Artikel 23 schuurt met kwaliteit en toegankelijkheid

Artikel 23 van de Grondwet over de vrijheid van onderwijs schuurt met de zorg van de overheid voor onderwijskwaliteit en toegankelijkheid. Dat meldt de Onderwijsraad, die in de notitie Onderwijsvrijheid en overheidszorg laat zien waar het schuurt.

De Onderwijsraad noemt vijf punten:

  1. Kwaliteitsopvattingen van de overheid versus de eigen identiteit van de scholen
    Hier stelt de Onderwijsraad zich de vraag welke opvattingen aanvaardbaar zijn binnen het publiek bekostigde onderwijsbestel. Ook vraagt de raad in hoeverre de overheid mag bepalen wat (basis)kwaliteit is. Deze vragen zijn extra belangrijk als het gaat om burgerschapsonderwijs, socialisatie en persoonsvorming.
  2. Altijd discussie over de vraag of de deugdelijkheidseisen voldoen
    Zijn de deugdelijkheidseisen eisen nodig om kwaliteit te waarborgen? Legt de overheid wat dit betreft de lat hoog genoeg? De Onderwijsraad signaleert dat regels scholen kunnen beperken bij de invulling van hun verantwoordelijkheid voor inhoud en inrichting van het onderwijs. Maar open geformuleerde en abstracte normen kunnen ertoe leiden dat scholen geen houvast hebben.
  3. Waarborgen van toegang, maar weinig grip op het scholenaanbod
    Dit punt gaat over de gevolgen van dalende leerlingenaantallen als gevolg van demografische krimp. Hier ziet de Onderwijsraad dat het verzorgen van thuisnabij onderwijs steeds meer problemen oplevert. De raad vraagt zich af of schoolbesturen hun autonomie mogen gebruiken om zich aan samenwerking te onttrekken. Een andere vraag is of het grondwettelijk uitgangspunt van de alomtegenwoordigheid van openbaar onderwijs voldoende gestand wordt gedaan.
  4. Pluriformiteit nodig voor keuzevrijheid, maar niet altijd aanwezig of gewenst
    Ervaren ouders (en leerlingen) werkelijk keuzevrijheid? Welke soorten diversiteit zijn binnen het onderwijsbestel gewenst? Met name in krimpgebieden speelt volgens de Onderwijsraad de vraag of pluriformiteit daar nog aan de orde is. Of is het alle zeilen bijzetten om überhaupt thuisnabij onderwijsaanbod te behouden?
  5. Vrijheid van ouders en scholen versus segregatie tegengaan
    Hier signaleert de Onderwijsraad dat een deel van de ouders de voorkeur geeft aan een homogene populatie. Een deel van de scholen stuurt daar volgens de raad op. Hier bestaat een spanning, zo ziet de raad, tussen vrijheid en de zorg van de overheid om segregatie tegen te gaan en sociale cohesie te bevorderen.

Discussies over artikel 23

De Onderwijsraad wil ‘een informatieve basis leggen voor actuele discussies over artikel 23’, zo staat in de notitie. Naar verwachting medio 2020 komt de raad met een verkenning naar de grondwettelijke vrijheid van onderwijs volgens artikel 23.

Lees meer…

In Trouw staat naar aanleiding van de notitie van de Onderwijs een interview met voorzitter Edith Hooge. Daarin benadrukt zij onder andere dat mensen vaak vergeten dat artikel 23 over de vrijheid van onderwijs ook bepaalt dat de overheid ervoor moet zorgen dat er genoeg openbare scholen zijn in elke gemeente.

Bekostiging ‘combinatiescholen’ terecht geweigerd

Het is terecht dat OCW een aanvraag voor bekostiging heeft geweigerd van vijf nieuwe scholen van Stichting De Ozonlaag. De Raad van State oordeelt dat deze stichting niet heeft aangetoond voldoende leerlingen te kunnen trekken.

De stichting had om bekostiging gevraagd voor nieuwe middelbare scholen in Amsterdam, Den Haag, Deventer, Rotterdam en Utrecht. De nieuwe scholen zouden worden gebaseerd op een combinatie van vijf verschillende levensbeschouwelijke en religieuze richtingen.

De Raad van State meldt dat de stichting de belangstellingspercentages voor de verschillende richtingen niet bij elkaar ad mogen optellen. Bij een combinatie van verschillende levensbeschouwelijke of religieuze richtingen kan ‘niet klakkeloos worden volstaan met een optelsom’, aldus de RvS.

De conclusie van de RvS is dan ook dat de stichting niet heeft aangetoond voldoende leerlingen voor de nieuwe scholen te kunnen krijgen. OCW heeft daarom terecht geweigerd de scholen van de stichting voor bekostiging in aanmerking te laten komen.

Soner Atasoy is de bestuurder van Stichting De Ozonlaag. Hij is ook de bestuurder van het omstreden islamitische Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam.

Lees meer…

GroenLinks-standpunt tegen artikel 23 ‘knaagt’

Wetenschapsjournalist en GroenLinks-lid Christian Jongeneel noemt het aannemen van het amendement om artikel 23 af te schaffen ‘een ongelukje’.

Zaterdag werd het GroenLinks-partijcongres in Utrecht het erover eens dat artikel 23 over de vrijheid van onderwijs uit de Grondwet moet. Dit standpunt komt in het verkiezingsprogramma.

Relifobie

Jongeneel, die in de Commissie voor Geschil en Beroep van GroenLinks zit, noemt dit in zijn blog ‘een ongelukje’, omdat het volgens hem principieel onjuist is. Volgens hem zat in het amendement een ‘ondertoon van relifobie’. Hij is bang dat dit GroenLinks tijdens de verkiezingsprogramma zal worden aangewreven.

‘Je hoort DENK al betogen: “De PVV wil gebedshuizen van moslims sluiten, GroenLinks hun scholen.” Maar moslims stemden toch al niet op GroenLinks, dus de schade zal beperkt zijn. Kortom: dit ongelukje herstellen we de volgende keer wel weer’, aldus Jongeneel.

Lees meer…

 

Grondwet sneller wijzigen, te beginnen met artikel 23

Het moet gemakkelijker worden om de Grondwet te wijzigen. Dat heeft burgemeester van Den Haag en vice-voorzitter van het Nationaal Comité 200 Jaar Koninkrijk Jozias van Aartsen (VVD) donderdagavond benadrukt in het Radio 1-programma Met het oog op morgen. VOS/ABB stelt voor om als eerste artikel 23 te wijzigen, zodat in 2017 -100 jaar na de grondwettelijk vastgelegde financiële gelijkstelling van het openbaar en bijzonder onderwijs- het bestel niet meer zal zijn gebaseerd op het verouderde concept van de verschillende denominaties.

Van Aartsen merkte op dat de gemiddelde Nederlander maar weinig affiniteit met de Grondwet heeft. Nederland heeft volgens hem daardoor de traditie gekregen om de Grondwet het liefst te houden zoals die is, waardoor het geen levend document is. Hij zei ook dat dit mede te wijten is aan het onderwijs, dat in Nederland minder aandacht heeft voor de Grondwet en het staatsbestel dan in de ons omringende landen.

‘Wij houden in Nederland niet van abrupte wisselingen. We zijn heel erg polderachtig en dat kenmerkt de Nederlandse Grondwet ook. Het is een document voor juristen, en niet voor de Nederlander.’ Hij roept jonge mensen op na te denken over de vraag wat er in de Grondwet zou moeten als we die opnieuw nu zouden kunnen opstellen. Van Aartsen hoopt dat dit een breed en fundamenteel debat over de Grondwet losmaakt.

Hij wil ook dat het gemakkelijker wordt om wijzigingen in de Grondwet aan te brengen. Elke keer wanneer er een nieuw kabinet aantreedt, zou in het regeerakkoord moeten staan welke veranderingen nodig zijn. Dat zou wat hem betreft ook de inzet van verkiezingscampagnes moeten worden. Het moeten dan geen technische wijzigingen zijn, maar veranderingen ‘waar het echt om gaat’, aldus Van Aartsen.

Artikel 23
VOS/ABB stelt in dit kader voor om als eerste artikel 23 van de Grondwet bij de kop te pakken. In 1917 is in dit artikel de vrijheid van onderwijs vastgelegd, die erop neerkomt dat openbare en bijzondere scholen op gelijkwaardige wijze door het Rijk worden gefinancierd. Artikel 23 is sindsdien de basis van het denominatief ingerichte Nederlandse onderwijsbestel.

De huidige praktijk wijst echter uit dat dit bestel zijn langste tijd heeft gehad, omdat uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat er nog maar zeer weinig ouders zijn die hun schoolkeuze baseren op denominatie. De keuze voor een school wordt tegenwoordig vooral bepaald door kwaliteit en nabijheid van de school, en bijna nooit meer op grond van bijvoorbeeld de openbare, protestants-christelijke of rooms-katholieke grondslag van de school.

School!
VOS/ABB streeft in samenwerking met de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) naar een nieuw onderwijsbestel dat is gebaseerd op het concept ‘School!’, dat boven de denominaties uitstijgt. Er zullen in dit toekomstige bestel geen openbare, protestants-christelijke, rooms-katholieke of wat voor scholen dan ook meer zijn, maar alleen ‘scholen’ die op grond van kwaliteit uitgaan van diversiteit, wederzijds respect en gelijkwaardige aandacht voor diverse godsdiensten en levensbeschouwingen.

Om dit te bewerkstelligen, zou artikel 23 van de Grondwet moeten worden aangepast. Het streven is om de discussie hierover los te maken en om in snel tempo de vrijheid van onderwijs op basis van het concept ‘School!’ te moderniseren, zodat in 2017 – 100 jaar nadat de gelijke bekostiging van openbaar en bijzonder onderwijs in de Grondwet werd geregeld – een nieuw grondwettelijk uitgangspunt voor het Nederlandse onderwijsbestel te hebben.

School!Gids
VOS/ABB en VOO hebben op 19 maart, midden in de School!Week 2014, de nieuwe uitgave School!Gids gepresenteerd. In dit boek wordt het toekomstige Nederlandse onderwijsbestel geschetst op basis van het concept ‘School!’.

School!Gids is bedoeld om een discussie hierover los te maken, zodat Nederland toegroeit naar een onderwijsbestel dat niet meer gebaseerd is op de segregerende denominaties. In de toekomst gaan alle kinderen naar ‘school’, zonder dat daarbij onderscheid wordt gemaakt op grond van geloof, levensovertuiging, afkomst, seksuele geaardheid of welk kenmerk dan ook.

Aanleiding voor het gesprek over de Grondwet in Met het oog op morgen was dat het op 29 maart precies 200 jaar geleden is dat na beëindiging van de Franse overheersing de Nieuwe Grondwet der Vereenigde Nederlanden werd bekrachtigd.