Wat verwachten we van ons onderwijs en hoe richten we het stelsel daarop in? Volgens VOS/ABB zouden die vragen leidend moeten zijn in het debat over stichting, sturing en toezicht.
Toch ging tijdens het commissiedebat in de Tweede Kamer veel tijd naar incidenten en details. Slechts enkele Kamerleden zoomden uit en benoemden de bredere opdracht van het onderwijs.
Meer grip op de komst van nieuwe scholen
Verschillende partijen uitten kritiek op de wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen (MRvNS). De Kamer leek relatief eensgezind over de wens om de rol van marktonderzoek bij het meten van belangstelling voor een nieuwe school te veranderen. Ook de staatssecretaris stond hiervoor open.
Daarnaast vroegen Kamerleden om meer zeggenschap voor gemeenten bij het stichten van scholen. PRO stelde een soort marktmeester voor om te voorkomen dat nieuwe initiatieven het bestaande onderwijsaanbod verstoren. De VVD opperde een onafhankelijke commissie naar voorbeeld van het mbo. De staatssecretaris wees erop dat de vrijheid van onderwijs beperkingen stelt aan de rol van gemeenten.
Het wetsvoorstel Praktische verbetering stichtingssystematiek (PVS) wil de staatssecretaris nog dit jaar naar de Raad van State sturen, zodat het in 2027 in de Tweede Kamer kan liggen. Het voorstel lost vooral praktische knelpunten op. Er komt een tweeminutendebat waarin de Kamer wil bekijken of ook fundamentelere onderwerpen, zoals de belangstellingsmeting en het tegengaan van segregatie, kunnen worden meegenomen.
Samenwerkingsscholen bieden kansen
Ook de omzetting van de kleine scholentoeslag in een dunbevolktheidstoeslag kwam aan bod. Hoe het afstandscriterium wordt bepaald en wanneer de nieuwe regeling ingaat, is nog onduidelijk. De staatssecretaris heeft toegezegd dat de Kamer in 2027 meer duidelijkheid krijgt.
Wel reageerde zij positief op het voorstel om het stichten van samenwerkingsscholen eenvoudiger te maken. Zij onderzoekt hoe samenwerking kan worden gestimuleerd, al kunnen scholen niet worden verplicht om samen te werken.
Voor VOS/ABB is dit goed nieuws en we zullen waar nodig ondersteunen in de informatievoorziening rondom de mogelijkheden van samenwerkingsscholen.
Goede schoolgebouwen zijn onmisbaar
Een belangrijk punt bleef tijdens het debat onderbelicht: de voorwaarden voor goed onderwijs. De staatssecretaris noemde drie pijlers van onderwijskwaliteit: een goed schoolgebouw, goede bekostiging en goede leraren.
Juist die samenhang verdient meer politieke aandacht. Volgens de aangeleverde cijfers heeft 60 procent van de schoolgebouwen in het funderend onderwijs renovatie of nieuwbouw nodig. Tegelijkertijd is er onvoldoende geld om deze opgave aan te pakken en is ook de bekostiging voor onderhoud te laag. Voor deze problematiek kwam tijdens het debat geen concrete oplossing aan bod.
Ook het terugdringen van overheadkosten en de geschiktheid van schoolbestuurders werden besproken. De staatssecretaris verwacht over ongeveer een halfjaar terug te komen op de mogelijkheden om de onderwijsbekostiging efficiënter in te richten. Daarnaast bekijkt zij hoe de reacties op de internetconsultatie over de geschiktheidstoets voor bestuurders aansluiten bij de inbreng uit het debat.
Terug naar de opdracht van het onderwijs
Het debat leverde aanknopingspunten op voor verbetering, maar liet ook fundamentele vragen open. Voor VOS/ABB begint goed onderwijs bij een heldere visie op wat we als samenleving van ons onderwijs verwachten. De politiek moet verder kijken dan incidenten en afzonderlijke regels en werk maken van de voorwaarden waaronder scholen hun maatschappelijke opdracht kunnen vervullen.