbesturen er vrijwillig voor mocht kiezen om al te gaan werken volgens de WWZ, maar dat deze omstreden wet niet automatisch ook voor de openbare scholen zou gaan gelden. Voor zover ik weet heeft nog geen enkel openbaar schoolbestuur vrijwillig de WWZ omarmd. Dat is niet meer dan logisch, lijkt mij, omdat iedereen al zag aankomen dat die wet voor grote problemen zou zorgen.

Steun voor verzet WWZ

Of de WWZ ook in het openbaar onderwijs grote problemen gaat veroorzaken, is afhankelijk van het verzet van de PO-Raad. Natuurlijke noem ik hier ook de christelijke profielorganisatie Verus, die een WWZ-meldpunt heeft. VOS/ABB steunt dit verzet, want de werknemers in het openbaar onderwijs zullen als gevolg van de onlangs door de Eerste Kamer aangenomen Wet normalisering rechtspositie ambtenaren dezelfde status krijgen als werknemers in het bijzonder onderwijs. Als de WWZ voor het onderwijs onverkort van kracht blijft, ontstaan waarschijnlijk vanaf 2018 ook in het openbaar onderwijs grote vervangingsproblemen.

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Menselijke maat. Wat is dat eigenlijk?

Bij het ministerie van OCW snappen ze nog steeds niet wat er wordt bedoeld met de menselijke maat in het onderwijs. Het gaat niet om de omvang van de organisatie, maar om de manier waarop die is georganiseerd!

Minister Jet Bussemaker en staatssecretaris Sander Dekker van OCW hebben in een brief aan de Tweede Kamer over fusies in het onderwijs aangegeven dat de menselijke maat voldoende geborgd moet blijven. Daaraan verbinden ze kwantitatieve criteria. Een uitgebreide fusietoets blijft volgens hen noodzakelijk als er in het primair onderwijs een school met meer dan 500 leerlingen ontstaat. In het voortgezet onderwijs ligt die grens op 3000 leerlingen. Ze verbinden ook scherpe getalscriteria aan bestuurlijke fusies.

Persoon of formaat

Uit gesprekken die het ministerie van OCW met het onderwijsveld heeft gevoerd voorafgaand aan de publicatie van de brief (er is onder andere met VOS/ABB gesproken) kwam duidelijk naar voren dat de menselijke maat meer betrekking zou moeten hebben op de personen in de organisatie dan op het formaat ervan. Er ontstaat immers pas een probleem als de onjuiste persoon bestuurder wordt. Het maakt dan niet uit hoeveel scholen er onder een bestuur vallen.

Een voorbeeld dat in de gesprekken met het veld werd genoemd, is het Bestuur Openbaar Onderwijs Rotterdam (BOOR), dat met het huidige bestuur niet als te groot wordt gezien. BOOR heeft 78 scholen onder zich, terwijl de fusietoets in het begin uitging van circa 10 scholen als maximum voor de menselijke maat.

Groot en menselijk

De menselijke maat zit hem dus niet zozeer in de omvang van de totale organisatie, maar in de wijze waarop de bedrijfsvoering is vormgegeven. Een bestuur van 10 scholen dat alles centralistisch regelt en van bovenaf oplegt, heeft geen menselijke maat. Daarentegen heeft een bestuur van 100 scholen dat veel decentraal heeft belegd, wel een menselijke maat. Dit komt bij het ministerie van OCW helaas nog steeds niet binnen.

Hans Teegelbeckers, senior-beleidsmedewerker VOS/ABB

WWZ moet anders: geen geld naar reservebank

Werkgevers in het onderwijs moeten hun geld aan onderwijs kunnen besteden, en niet aan personeel dat de meeste tijd op de reservebank zit. Daarom steunt VOS/ABB het bijzonder onderwijs en de samenwerkingsbesturen in hun strijd tegen dit ongewenste effect van de nieuwe Wet werk en zekerheid.

Voor één keer is het openbaar onderwijs eens in het voordeel. Want vanwege de ambtenarenstatus van leerkrachten in openbare scholen geldt de WWZ niet voor hen. Het openbaar onderwijs ontspringt dus deze dans, maar bijzondere schoolbesturen  – en daarmee ook samenwerkingsbesturen –  merken nu al meteen de gevolgen van de nieuwe wet. Ook VOS/ABB krijgt die signalen: het is voor deze werkgevers een stuk lastiger geworden om vervanging te regelen, met name in het basisonderwijs.

Niet zo simpel
Jonge kinderen stuur je niet naar huis als hun juf een paar dagen ziek is, maar schoolbesturen krabben zich nu wel achter de oren voor ze een invaller aanstellen. Het is echt niet zo simpel als de Algemene Onderwijsbond vandaag doet voorkomen in een opiniestuk in de papieren versie van dagblad AD. Een vervangingspool zou de eenvoudige oplossing zijn. Dat is niet zo, want de mensen in die vervangingspool zouden allemaal een vast contract moeten krijgen. Kun je ze niet genoeg werk bieden, dan kom je als werkgever in de financiële problemen, met alle gevolgen van dien voor de school. Daarom kun je dus niet veel mensen in die pool aanstellen. Maar als je niet veel mensen kunt aanstellen, zijn er geen invallers als er ineens een piekbelasting is, bijvoorbeeld door een griepgolf in de regio.

Bittere tranen
Scholen mogen een invaller zes keer aanstellen, daarna moeten ze een vast contract krijgen. Maar vaak gaat het om invalbeurten van één of twee dagen. Na zo’n beperkt aantal werkdagen personeel in vaste dienst nemen voor wie niet genoeg werk  is: een kind kan uitrekenen dat dat geld kost. Geld dat het schoolbestuur vervolgens niet kan besteden aan het primaire proces. Juist de Algemene Onderwijsbond heeft daar vaak commentaar op. Waarom nu niet? De vakbond zou de werkgevers in dit geval moeten steunen. Ze huilen geen krokodillentranen, zoals de AOb schrijft. Het is écht mis en uiteindelijk zijn de kinderen in de klas de dupe. Het worden bittere tranen als scholen kinderen naar huis moeten sturen omdat er geen invaller beschikbaar is.

Het meldpunt van Verus staat niet voor niets roodgloeiend. Er moet iets gedaan worden aan dit negatieve bijeffect van de WWZ. VOS/ABB ondersteunt de oproep van Verus aan minister Asscher, om in de WWZ een uitzondering te maken voor het onderwijs, van harte.

School! stijgt boven de denominaties uit

De huidige discussie over het afschaffen van het bijzonder onderwijs wijst in de richting van ons toekomstconcept School!, dat boven de denominaties uitstijgt.

Volgens Volkskrant-columniste Aleid Truijens tonen de recente onverkwikkelijkheden tussen Erdogan- en Gülensympathisanten in Nederland aan dat het hoog tijd is het verzuilde onderwijssysteem af te schaffen.

Dat wil VOS/ABB ook, maar het is te betreuren dat ruzie tussen ouders met een Turkse achtergrond aanleiding is voor het pleidooi van Truijens. Andere stromingen in het bijzonder onderwijs voelen zich nu ten onrechte meegezogen in de discussie, omdat zij niets met Gülen of Erdogan te maken hebben. Daar hebben zij geheel terecht een punt.

Zelfstandig leren nadenken

Waar het Truijens echter om gaat is dat de school niet meer vertelt wat een kind moet denken. De school is er volgens haar om kinderen zelfstandig te leren nadenken over de wereld en hen zelf verantwoordelijk te maken voor hun eigen leven. Dat is wat wij in ons concept School! benadrukken en wat overigens ook al voortvloeit uit de kernwaarden van het huidige openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs.

Een misverstand over het openbaar onderwijs is dat ‘God daar niets te zoeken heeft’, zoals Truijens nog in 2009 in een column schreef. Ze is daar gelukkig op teruggekomen. De openbare school – en dat noemen wij ook in ons toekomstconcept School! – besteedt op basis van gelijkwaardigheid en wederzijds respect aandacht aan verschillende levensovertuigingen.

Op school leren kinderen ook dat kernwaarden als de democratie, de rechtsstaat, de gelijkwaardigheid van iedereen en het recht op vrije meningsuiting boven persoonlijke overtuigingen gaan. Hiermee sluit Truijens naadloos aan op wat wij al jaren stellen, en wat we eveneens in ons concept School! hebben opgenomen.

School! ontstijgt denominaties

Maar het gaat ons niet om het afschaffen van het bijzonder onderwijs ten gunste van het openbaar onderwijs. Met het concept School! stijgen wij boven de verzuiling en de denominaties uit. In de toekomst zijn er wat ons betreft geen openbare, protestants-christelijke, rooms-katholieke of wat voor scholen dan ook, maar is elke school ‘School!’.

Dat betekent natuurlijk niet dat er een eenheidsworst zal ontstaan, zoals wij nogal eens te horen krijgen. Nee, ‘School!’ voorziet juist in diversiteit, maar dan wel met z’n allen en natuurlijk met oog voor de behoeften van ouders en leerlingen die van plaats tot plaats kunnen verschillen.

Zo kunnen we ervoor zorgen dat we op de lange termijn een gezonde samenleving behouden die uitgaat van gelijkwaardigheid en wederzijdse interesse en respect.

Ritske van der Veen, directeur VOS/ABB

Zo ingewikkeld is het niet?

Terug naar de declaratiebekostiging en alle problemen in het onderwijs zijn opgelost. Dat was kort gezegd de karikaturale boodschap die leraar, leraaropleider en AOb-columnist Ton van Haperen kritiekloos in Nieuwsuur mocht etaleren.

De altijd wat nukkige Van Haperen was aan het begin van het nieuwe schooljaar door Nieuwsuur uitgenodigd om te komen praten over de constatering dat nog altijd een deel van de leraren onbevoegd voor de klas staat. De komende jaren zal dat aantal niet afnemen, zo is de verwachting. Er worden vanwege de pensioengolf groeiende personeelstekorten in het onderwijs verwacht.

Schoolbesturen doen niets?

De boodschap die van Haperen in Nieuwsuur gaf, zonder dat presentator Joost Karhof maar één kritische vraag stelde, was aantoonbaar onjuist. Volgens de columnist, die zich leraar economie mag noemen, is het extra geld dat beschikbaar is gesteld om het tekort aan bevoegde leraren aan te pakken alleen maar naar de scholen gegaan zonder dat die er iets mee hebben ondernomen.

Schoolbesturen hebben wel degelijk actie ondernomen om op verschillende manieren personeelstekorten aan te pakken en werkgelegenheid zeker te stellen. Denk aan de transfercentra in verschillende krimpregio’s. Deze initiatieven maken het voor leraren en scholen mogelijk om zo goed mogelijk onderwijs te verzorgen.

Denk ook aan de lerarenbeurzen, waarmee docenten in staat worden gesteld om zich verder te professionaliseren. Daar wordt gelukkig veel gebruik van gemaakt. Maar daar heeft Van Haperen het natuurlijk niet over.

Nog nóóit loonsverhoging?

Hij verklaarde in Nieuwsuur ook doodleuk dat er nog nóóit geld is besteed aan loonsverhogingen. Het mag duidelijk zijn dat ook die uitspraak pertinent onjuist is. De nieuwe cao’s in het primair en voortgezet onderwijs voorzien immers in loonsverhogingen.

Het tekort aan bevoegde leraren kan volgens Van Haperen maar op één manier worden opgelost: nationaliseer het onderwijsbeleid. Leraren voeden kinderen op tot burgers van Nederland en dat is volgens hem dus ‘een nationale kwestie’ die thuishoort bij de minister van OCW. Dit betekent volgens de columnist dat de bekostiging van het onderwijs weer op de oude manier moet, namelijk op basis van declaraties in plaats van het huidige lumpsumbudget.

Karikaturaal betoog!

Als de declaratiebekostiging weer wordt ingevoerd, verdwijnt volgens Van Haperen het lerarentekort als sneeuw voor de zon. De overheid staat dan immers financieel garant. ‘Het is echt waar, dat is geen sprookje, zo ingewikkeld is het niet’, zo sloot Van Haperen zijn karikaturale betoog af…

Ronald Bloemers, adviseur VOS/ABB

Dekker schuift aanpak krimp op lange baan

De organisatie van asielzoekersonderwijs krijgt prioriteit boven het programma leerlingendaling, meldt staatssecretaris Dekker aan de Tweede Kamer. Dat is jammer, want de leerlingendaling in krimpgebieden heeft minimaal net zulke grote gevolgen voor het onderwijs als de komst van vluchtelingen.

Naast de noodzakelijke inzet voor de opvang van vluchtelingenkinderen hebben scholen absoluut ook steun nodig voor de langetermijngevolgen van de krimpproblematiek. De aanpak daarvan dreigt nu ‘on hold’ te worden gezet. Het openbaar onderwijs wordt hierdoor extra hard getroffen, omdat juist het openbaar onderwijs de meeste kleine scholen in krimpregio’s heeft.

Reeks aanpassingen noodzakelijk
Voor de aanpak van krimpproblemen is het nodig dat wet- en regelgeving wordt aangepast. Het betreft onder meer:

  • de fusietoets, waarvan minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker inmiddels zelf hebben toegegeven dat deze belemmerend werkt voor het funderend onderwijs. In de Evaluatie Wet fusietoets van november 2015 staat al dat de fusietoets samenwerking blokkeert en in de praktijk ‘ten onrechte een afschrikkende werking’ heeft.De bewindslieden schreven in november 2015 dat ze per 1 maart 2016 met conclusies zouden komen op basis waarvan de regels eventueel aangepast konden worden. Het is inmiddels mei en de conclusies zijn er niet.
  • De fusiecompensatieregeling, met name de voorwaarde dat bij een samenvoeging van twee scholen minimaal 50 procent van de leerlingen de fusie moet volgen.
  • Indiening wetsvoorstel tot vereenvoudiging van de vorming van een samenwerkingsschool en het wegnemen van ongelijkheid tussen openbaar en bijzonder onderwijs met betrekking tot de samenwerkingsschool. Het openbaar onderwijs mag geen samenwerkingsschool in stand houden, het bijzonder onderwijs wel.
  • Indiening wetsvoorstel ‘Toekomstbestendig onderwijsaanbod’ dat juist ziet op de aanpak van verschillende wettelijke belemmeringen. Er is al een internetconsultatie geweest, daarna bleef het stil.

Teleurstelling
In zijn brief aan de Tweede Kamer schrijft Dekker nu dat hij de voortgangsrapportage leerlingendaling die was aangekondigd voor de zomer van 2016 pas eind van het jaar zal sturen. Ook meldt hij dat de accountmanagers die bezig waren met de ondersteuning van schoolbesturen in krimpgebieden tijdelijk gaan ‘herprioriteren’ ten gunste van het asielzoekersonderwijs. ‘Dit heeft een herfasering tot gevolg voor het programma leerlingendaling’. Daarmee laat hij de schoolbesturen in krimpgebieden, en met name die met openbare scholen, in de kou staan.

VOS/ABB is teleurgesteld en roept de staatssecretaris op om dat te doen wat nodig is om het programma leerlingendaling zonder verdere vertraging door te laten gaan.

 

 

Angst voedt discussie over hoofddoek

Eens in de zoveel tijd laait de discussie weer op: mag een leerkracht of leerling in het openbaar onderwijs een hoofddoek dragen? De kwestie speelt op een school, leidt tot discussie en haalt het landelijke nieuws. Als het om het dragen van een kruisje gaat, heeft de discussie de landelijke media bij mijn weten nog niet gehaald. Wat is hier aan de hand?

Het eenvoudigst is om de discussie dood te slaan door te zeggen: er is een grondwet en er is vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing. Het beleid is dat het dragen van een hoofddoek in het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs mogelijk is, omdat religieuze uiterlijkheden passen bij de actief pluriforme opdracht van de openbare school, zolang er maar geen evangeliserende activiteiten plaatsvinden. Ook kruisjes, keppeltjes en andere religieuze symbolen zijn toegestaan. In tegenstelling overigens tot Frankrijk, waar in de openbare scholen een strikt verbod geldt op welke religieuze uiting dan ook.

Waarom wordt de discussie in Nederland altijd zo fel als het een hoofddoek betreft? Een column van Ebru Umar in NRC Next, naar aanleiding van een juf met hoofddoek van de (overigens niet-openbare maar zich wel openbaar noemende) Gooische School in Laren, illustreert de gevoeligheid.

Aannames over hoofddoek

Er zit om te beginnen een aantal aannames aan het dragen van een hoofddoek, zo blijkt uit de column van Umar. Zij labelt de bewuste leerkracht als ‘onderdrukt’ en ze stelt dat door het dragen van een hoofddoek sprake is van geloofsoverdracht. Vervolgens stelt Umar zich de vraag hoe het verder zal gaan met deze leerkracht: ‘Gaat juf Fatima de vaders nog wel een hand geven? Gaat ze kerst, sinterklaas en Pasen vieren?’

Als je voor strikt neutraal openbaar onderwijs pleit, zoals Umar in haar column doet, zullen ook de kerst- en paasviering geen plek meer kunnen hebben. Daar plaatst zij echter geen vraagtekens bij. Als we haar lijn doortrekken, zou Umar ook de kerst- of paasviering moeten opvatten als de overdracht van een geloof, maar dat doet ze dus niet.

Negatieve beeldvorming

De discussie richt zich kennelijk op één religie: de islam. Daar zit de angel. Er zijn allerlei, veelal negatieve, beelden over deze godsdienst. Beelden die worden versterkt door acties van terroristen die zich moslim noemen, door berichten in de media en door standpunten die in de politiek worden uitgedragen. De negatieve beeldvorming leeft natuurlijk ook bij ouders, bij onszelf.

De vraag is hoe we hiermee omgaan. Laten we ons leiden door angst? Of proberen we zelf een oordeel te vormen. In dit geval over juf Fatima van de Gooische School. Zelf zegt zij er bewust voor te hebben gekozen een hoofddoek te dragen om ‘dichter bij mijn geloof en bij God (…) te staan’. In een e-mail aan de ouders van haar leerlingen geeft ze ook aan dat door het dragen van een hoofddoek haar ‘kwaliteiten, persoonlijkheid, openheid en gedrevenheid’ er niet minder op worden.

Zelf oordeel vormen

Laten we in het openbaar en algemeen onderwijs niet uitgaan van wat over anderen wordt gezegd, maar laten we de ontmoeting zoeken vanuit de actief pluriforme opdracht. Dus de religieuze en levensbeschouwelijke diversiteit niet buitensluiten, maar verschillen en overeenkomsten zien en die onderzoeken. Leer leerlingen zélf een oordeel vormen, kritisch zijn op de mening van anderen én op hun eigen mening. Ga op onderzoek uit, ontmoet mensen en hoor hoe zij in het leven staan.

Natuurlijk mag je het met elkaar oneens zijn, maar wel vanuit een respectvolle houding die uitgaat van gelijkwaardigheid. Door andere ideeën te horen, word je je bewust van hoe je zelf in het leven staat. Dat is de kracht van het openbaar onderwijs!

Marleen Lammers, beleidsmedewerker VOS/ABB

Tijd voor moderne interpretatie artikel 23

Waarom stug vasthouden aan de 20-eeuwse interpretatie van artikel 23 over de vrijheid van onderwijs als onze huidige samenleving grotendeels ontkerkelijkt is? Deze terechte vraag stelt historicus, oud-conrector en luis in de christelijke pels Carel Verhoef in Trouw.

Verhoefs opiniestuk in Trouw bevat in feite niets nieuws. Toch zijn in christelijke kringen mensen die zich er – opnieuw – ongemakkelijk bij voelen, getuige bijvoorbeeld deze reactie op Twitter: ‘Deze meneer heeft eerder weerwoord gekregen in andere krant. Heeft dus nu nieuw podium.’

In het Reformatorisch Dagblad heeft Verhoef inderdaad eerder zijn ideeën geuit. Voorzitter Wim Kuiper van Verus en zijn collega Pieter Moens van de Vereniging voor Gereformeerd Schoolonderwijs reageerden toen onder de kop Felle aanval op artikel 23 afgeslagen.

Identiteitsvervaging christelijke scholen

Verhoef stelde vervolgens dat Kuiper en Moens een loopje namen met de werkelijke gang van zaken binnen het christelijk onderwijs. Hij wees op de ‘veralgemenisering en identiteitsvervaging’ van christelijke scholen.

‘Feit is dat op veel ‘open’ christelijke scholen het gebed is verdwenen, de dag- of weekopening is teruggebracht tot een algemeen praatje over een actueel probleem, de godsdienstles is ingeruild voor levensbeschouwing en de kerstviering is vervangen door een musical zonder een specifiek kerkelijk of godsdienstig karakter’, aldus Verhoef.

Artikel 23

In het nieuwe opiniestuk in Trouw herhaalt Verhoef zijn pleidooi voor een moderne interpretatie van artikel 23 over de vrijheid van onderwijs. Zijn stuk is een reactie op een interview van Trouw met fractieleider Gert-Jan Segers van de ChristenUnie.

Segers stelde dat er in liberale kringen de wens leeft om een rekening met het christelijk onderwijs te vereffenen. Daarbij gebruikte Segers het karikaturale beeld als zou er in liberale kringen een onderscheid worden gemaakt tussen ‘normale’ en ‘religieuze’ mensen.

Principiële zaken

Verhoef merkt terecht op dat het niet gaat om het vereffenen van rekeningen of om het maken van karikaturen op basis van vermeende tegenstellingen, maar om zeer principiële zaken.

‘Onze samenleving is de laatste halve eeuw sterk veranderd. Het is redelijk om bepaalde ‘christelijke privileges’, zoals Segers ze noemt, tegen het licht te houden en, wanneer de maatschappelijke noodzaak zich aandient, deze voorrechten te wijzigen of af te schaffen’, aldus Verhoef.

Concept School!

Dat kan als ongemakkelijk worden ervaren, maar het gaat er natuurlijk om dat het onderwijs van nu aansluit bij de samenleving van nu. Verhoef heeft in die zin een sterk punt. Zijn pleidooi heeft grote raakvlakken met ons concept School!, dat boven de denominaties uitstijgt.

Het is tijd om met een moderne interpretatie van artikel 23 over de vrijheid van onderwijs ervoor te zorgen dat kinderen in gezamenlijkheid en op basis van gelijkwaardigheid en wederzijds respect van en met elkaar leren.

Marleen Lammers, beleidsmedewerker VOS/ABB

Carel Verhoef is historicus en was conrector van het christelijke Marnix College in Ede. In 2015 verscheen zijn boek Inperking vrijheid van onderwijs. De maatschappelijke noodzaak tot herziening van artikel 23 van de grondwet.