Schaalvergroting leidt tot minder productiviteit

Schaalvergroting in het onderwijs heeft per saldo geleid tot minder productiviteit en verdere doordecentralisatie van onderwijshuisvesting ligt niet voor de hand. Dat concluderen Jos Blank en Alex van Heezik van IPSE Studies in hun boek ‘Productiviteit van overheidsbeleid: deel I, het Nederlandse onderwijs 1980-2012’.

Schaalvergroting in het onderwijs oefent volgens de onderzoekers in de periode 1985-1995 in veel gevallen een gunstige invloed uit op de productiviteit. Maar nu er vrijwel overal sprake is van grote tot zeer grote scholen, zijn de schaalvoordelen helemaal uitgewerkt en leidt verdere opschaling juist tot een verslechtering van de productiviteit.

Per saldo, zo blijkt uit hun analyse, heeft schaalvergroting over de periode vanaf 1985 negatief gewerkt. Fusieverboden en het stimuleren van splitsingen liggen nu dan ook meer voor de hand, concluderen ze. De enige uitzondering hierop vormt volgens hen een beperkt deel van het basisonderwijs, dat nog steeds kleine scholen kent.

Lumpsum
Uit het onderzoek van Blank en Van Heezik blijkt verder dat bestedingsvrijheid via lumpsumbekostiging het onderwijs enige productiviteitsgroei oplevert als het nadrukkelijk wordt gecombineerd met prestatie-indicatoren.

Bestedingsvrijheid blijkt ineffectief als het onderwijshuisvesting betreft. Daarvoor verwijzen de onderzoekers naar incidenten met vastgoed in het onderwijs in het laatste decennium. De verdere doordecentralisatie van gemeenten naar het primair onderwijs en voortgezet onderwijs ligt volgens hen dan ook niet voor de hand. Ze opperen dat deze ‘gewoon’ bij het Rijk thuishoort.

IPSE Studies is een samenwerkingsverband tussen de TU Delft, de Erasmus Universiteit Rotterdam en het CAOP. Het boek ‘Productiviteit van overheidsbeleid: deel I, het Nederlandse onderwijs 1980-2012’ van prof. dr. J.L.T. Blank en dr. A.A.S. van Heezik kunt u online bestellen.

Kabinet neemt advies fusietoets over

Het kabinet is het met de Onderwijsraad eens dat schaalvergroting in het onderwijs de menselijke maat onder druk zet. ‘Leerlingen, ouders en docenten voelen zich niet altijd meer gezien en gehoord. Dit kan het draagvlak en de keuzevrijheid aantasten. Het kabinet wil daarom een fusietoets’, zo meldt de website www.regering.nl.

‘De inzet’, aldus het kabinet, ‘is dat onderwijsinstellingen een mogelijke fusie zelf zorgvuldig afwegen. Besturen moet zich vooraf en achteraf verantwoorden aan de direct betrokkenen. Ouders, studenten en personeel krijgen een sterkere rol bij het interne toezicht. Ook komt er een professioneel statuut om de positie van docenten te versterken.’

Volgens de planning van het kabinet moet de fusietoets over één tot twee jaar een feit zijn. ‘Criteria zijn onder meer het marktaandeel en monopolievorming of de variëteit van het aanbod in de regio’, aldus de website van de regering.

VOS/ABB liet vrijdag direct nadat het advies van de Onderwijsraad was uitgekomen, al weten dat een fusietoets in het onderwijs volstrekt overbodig is. Zie voor de reactie van VOS/ABB het commentaar van directeur Theo Hooghiemstra: ‘Onderwijsraad slaat de plank mis’. Het commentaar staat ook in de rechterkolom van dit bericht, evenals het nieuwsbericht met meer informatie over het advies van de Onderwijsraad.

In Dagblad Trouw van 29 november reageerde Leo van Beek op het voorstel. Hij is, voorzitter van het College van Bestuur van Quadraam Gelderse Onderwijsgroep, lid van VOS/ABB.

Tweede Kamerlid Jasper van Dijk van de SP roept het kabinet op om alle fusies in het onderwijs stop te zetten tot de fusietoets is ontwikkeld. Dat kan nog twee jaar duren en volgens de SP zijn er op dit moment 26 fusies gaande. Van Dijk vindt ook dat de grenzen die het kabinet noemt voor de maximale omvang van schoolbesturen, omlaag kunnen. Lees hier zijn reactie.

Congres en discussie over schaalvergroting

Dat scholen en zorginstellingen de laatste decennia door fusies veel groter zijn geworden, is een gevolg geweest van bewust beleid. De motivatie was dat grotere instellingen doelmatiger opereren en meer kwaliteit kunnen leveren.De laatste jaren echter groeit de kritiek op dit beleid. Betrokkenen vragen zich af of de schaalvergroting te ver is doorgeschoten. Daardoor zouden doelmatigheid, kwaliteit en bereikbaarheid juist onder druk komen te staan.

IPSE Studies heeft een aantal deskundigen uitgenodigd om hierover te praten en te discussiëren op 27 november. Behalve kopstukken uit de zorg, zijn dat prof. dr. P. Schnabel, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau, die spreekt over: ‘Op grote schaal kleinschalig of op kleine schaal grootschalig?’, en dr. M. Smet (senior onderzoeker van de Universiteit Antwerpen) die vertelt over schaalvergroting in het Vlaams onderwijs.

Voorzitter Sjoerd Slagter van de VO-raad leidt daarna de forumdiscussie in.

Het congres begint om 13 uur in het Museum voor Communicatie aan de Zeestraat in Den Haag. Deelname is kosteloos, het aantal plaatsen is beperkt.

Meer informatie en aanmelden