Katholieke scholen brengen concept School! al in praktijk

‘Het toekomstconcept School!, dat voorziet in onderwijs dat boven de denominaties uitstijgt, is dichterbij dan wij denken.’ Dat constateren directeur Hans Teegelbeckers van VOS/ABB en zijn collega Marco Frijlink van de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) na een werkbezoek aan het rooms-katholieke d’Oultremontcollege en de eveneens katholieke basisschool de Duinsprong in Drunen.

Leraar godsdienst-levensbeschouwing dr. Bill Banning van het d’Oultremontcollege nodigde Teegelbeckers, Frijlink en historicus Carel Verhoef (auteur van het boek Inperking vrijheid van onderwijs) uit voor het werkbezoek. Aanleiding daarvoor was een opiniestuk van Teegelbeckers en Frijlink dat in maart in Trouw verscheen en een opiniestuk van Verhoef dat in april in dezelfde krant stond.

Concept School!

Teegelbeckers en Frijlink stelden in hun stuk dat de vrijheid om scholen te stichten op religieuze gronden haar langste tijd heeft gehad: ‘Het is tijd voor de ontmanteling van het achterhaalde verzuilde onderwijsbestel op basis van grondwetsartikel 23 over de vrijheid van onderwijs.’

VOS/ABB en VOO pleiten al jaren voor onderwijs dat boven artikel 23 en de denominaties uitstijgt, in ‘scholen’ die voor alle leerlingen toegankelijk zijn. ‘Dit concept noemen wij School!. Alle scholen zullen in de toekomst op basis van gelijkwaardigheid en wederzijds respect aandacht moeten hebben voor diversiteit en levensbeschouwing. Deze verandering zal een cruciale en noodzakelijke bijdrage leveren aan de ontwikkeling van onze pluriforme samenleving’, aldus Teegelbeckers en Frijlink.

Segregatie tegengaan

De stelling dat artikel 23 zijn langste tijd heeft gehad, schoot in het verkeerde keelgat van Banning. Hij had tevens grote moeite met het opiniestuk van historicus Verhoef. Die pleitte voor een inperking van artikel 23 in de Grondwet over de vrijheid van onderwijs. Dat deed hij eerder ook in zijn boek Inperking vrijheid van onderwijs.

De voormalige conrector van het protestants-christelijke Marnix College in Ede stelde dat de huidige vrijheid van onderwijs leidt tot ‘versplintering van onze samenleving’ en ‘enorme segregatie’. In dat kader sprak hij van ‘honderden jongeren (…) die zich tegen onze westerse samenleving verzetten en die zich geen Nederlanders voelen’.

Eigentijds confessioneel

Banning wilde aan Teegelbeckers, Frijlink en Verhoef laten zien ‘hoe confessioneel onderwijs eigentijds kan zijn’. Onderdeel van het werkbezoek was een les die Banning verzorgde aan groep 7 van de Duinsprong. Daarin stond een paaskaars centraal. Daaromheen liet Banning vol enthousiasme en op inspirerende wijze verschillende aspecten aan bod komen van religieuze diversiteit, wederzijds respect en zorg voor elkaar.

Ook was er een gesprek met Banning en de directeuren Heidi Smits van de Duinsprong en Ard van Aken van het d’Oultremontcollege. Daarin kwam onder andere de katholieke identiteit van de scholen aan de orde in relatie tot de geringe mate waarin de meeste ouders, leerlingen en personeelsleden daar tegenwoordig nog mee bezig zijn. In sollicitatiegesprekken komt de katholieke identiteit niet meer aan bod. Van de ouders in Drunen gaat naar schatting nog maar 5 tot hooguit 10 procent naar de kerk.

Banning vertelde dat er desondanks grote waardering is voor het samen bijbelverhalen vertellen en bespreken, ‘met oog op waardenvorming’. Hij zei ook dat de scholen in Drunen staan ‘in een eeuwenlange katholieke open traditie die we nu eigentijds vormgeven’. Hij benadrukte dat dit moet worden gekoesterd ‘met fundamentele openheid voor anderen’.

Weinig verschillen

De conclusie van Teegelbeckers en Frijlink was dat het d’Oultremontcollege en basisschool de Duinsprong hebben laten zien dat er nog maar weinig verschillen zijn tussen deze katholieke scholen en het openbaar onderwijs. Ook daar is immers aandacht voor religieuze diversiteit, wederzijds respect en zorg voor elkaar.

‘In feite wordt in Drunen het concept School! in de praktijk gebracht. Ze stijgen daar al uit boven de denominatieve verschillen en daarmee boven artikel 23. Het is een positieve ontwikkeling als kinderen leren om met elkaar samen te leven. Dat is in het belang van een in alle opzichten gezonde samenleving’, aldus Teegelbeckers.

Bill Banning doet op de website van de Nederlandse Katholieke Schoolraad (NKSR) verslag van het werkbezoek.

#Instareligion: studiedag over digitale beeldtalen

Op 25 september is in Utrecht de studiedag #Instareligion in de klas. Deze studiedag voor leraren in het voortgezet onderwijs is een initiatief van de werkgroep Religion Education van het Nederlands Genootschap voor Godsdienstwetenschap (NGG). 

De studiedag gaat over wat nieuwe digitale beeldtalen ons kunnen zeggen over verschillende culturele en levensbeschouwelijke identiteiten en tradities en hoe we daarmee kunnen omgaan. Sprekers zijn de universitair docent Méadhbh McIvor van de Rijksuniversiteit Groningen en docent Joël Valk van het protestants-christelijke Corderius College in Amersfoort.

Onderdeel van de studiedag zijn workshops over de wijze waarop leerlingen in het voortgezet onderwijs met nieuwe visuele bronnen aan de slag kunnen.

Waar, wanneer en aanmelden

De studiedag is op woensdag 25 september van 12.30 tot 17.00 uur bij de Faculteit Geesteswetenschappen van de Rijksuniversiteit Utrecht. Deelname kost 47,50 euro per persoon.

U kunt zich tot 6 september aanmelden via a.heijstek@uvt.nl.

Lees meer…

Slob vindt SGP-motie tegen verplicht bidden onnodig

De wet zit al zo in elkaar dat leerlingen van openbare scholen niet hoeven te bidden of deel te nemen aan andere religieuze handelingen. Daarom is het onnodig dat de SGP met een motie kwam om leerlingen uit het openbaar onderwijs die hier niet aan willen deelnemen hiervan vrij te stellen. Dat meldt onderwijsminister Arie Slob in een brief aan de Tweede Kamer.

SGP-Tweede Kamerlid Roelof Bisschop van de SGP kwam met de motie. Hij had gehoord dat leerlingen van openbare scholen tijdens een excursie naar een moskee islamitisch moesten bidden. Slob meldt dat uit navraag bleek dat van verplichte deelname aan het islamitische gebed geen sprake was.

De minister wijst er in zijn brief bovendien op dat in de wet al is vastgelegd dat het openbaar onderwijs ieders godsdienst en levensovertuiging eerbiedigt. Dit houdt volgens Slob in dat openbaar onderwijs niet mag ‘doorslaan in de richting van één bepaalde religie of levensovertuiging’.

‘Het is de verantwoordelijkheid van de school om leerlingen géén religieuze handelingen op te leggen, tijdens excursies of op andere momenten. Gebeurt dat toch, dan handelt de school in strijd met de wet’, aldus Slob.

De SGP-motie die oproept tot een vrijstelling van religieuze handelingen is dus onnodig, stelt de minister, omdat dit al ‘het algemeen geldende, in de (Grond)wet verankerde uitgangspunt van het openbaar onderwijs is’.

Lees de Kamerbrief

Meerderheid wil af van scholen op basis van religie

Bijna twee op de drie Nederlanders willen af van bijzonder onderwijs op religieuze grondslag. Dat blijkt uit onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel.

EenVandaag vroeg aan ruim 35.000 mensen hoe zij denken over religieus onderwijs.  Bijna tweederde (64 procent) vindt dat niet meer van deze tijd. Zij benadrukken dat onderwijs los moet staan van een bepaalde overtuiging of religie.

Eveneens bijna twee op de drie mensen vinden het een slechte zaak dat de overheid met belastinggeld scholen op religieuze grondslag bekostigt. Als ouders voor hun kinderen dergelijk onderwijs willen, dan moeten ze dat maar zelf betalen, is de gedachte.

In de huidige situatie bekostigt de overheid het openbaar en het bijzonder onderwijs op gelijke basis. Dit vloeit voort uit artikel 23 in de Grondwet over de vrijheid van onderwijs.

 Lees meer…

Expertisecentrum Levensbeschouwing en Religie

VOS/ABB is een van de partners in het nieuwe Expertisecentrum Levensbeschouwing en Religie in het voortgezet onderwijs, kortweg LERVO genoemd. LERVO heeft nu ook een eigen website.

Doel van dit expertisecentrum is het organiseren van goede levensbeschouwelijke educatie voor iedere leerling in het voortgezet onderwijs. Daartoe werken 18 organisaties samen. Behalve VOS/ABB en de vereniging voor katholiek en christelijk onderwijs Verus zijn dat hbo-lerarenopleidingen en (theologische) universiteiten. LERVO richt zich primair op schoolleiders en docenten, die de maatschappelijke opdracht hebben om leerlingen op te leiden tot verantwoordelijke en zelfstandige burgers in de samenleving. Het samenwerkingsverband wil voorzien in de groeiende behoefte aan kennis en (dialoog)vaardigheden rond levensbeschouwing en religie en ontwikkelt hiertoe een basiscurriculum voor het voortgezet onderwijs.

Directeur Hans Teegelbeckers van VOS/ABB heeft zitting genomen in de stuurgroep die streeft naar een vakgebied voor levensbeschouwing en religie in het vo voor alle leerlingen, zowel van openbare als van bijzondere scholen. De eerste stappen zijn inmiddels gezet: de beroepsgroep van leraren levensbeschouwing heeft al bouwstenen aangereikt voor het te realiseren basiscurriculum.

Alle informatie over doelstellingen en educatief materiaal van LERVO vindt u op de nieuwe website.

Hoe denkt u over onderwijs op religieuze grondslag?

De actualiteitenrubriek EenVandaag besteedt binnenkort aandacht aan bijzonder onderwijs op religieuze grondslag. U kunt online aan de redactie laten weten hoe u daarover denkt.

Het EenVandaag Opiniepanel wil bijvoorbeeld weten hoe u erover denkt dat de overheid bijzonder onderwijs op religieuze grondslag bekostigt en of u zelf op een religieuze of juist op een openbare school hebt gezeten.

Kracht openbaar onderwijs zit in diversiteit!

Het openbaar onderwijs in de komische tv-serie De Luizenmoeder wordt neergezet als angstig en vol vooroordelen over diversiteit. Dat komt gelukkig niet overeen met wat wij in de praktijk tegenkomen!

Afgelopen zondagavond trok De Luizenmoeder ruim 3 miljoen kijkers. De aflevering ging over de manier waarop de gefingeerde openbare basisschool De Klimop van onder anderen de gefrustreerde directeur Anton en de eigenzinnige juf Ank met religie en diversiteit omgaat.

De lachwekkende vooroordelen en karikaturen vlogen ons om de oren: de gelovige juf Ank die ‘gristelijk’ zegt, het oppervlakkige feest dat overblijft als je het kerstverhaal schrapt en de ‘koepel’ die krampachtig een religieus feest uit de openbare school weert. Er werd omwille van het vermaak een beeld neergezet van een openbare school die bang is voor diversiteit en van een schoolbestuurder die als hoogste in de boom zonder enig overleg neutraliteit doordrukt.

De aflevering ging dus over belangrijke vraagstukken waar wij in het openbaar onderwijs voor staan. Hoe gaan we om met religieuze diversiteit en met wederzijds respect en gelijkwaardigheid? Hoe maken we werk van de actieve pluriformiteit van het openbaar onderwijs?

Sterk merk

Wij komen als adviseurs op het gebied van identiteit bij veel openbare scholen. Gelukkig zien we daar schoolbestuurders, directeuren en leraren die helemaal niet bang zijn voor diversiteit. Er is juíst aandacht voor verschillende levensbeschouwingen op basis van wederzijds respect en gelijkwaardigheid.

Keuzes worden niet gemaakt op basis van vooroordelen, pragmatiek, gewoonte of angst, maar vanuit de kracht van het openbaar onderwijs. Kortom: wij zien dat openbaar onderwijs een sterk merk is dat past bij de huidige diverse samenleving!

Advies

Natuurlijk signaleren wij als adviseurs op het gebied van de identiteit van het openbaar onderwijs ook dat het niet overal perfect gaat. Geenszins pretenderen wij de wijsheid in pacht te hebben en we komen ook niet met een kant-en-klare formule voor de ideale openbare school. Wel kunnen wij met schoolbestuurders, directeuren, leraren en het liefst ook met ouders de dialoog aangaan over de vraag wat het karakter en de opdracht van de openbare school is en hoe je daar vorm en inhoud aan kunt geven.

Wilt u van VOS/ABB advies op het gebied van de identiteit van uw openbare school? Neem dan contact op met ons: Tamar Kopmels, Marleen Lammers of Eline Bakker.

Let op: advisering op het gebied van de identiteit van het openbaar onderwijs kost u als lid van VOS/ABB voor de eerste vier dagdelen niets. Dit valt binnen uw lidmaatschap van VOS/ABB!

‘Gouden middenweg’ voor samenwerkingsscholen

Samenwerkingsscholen krijgen van Erik Renkema het advies een vorm van levensbeschouwelijk onderwijs aan te bieden waarin de kracht van zowel het openbaar als bijzonder onderwijs tot haar recht komt. Docent en onderzoeker Renkema van Hogeschool Windesheim is aan de Protestantse Theologische Universiteit gepromoveerd op een onderzoek naar de samenwerkingsschool.

‘Hoe je het ook wendt of keert, je bent een fusieschool van twee identiteiten. Je moet dus samen op zoek gaan naar een manier waarin je jezelf kunt herkennen’, zegt Renkema in een interview met de christelijke profielorganisatie Verus.

Hij spreekt van een ‘gouden middenweg’ om in de samenwerkingsschool om te gaan met bronnen en tradities ‘die bijdraagt aan dialoog en daarmee persoonsvorming’.

Renkema: ‘Vanuit de openbare kant zal men levensbeschouwelijke bronnen en tradities wel degelijk serieus moeten nemen voor de persoonsvorming van kinderen. Dat doen aan religie en godsvragen, dat zou door sommige vertegenwoordigers van openbaar onderwijs als verlies kunnen worden ervaren.’

‘Voor het christelijk perspectief kun je zeggen: besteed actief aandacht aan pluriformiteit. Voor een enkele ouder zal dat niet het beeld zijn dat hij voor ogen had toen hij voor een christelijke school koos’, aldus Renkema.

Lees meer…

Gezamenlijke visie op religie en levensbeschouwing

Het kan zeer waardevol zijn als het openbaar en het bijzonder voortgezet onderwijs samen een visie vormen op religie en levensbeschouwing die aansluit op actuele ontwikkelingen in onze pluriforme samenleving. Dat stellen onder anderen de beleidsmedewerkers Eline Bakker en Marleen Lammers van VOS/ABB in het godsdienstpedagogisch tijdschrift Narthex.

Bakker en Lammers schreven samen met Gerdien Bertram-Troost, Taco Visser en Aart Jon Schimmel van de protestants-christelijke en rooms-katholieke profielorganisatie Verus een artikel voor Narthex. In hun artikel analyseren zij de resultaten van een online enquête onder schoolleiders van openbare en bijzondere scholen voor voortgezet onderwijs. De vragen gingen over de wijze waarop aandacht wordt besteed aan religie en levensbeschouwing en over ideeën over de doelen, inhouden, vorm en toekomst van dit vakgebied.

Religie en levensbeschouwing als apart vak?

Uit de enquête kwam onder meer naar voren dat de respondenten uit het openbaar onderwijs een sterke voorkeur hebben voor integratie van religie en levensbeschouwing in andere vakken. Respondenten uit het bijzonder onderwijs vinden juist dat aandacht voor religie en levensbeschouwing in een apart schoolvak past.

Verder bleek dat de respondenten van de openbare scholen unaniem tegen nationale eindtermen op het gebied van religie en levensbeschouwing zijn. In het bijzonder onderwijs zijn twee op de drie schoolleiders daarop tegen. Er zou vooral ruimte moeten zijn voor eigen inhoudelijke accenten.

Download artikel De toekomst van het vakgebied religie en levensbeschouwing.

Religies bij elkaar optellen? Zo werkt het niet!

De staatssecretaris van OCW heeft terecht geweigerd om een nieuwe school op islamitische én hindoeïstische grondslag te bekostigen. Dat meldt de Raad van State (RvS).

De RvS vindt dat bij een combinatie van verschillende levensbeschouwelijke of religieuze richtingen niet klakkeloos kan worden volstaan met een optelsom van het leerlingenpotentieel van elke afzonderlijke richting.

Die optelsom zou wel gemaakt mogen worden als verschillende levensbeschouwelijke richtingen min of meer in elkaars verlengde liggen, maar daarvan is volgens de RvS geen sprake bij de combinatie van islam en hindoeïsme.

Lees meer…

‘Christelijke scholen worstelen met de Bijbel’

Sommige docenten op protestants-christelijke scholen kennen de Bijbel nauwelijks en hebben er moeite mee om de verhalen daaruit als ‘de waarheid’ op te dringen. Dat meldt het AD op basis van onderzoek dat de Protestantse Theologische Universiteit in Amsterdam en de Christelijke Hogeschool in Ede heeft uitgevoerd in opdracht van de christelijke profielorganisatie Verus.

De krant sprak met onderzoekster Elsbeth Visser-Vogel over het onderzoek, waaruit onder andere blijkt dat ‘de vanzelfsprekendheid van Bijbelgebruik in veel gevallen voorbij’ is. Ook blijkt dat er protestants-christelijke scholen zijn die concrete verwijzingen naar de Bijbel in beleids- en schooldocumenten hebben weggehaald.

Bijbel ‘voor zover bekend’ niet meer aanwezig

Volgens Visser-Vogel zijn leraren en schoolleiders van christelijke scholen zich er zeer van bewust dat steeds meer leerlingen niet met de Bijbel zijn opgevoed, thuis een ander geloof aanhangen (bijvoorbeeld de islam) of helemaal niet geloven, zo meldt het AD.

Vooral op scholen waar een christelijke levensovertuiging geen vereiste is, staat het Bijbelgebruik onder druk. Soms is er nog maar één leraar die de Bijbel gebruikt. In het onderzoeksrapport staat dat op twee van de zes protestants-christelijke scholen voor primair onderwijs die aan het onderzoek meededen, de Bijbel ‘voor zover bekend’ niet meer aanwezig is.

Omdat leraren volgens Visser-Vogel soms niet weten hoe ze de Bijbel voor alle leerlingen relevant moeten laten zijn, beperken sommige zich tot de overbekende verhalen: de geboorte van Jezus, de kruisiging of de ark van Noah. ‘Die roepen niet zoveel vragen op als een complexe, gewelddadige tekst uit het Oude Testament’, zo citeert het AD haar. In het onderzoek wordt hiernaar verwezen met ‘vertelbaarheid’.

Toch zien volgens Visser-Vogel ook leraren die zelf niet geloven de waarde van de Bijbel in, omdat de Nederlandse cultuur er deels op gebaseerd is.

Lees het onderzoeksrapport De Bijbel op school.

‘In openbaar onderwijs taboe op godsdienst’

Leraren in het openbaar basisonderwijs die niets van religie willen weten, moeten af van kennelijke vooroordelen. Dit stelt pedagoog en directeur Liesbet van Oosten van de DaVinci Academie op de opiniepagina van Trouw. 

Haar bijdrage gaat over de viering van Pinksteren, die volgens haar grotendeels in de ban is gedaan. ‘Op veel openbare basisscholen lijkt er zelfs een taboe op te rusten’, zo schrijft ze. Van Oosten vindt dat jammer, omdat ‘vieringen zoals Pinksteren in onze multiculturele samenleving juist kunnen bijdragen aan een toekomst met meer verdraagzaamheid’.

Ze pleit ervoor om vieringen, zoals die van Pinksteren, centraal te stellen. ‘Door op school hieraan aandacht te besteden, leren kinderen al vroeg dat er niet één waarheid is, maar dat er veel verschillende inspiratiebronnen zijn waar mensen over de hele wereld uit kunnen putten’, aldus Van Oosten.

Juist in het openbaar onderwijs!

Het pleidooi van Van Oosten sluit aan op de visie van VOS/ABB dat het openbaar onderwijs bij uitstek de plaats is waar op basis van diversiteit, gelijkwaardigheid en wederzijds respect aandacht kan worden besteed aan godsdienst en levensbeschouwing.

Lees meer in de brochure Levensbeschouwing, juíst in het openbaar onderwijs. Van deze brochure is een versie voor het primair onderwijs en een versie voor het voortgezet onderwijs.

‘Meer doen met levensbeschouwing en burgerschap’

VOS/ABB moet lobbyen voor een ontwikkelingsimpuls op het gebied van levensbeschouwelijk onderwijs en burgerschapsvorming in het voortgezet onderwijs. Dat adviseert Angelique Hofman op basis van een onderzoek dat zij als stagiaire bij VOS/ABB heeft uitgevoerd.

Hofman studeert Religie en Beleid aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. In het kader van haar stage deed zij voor VOS/ABB kwalitatief onderzoek naar wat openbare scholen voor voorgezet onderwijs doen op het gebied van levensbeschouwelijk onderwijs en burgerschapsvorming. Ook wilde zij weten wat hun wensen op dit terrein zijn.

Lobby voor levensbeschouwelijk onderwijs

Uit de interviews kwam onder andere naar voren dat er in het voortgezet onderwijs maar weinig geld beschikbaar is voor levensbeschouwelijk onderwijs en burgerschapsvorming, terwijl de scholen er wel meer mee willen. Daarom pleit Hofman voor een lobby om er meer geld voor los te krijgen.

Een ander onderdeel van haar advies is dat VOS/ABB meer zichtbaar en kenbaar moet maken bij scholen voor voortgezet onderwijs welke mogelijkheden zij hebben om levensbeschouwelijk onderwijs en burgerschapsvorming te verbeteren.

Hofman heeft haar onderzoek tijdens een bijeenkomst bij VOS/ABB gepresenteerd. Tijdens die bijeenkomst is er op basis van haar adviezen besproken hoe de vereniging hier invulling aan kan geven. In het nieuwe schooljaar wil VOS/ABB hiermee aan de slag.

Download het advies van Angelique Hofman

Nieuw gratis lesmateriaal Goedemorgen op school!

Scholen voor voortgezet onderwijs kunnen via een website gratis kennismaken met voorbeeldteksten, opdrachten en filmpjes zoals die dagelijks zullen worden aangeboden in de app Goedemorgen op school!. Deze app wordt ontwikkeld door Creathlon en VOS/ABB. In de week van 15 tot en met 19 mei is het thema ‘Vooroordelen’. 

De app Goedemorgen op school! zal met een dagelijks aanbod voor in de klas inspelen op de volgende vragen:

  • Hoe kunt u met leerlingen de ontwikkelingen in de wereld volgen en duiden?
  • Hoe kunt u actuele maatschappelijke thema’s in de klas bespreekbaar maken?
  • Hoe kunt u met leerlingen werken aan een open, kritische en respectvolle houding?

De ontwikkeling van deze app staat in het teken van de groeiende behoefte aan zingeving in het openbaar onderwijs. Aan de hand van verschillende items kunnen docenten dagelijks samen met leerlingen even stilstaan bij onze complexe samenleving en de vragen die daarbij komen kijken.

Een school die de app gaat gebruiken, werkt structureel en intensief aan burgerschap en persoonlijke ontwikkeling. Ook komen diverse levensbeschouwingen en levensvragen aan bod. Het dagelijkse aanbod is actueel en volgt een thematische ordening.

Gratis materiaal Goedemorgen op school!

Op de website www.goedemorgenopschool.nl kunt u alvast gratis kennismaken met proefmateriaal. In de week van 15 tot en 19 mei staat het thema ‘Vooroordelen’ centraal.

In week 20 tot en met 24 maart was het thema ‘Vertel!’ en van 12 tot en met 16 juni zal het gaan over ‘Thuis’. In de proefperiode wordt nog niet elke week nieuw lesmateriaal aangeboden.

 

‘Religie en levensbeschouwing’ als zelfstandig vak

Het voortgezet onderwijs zou een zelfstandig vak ‘Religie en levensbeschouwing’ kunnen krijgen met een eigen centraal schriftelijk examen, maar het zou ook in andere vakken geïntegreerd kunnen worden. Dat stelt onder anderen beleidsmedewerker Marleen Lammers van VOS/ABB in een artikel in het godsdienstpedagogisch vaktijdschrift Narthex over een breed kerncurriculum.

Lammers heeft het artikel geschreven samen met religiewetenschapper Markus Altena Davidsen van de Universiteit Leiden, de eveneens Leidse vakdidacticus godsdienst/levensbeschouwing Jeannette den Ouden en adviseur Taco Visser van de christelijke profielorganisatie Verus. Het artikel is onder meer gebaseerd op input van docenten godsdienst/levensbeschouwing.

Domeinen ‘Religie en levensbeschouwing’

De vier auteurs beschrijven in het artikel drie domeinen van een kerncurriculum ‘Religie en levensbeschouwing’ voor het gehele voortgezet onderwijs:

  1. Eigenheid en diversiteit: Leerlingen kennen een aantal wereldreligies en zijn zich bewust van de diversiteit die hierbinnen bestaat.
  2. Cultuur en geschiedenis: leerlingen kennen de rol en betekenis van het christendom en van andere tradities voor de westerse en Nederland cultuurgeschiedenis.
  3. Samenleving en burgerschap: leerlingen hebben kennis, bewustzijn en vaardigheden om te kunnen participeren en bijdragen aan de sociale cohesie en veerkracht van de maatschappij.

Waarom zelfstandig vak?

Het vak ‘Religie en levensbeschouwing’ kan worden geïntegreerd in andere vakken, maar de auteurs spreken hun voorkeur uit voor een zelfstandig vak met een eigen centraal schriftelijk examen. Dat wordt in het artikel ondersteund met het argument dat de overheid dan deugdelijkheidseisen kan stellen aan de kwaliteit en de inhoud van het vak.

Bovendien zou de zelfstandige status ervoor kunnen zorgen dat het vak gegarandeerd is in de lessentabel. Het derde argument is dat er gekwalificeerde en bevoegde vakdocenten aangesteld kunnen worden die voldoende zijn toegerust om het vak te doceren.

Download artikel Religie en levensbeschouwing: rationale voor een kerncurriculum vo.

Informatie: Marleen Lammers, 06-10946652, mlammers@vosabb.nl

 

Enquête over godsdienst en levensbeschouwing

VOS/ABB en de christelijke profielorganisatie Verus houden een gezamenlijke enquête naar godsdienst en levensbeschouwing in het voortgezet onderwijs.

Het doel van de online enquête is om een beeld te krijgen van de manier waarop het openbaar en bijzonder voortgezet onderwijs aandacht (willen) besteden aan godsdienst en levensbeschouwing.

VOS/ABB en Verus hebben voor deze enquête bestuurders, rectoren en directeuren gericht benaderd. De resultaten zullen onder andere via deze website worden gedeeld.

Informatie: Marleen Lammers, 06-10946652, mlammers@vosabb.nl

Term ‘godsdienst’ niet op katholieke scholen

Er is in Nederland vrijwel geen katholieke school voor voortgezet onderwijs waar lessen over religie en levensbeschouwing onder de noemer ‘godsdienst’ vallen. Protestantse scholen kiezen nog wel voor die term. Dit blijkt uit onderzoek van de christelijke profielorganisatie Verus, de Vrije Universiteit in Amsterdam en de Vereniging van Docenten Levensbeschouwing en Godsdienst (VDLG).

Het onderzoek richtte zich op godsdienst en levensbeschouwing als schoolvak. Een belangrijke conclusie is volgens Verus dat dit vak in de ogen van de vakdocenten heel breed is. Het gaat volgens hen onder meer over kennis over religies en levensbeschouwingen, maar ook over vorming.

Er zijn bijna geen docenten die het als ‘geloofsonderwijs’ beschouwen. Ook bidden komt nauwelijks nog in de lessen voor. Het wordt niet meer als een confessioneel vak gezien.

Godsdienst uit de gratie

Uit het onderzoek komen grote verschillen tussen katholieke en protestantse scholen naar voren als het gaat om de inhoud en de naam van het vak.

‘Er is vrijwel geen katholieke school waar het vak ‘godsdienst’ heet. Men kiest daar voor de bredere vakterm ‘levensbeschouwing’ als een ‘kijk op het leven’. Protestantse scholen kiezen veel meer voor de naam en de inhoud ‘godsdienst’, al dan niet samen met levensbeschouwing’, aldus Verus.

Lees meer…

Trouw heeft aandacht besteed aan het onderzoek. In het artikel Katholieke middelbare scholen minder ‘godsdienstig’ dan protestantse zegt onderzoekster Gerdien Bertram-Troost onder andere dat het vak godsdienst steeds verder wordt uitgehold.

Levensbeschouwing, juist in het openbaar onderwijs!

Het klopt dat je in een droomwereld leeft als je kinderen niets wilt bijbrengen over religie, zoals Tweede Kamerlid Eppo Bruins van de ChristenUnie in het AD zegt. De link die hij hier legt met het openbaar onderwijs klopt echter niet.

In de editie Groene Hart van het Algemeen Dagblad staat een verslag van een bezoek van Bruins aan de protestants-christelijke basisschool De Regenboog in de Zuid-Hollandse plaats Reeuwijk. Hij merkt naar aanleiding van dit bezoek op dat verschillende politieke partijen het bijzonder onderwijs willen afschaffen en dat de ChristenUnie niet alleen openbare scholen wil.

Onderwijs is volgens Bruins nooit neutraal. ‘Een school geeft altijd iets mee aan de kinderen. Als je kinderen in de eerste 18 jaar niets wilt bijbrengen van religie, leef je in een droomwereld. Onderwijs gebeurt altijd vanuit een levensbeschouwing. Ik vind dat scholen juist een sterke identiteit moeten hebben en moeten vertellen vanuit welke inspiratie ze lesgeven’, aldus het ChristenUnie-Kamerlid.

Met zijn opmerking over de inspiratie van scholen ben ik het helemaal eens. Protestants-christelijke scholen moeten een helder verhaal hebben over hun inspiratie, net zoals katholieke, islamitische en welke andere bijzondere scholen dan ook. Datzelfde geldt voor de openbare scholen. Hun inspiratie zijn de kernwaarden van het openbaar onderwijs, waartoe respect, gelijkwaardigheid en ‘iedereen welkom’ behoren.

Wat niet klopt in het verhaal van Bruins, is de suggestie dat alleen het bijzonder onderwijs oog zou hebben voor religie. Ook openbare scholen hebben aandacht voor godsdienst en levensbeschouwing. Dat staat zelfs expliciet in de kernwaarden. Het verschil met het bijzonder onderwijs is dat het openbaar onderwijs niet uitgaat van ‘een levensbeschouwing’, zoals Bruins zegt, maar van een diversiteit aan religieuze en levensbeschouwelijke stromingen. Gelijkwaardigheid is daarbij een kernbegrip.

Ik nodig Bruins uit om tijdens de School!Week 2017 van 20 tot en met 24 maart, waarin het openbaar onderwijs in heel Nederland laat zien waar het voor staat, ook eens een openbare school te bezoeken om te zien welke meerwaarde openbaar onderwijs heeft.

Ter voorbereiding van het bezoek verwijs ik naar onze brochure Levensbeschouwing, juist in het openbaar onderwijs. We hebben een brochure voor het primair onderwijs en een brochure voor het voortgezet onderwijs.

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

Christelijke school van nu doet maar weinig aan religie

Trouw schrijft over ‘zingevingsscholen’, zoals protestants-christelijke scholen worden genoemd die tegenwoordig nog maar nauwelijks aan religie doen.

De krant citeert onder anderen historicus Wim de Jong, auteur van het boek Heer en Meester over 100 jaar onderwijsvrijheid: ‘De dominee mag zeker geen te grote rol spelen. De zingevingsscholen willen ook niet terug de verzuiling in. De protestantse identiteit hoeft niet te zwaar of te diep uitgewerkt te worden. De Bijbel moet regelmatig open kunnen, en verder moet er een prettige sfeer hangen in de klas. Dat vinden deze scholen het belangrijkst’.

Aspecten van religie

Volgens De Jong is het onderwijs op zingevingsscholen voor 90 procent identiek aan dat op openbare scholen. Hij stelt dat er meer aandacht is voor de vertrouwensband tussen de leerling en de docent. Ook zouden deze scholen proberen aspecten van religie in de lessen te verwerken.

Stephen Covey

Het artikel gaat ook over de keuze van pcbs De Fontein in Houten voor de methode van effectief leiderschap van de Amerikaanse mormoon en managementgoeroe Stephen Covey. Die keuze heeft volgens directeur Corrie van der Sar niet te maken met de christelijke identiteit, maar met pedagogische uitgangspunten.

De Fontein heeft hoofdzakelijk leerlingen zonder christelijke achtergrond.

Meer ruimte voor godsdienst in openbaar onderwijs

Godsdienst heeft de afgelopen jaren een grotere rol gekregen in het openbaar onderwijs. Dat vertelt vertrekkend directeur Ritske van der Veen van VOS/ABB in DRS-Magazine, het onderwijsblad van de Vereniging Gereformeerd Schoolonderwijs (VGS), Driestar Educatief en de Reformatorisch Maatschappelijke Unie (RMU).

Toen Van der Veen in 2009 directeur werd, zette hij bij VOS/ABB levensbeschouwing in het openbaar onderwijs steviger op de agenda.  ‘Ook wilde ik nadrukkelijk ruimte voor religieonderwijs binnen de openbare scholen’, aldus Van der Veen.

Hij pleit ervoor om leerlingen argumenten aan te reiken op basis waarvan zij zelf keuzes kunnen maken. ‘Ik geloof dat de dialoog over religies tot verrijking leidt en niet het formuleren van een conclusie voor de kinderen.’

Lees het artikel

Ritske van der Veen heeft op de algemene ledenvergadering op 23 november afscheid genomen van VOS/ABB. Hij is officieel nog tot 1 januari 2017 directeur. Zijn opvolger is Hans Teegelbeckers.

Conferentie over religie en levensbeschouwing

Het Leiden University Center for the Study of Religion organiseert een conferentie om te verkennen hoe religiewetenschap kan bijdragen aan de versterking van het onderwijs over religie en levensbeschouwing. Uitgangspunt van de conferentie is dat religieonderwijs in middelbare scholen nodig, wenselijk en mogelijk is.

Marleen Lammers van VOS/ABB werkt mee aan deze conferentie op 21 juni in Leiden. Zij zal samen met onderzoeker William Arfman van de Universiteit Leiden en de Tilburg University een workshop verzorgen over het schoolvak religie en levensbeschouwing in het voortgezet onderwijs. Centraal staat de vraag hoe dit kan worden ingericht op een manier die recht doet aan het duale stelsel van het onderwijs in Nederland.

Lees meer…

Ontmoeting als middel tegen radicalisering

Ontmoeting in de scholen is een voorwaarde om radicalisering van jongeren tegen te gaan. Dat stelt coördinator Khalid Benhaddou van het Vlaamse Onderwijsnetwerk islamexperten.

‘Als jongeren elkaar niet kunnen ontmoeten en niet met elkaars verschillen, levensbeschouwing en cultuur leren omgaan, kan je moeilijk verwachten dat ze straks in de samenleving voor elkaar vallen’, zo zei Benhaddou in een lezing voor leraren in Vlaanderen. Hij hield die lezing in februari, dus vóór de aanslagen in Brussel.

Vrijheid van meningsuiting en vrijheid van religie

Hij zei ook dat moslimjongeren de islam wel kennen, maar nauwelijks de basiswaarden van de democratische samenleving. ‘Ik ben er geen voorstander van om de levensbeschouwelijke vakken af te schaffen en te herleiden tot een soort eenheidsworst. Wel moeten we komen tot een nieuw platform waar leerlingen kunnen kennismaken met basiswaarden als vrije meningsuiting en vrijheid van religie’, aldus Benhaddou.

Khalid Benhaddou is sinds oktober 2015 coördinator van het Vlaamse Onderwijsnetwerk islamexperten. In opdracht van de Vlaamse minister Hilde Crevits van Onderwijs geeft hij met een groep vrijwillige islamexperts in scholen uitleg over de islam en over radicalisering. Daarbij ligt de nadruk op het belang om jongeren op te voeden tot mondige burgers die meewerken aan een verdraagzame samenleving.

Benhaddou is imam van de Al-Fathmoskee in Gent en voorzitter van het Platform van Vlaamse Imams en islamleerkracht.

Elk kind vormt zich in relatie met de ander

Bij de persoonlijke vorming van kinderen ligt het accent op de relatie met de ander. Dat heeft adjunct-directeur Anna Schipper woensdag benadrukt tijdens het symposium Levensbeschouwing & religie in het onderwijs van 2032 aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Centrale vraag op dit symposium was of religie er nog toe doet. Schipper verwees in dit kader naar het recente onderzoek God in Nederland, waaruit duidelijk naar voren komt dat religie nog slechts een marginale rol heeft en dat veruit de meeste mensen niet meer willen dat godsdienst nog invloed heeft op onderwijs.

Het gaat volgens haar niet zozeer om de vraag of religie er nog toe doet, maar om zingevingsvragen die van alle tijden zijn. Het is, zo zei Schipper, de pedagogische en morele opdracht van het onderwijs om daarvoor ontmoeting te arrangeren. Kinderen kunnen worden uitgedaagd te reflecteren op zingevingsvragen, via hun eigen waarden en via die van anderen.

Schipper ziet vanuit VOS/ABB dat het concept School! hierbij leidend kan zijn. Dit ideaal ontstijgt de denominaties en gaat ervan uit dat er in de toekomst geen openbare, rooms-katholieke, protestants-christelijke, islamitische of wat voor scholen dan ook meer zijn, maar scholen voor iedereen die uitgaan van diversiteit op basis van gelijkwaardigheid en wederzijds respect.

Download de bijdrage van Anna Schipper

Meeste mensen tegen invloed van religie op onderwijs

Een ruime meerderheid van de Nederlanders vindt dat religie geen bepalende rol meer hoort te spelen in het onderwijs. Dat blijkt uit het onderzoek God in Nederland 2016.

‘Ten aanzien van onderwijs op godsdienstige grondslag is de balans negatief’, schrijft de KRO die het onderzoek heeft laten uitvoeren door de Radboud Universiteit in Nijmegen en de Vrije Universiteit in Amsterdam. Het is voor de vijfde keer sinds 1966 dat dit onderzoek is gedaan. De vorige keer was in 2006.

Uit het onderzoek blijkt ook dat het kerkbezoek dramatisch blijft dalen en dat het geloof in ‘een persoonlijke God’ sterk is afgenomen. Een overgrote meerderheid van de Nederlanders komt nooit of bijna nooit in de kerk. Ook blijkt dat de opmars van spiritualiteit niet doorzet.

KRO’s Kruispunt heeft zondagavond uitgebreid aandacht besteed aan het onderzoek God in Nederland 2016. Bekijk de uitzending.

Steun voor docent die niet mocht bidden

Op Facebook is een steunbetuiging gestart voor een docent van het openbare Rijswijks Lyceum die ontslag heeft genomen omdat hij in de school niet mocht bidden.

In de Haagse regio-editie van het Algemeen Dagblad staat dat de bewuste docent moslim is en dat hij in de pauze uit het zicht van de leerlingen wilde bidden. De krant citeert rector Jeroen Bos van het Rijswijks Lyceum: ‘Als openbare school vinden wij dat religieuze uitingen privé zijn en privé uitgeoefend moeten worden. Een docent die per se in het schoolgebouw wil bidden past niet bij die opvatting.’

Op de website van de school staat dat het Rijswijks Lyceum ‘een moderne, openbare school’ is die openstaat ‘voor alle kinderen, met welke levensovertuiging, afkomst of godsdienst dan ook’. Het Rijswijks Lyceum valt onder het bestuur VO Haaglanden.

Verklaring van de school
In een door de rector ondertekende verklaring van het Rijswijks Lyceum staat wat de leraar -volgens de school- wilde: ‘De betreffende docent was van mening dat de school zijn geloofsbelijdenis zou moeten faciliteren door bijvoorbeeld het beschikbaar stellen van een ruimte binnen de school.’

De school weigerde daarop in te gaan: ‘We willen als openbare school (…) geen gebedsruimtes of iets dergelijks inrichten. Al is het maar omdat onze school vele verschillende geloven en levensovertuigingen (en opvattingen daarover) telt.’

In de Volkskrant zegt Bos dat er op zijn school geen bidverbod is. ‘Ik kan niet verbieden dat iemand zijn ogen sluit en aan God denkt, laat staan dat ik dat zou kunnen controleren. Maar wij bieden geen faciliteiten voor het gebed.’

Niet om gebedsruimte gevraagd
De docent heeft in het radioprogramma Dichtbij Nederland met klem tegengesproken dat hij om een gebedsruimte had gevraagd. Hij bad soms in een magazijn, dan weer in een berghok en soms na schooltijd in een vergaderruimte. Het is volgens hem voor moslims helemaal niet nodig om een aparte gebedsruimte te hebben.

Luister naar het interview:

Steun voor docent
Op Facebook is een actie gestart voor de docent in kwestie. Ouders schrijven daar onder andere dat het Rijswijk Lyceum een goede school is, maar dat er kennelijk geen rekening wordt gehouden met de wens van deze docent om in de pauze te bidden.

Er wordt opgeroepen het kerstdiner van de school te boycotten. ‘Hiermee halen we de docent niet terug, maar we moeten iets. KERSTdiner is ook geloof gerelateerd’, zo staat op Facebook. De docent heeft inmiddels een nieuwe baan op een christelijke vo-school waar hij wel mag bidden.

Calandlyceum
In 1999 speelde een vergelijkbare kwestie op het openbare Calandlyceum in Amsterdam. Daar wilden enkele islamitische leerlingen een ruimte om te kunnen bidden. Toenmalig rector Peter Dorsman vond het ‘principieel niet juist’ om leerlingen toestemming te geven op school te bidden. Hij stond op het standpunt dat geloofsbeleving niet thuishoort in de openbare school.

‘Je moet een duidelijke lijn aanhouden. Wij zijn een openbare school. Godsdienst is iets wat je in je eigen tijd beleeft. Als zij willen bidden, dan doen ze dat maar thuis’, zo citeerde NRC Handelsblad hem destijds.

De toenmalige Commissie Gelijke Behandeling (tegenwoordig College voor de Rechten van de Mens) oordeelde in 2000 naar aanleiding van deze kwestie dat een openbare school geen gebedsruimte beschikbaar hoeft te stellen.

Download het oordeel