Op 31 maart heeft het kabinet een formele reactie gegeven op het rapport ‘Slimme investeringen’. De kernboodschap van de minister is dat bij het meten van de effecten van investeringen in onderwijs ook gekeken moet worden naar brede welvaart.
Onderwijs is niet alleen kostenpost
Het rapport ‘Slimme investeringen; naar een kwantificering van de BBP-effecten van investeringen in onderwijs en onderzoek en ontwikkeling’ is opgesteld door de Stichting Economisch Onderzoek (SEO). Op 16 februari werd dit rapport aan de Tweede Kamer verstrekt.
In het rapport van SEO staan de uitkomsten van het onderzoek naar hoe de opbrengsten van overheidsinvesteringen in onderwijs gemeten kunnen worden. SEO adviseert in het rapport om hierbij ook te kijken naar de effecten op brede welvaart.
Het kabinet zegt in haar reactie op het rapport dit advies te steunen en stappen te ondernemen om ook de effecten op brede welvaart te meten. Vanuit de gedachte dat onderwijsinvesteringen niet enkel als kostenpost worden gezien op de begroting, maar als investering in de toekomstige samenleving.
Voorportaal samenleving
Deze gedachte past naadloos bij de visie van VOS/ABB. We lobbyen vaak voor thema’s die raken aan die brede welvaart. Investeren in goed onderwijs is belangrijk omdat je hiermee de bouwstenen legt voor de toekomst van ons allen. Om die reden vinden we het ook belangrijk dat iedereen samen naar school gaat. Later, in de samenleving, is het immers niet anders.
Wat ons betreft valt investeren in gelijke kansen en sociale veiligheid dus onder de brede welvaart-indicatoren.
Samenvatting SEO-onderzoek
Dan nu het SEO-onderzoek in het kort: er bestaat brede wetenschappelijke consensus dat onderwijsinvesteringen leiden tot hogere inkomens en betere arbeidsmarktkansen. Uit onderzoek blijkt onder andere dat een extra jaar onderwijs het levensinkomen verhoogt met vijf tot tien procent. Naast inkomenseffecten hebben onderwijsinvesteringen ook bredere maatschappelijk baten, zoals lagere criminaliteit en grotere maatschappelijke participatie.
Het SEO-rapport richt zich primair op de BBP-effecten van onderwijs- en R&D-investeringen, maar de onderzoekers geven ook aan dat er sprake kan zijn van belangrijke effecten op de brede welvaart, zoals op gezondheid of criminaliteit. De onderzoekers stellen dat het daarom verstandig is om deze baten een plek te geven in een modelmatige doorrekening van onderwijsuitkomsten.
Het kabinet zegt het gedegen onderzoek en advies van SEO te onderschrijven, evenals de noodzaak van het geven van een vervolg hieraan.
In haar reactie doet het kabinet de toezegging dat het ministerie van OCW onder andere in kaart gaat brengen welke eigen indicatoren gebruikt kunnen worden bij het monitoren van duurzame ontwikkelingsdoelen. Vanaf de begroting 2027 worden de indicatoren voor brede welvaart, waar van toepassing, gekoppeld aan de beleidsprioriteiten van OCW.
Achtergrond onderzoek
Een goed inzicht in de mate waarin investeringen en maatregelen in het onderwijs en R&D effectief zijn, is van belang voor zorgvuldig beleid. Het geeft politici, bestuurders en onderwijs- en onderzoeksinstellingen een instrument in handen om met de beschikbare middelen zoveel mogelijk kwaliteit te leveren. Het gaat daarbij om effecten op arbeidsproductiviteit en verdienvermogen, maar ook de bredere maatschappelijke baten en doelstellingen van onderwijs- en R&D-investeringen, zoals ontplooiingskansen, burgerschap, een betere ervaren gezondheid en meer bestaanszekerheid.
Vervolg
De komende periode benut het kabinet om samen met verschillende experts, het CPB en ook met de ministeries van Economische Zaken en Klimaat, Financiën en Sociale Zaken en Werkgelegenheid de inzichten en aanbevelingen uit het SEO-rapport uit te werken in concrete vervolgstappen. Daarbij neemt het kabinet de kennis en expertise van een breed aantal stakeholders mee, waaronder het onderwijs- en onderzoeksveld en andere deskundigen. In september 2026 zal men de Kamer informeren over de te nemen vervolgstappen en verdere uitwerking.
Als VOS/ABB zijn we blij dat het kabinet hiermee aan de slag gaat. In september geven we een update over dit onderwerp.