Omdat er steeds meer jongeren zijn die welzijnsproblemen ervaren, brengt De Onderwijsraad uit eigen beweging een verkenning uit over de vraag wat het onderwijs te bieden heeft voor het welzijn van jongeren. De resultaten sluiten aan bij de kernwaarden van het openbaar onderwijs.
In het rapport adviseert de Onderwijsraad om de definitie van welzijn voor leerlingen breed te benaderen: “Het [onderwijs] is de plek waar ze dagelijks andere jongeren en leraren ontmoeten, samen nieuwe dingen leren, buiten de huiselijke invloedsfeer de samenleving en wereld beter leren kennen en kennis en vaardigheden opdoen voor hun werkende leven. Onderwijs biedt ook ruimte voor zingeving en biedt bescherming tegen maatschappelijke druk.”
Voor VOS/ABB is het onderwijs de plek waar leerlingen andersdenkenden ontmoeten en oefenen met samenleven. Dit gebeurt op de openbare school vanuit de kernwaarden van het openbaar onderwijs: vrijheid, gelijkwaardigheid en ontmoeting, welke naadloos in het advies van de Onderwijsraad passen.
Ontmoeting
Allereerst kan het onderwijs zelf volgens de Onderwijsraad iets betekenen voor het welzijn van jongeren. Zij zegt hierover onder andere: “Onderwijs kan leerlingen en studenten een ander perspectief bieden op de wereld en hen in aanraking brengen met zaken die ze niet eerder zijn tegengekomen.” En ook: “Dit vraagt een benadering van onderwijs als ontmoetingsplek en als gids voor het overdragen van een breder samenlevingsidee”.
Gelijkwaardigheid
Ook kan het onderwijs volgens de Onderwijsraad ruimte bieden voor zingeving. Aandacht voor levensbeschouwingen biedt verschillende visies op leven, wereld en mens. Dit kan houvast en richting geven aan leerlingen. Dit hoeft niet per se in godsdienstvakken te gebeuren: “Zo kan onderwijs in kunst, literatuur en fictie (ook in films) leerlingen toegang geven tot een andere ‘taal’ en beelden om over gevoelens en de binnenwereld te spreken en denken. (…) samen inzicht krijgen in de wortels van discriminatie en ongelijkheid, bijvoorbeeld bij geschiedenis of maatschappijleer. Dit kan maken dat leerlingen zich anders gaan opstellen tegenover medeleerlingen en andere mensen.”
De opbrengst is dan: “Wanneer onderwijs er mede om draait jonge mensen een plek te geven om als mens in de wereld te komen en te ontdekken hoe ze zich tot die wereld willen verhouden, is bewuste aandacht voor existentiële vragen en levensbeschouwelijke tradities een belangrijk hulpmiddel.”
Vrijheid
Ook de veilige en sociale schoolcultuur is belangrijk voor een beschermende rol van het onderwijs tegen druk van buitenaf. De school is een concrete plek waar, als de omstandigheden goed zijn, jongeren zich kunnen focussen en ‘buiten’ even kunnen vergeten. Daar zijn volgens de Onderwijsraad wel voorwaarden aan verbonden: “Het begint ermee dat de school helder is in haar identiteit en de regels en afspraken die daarbij horen. Alle medewerkers weten: dit is wat mijn collega doet, wat ik doe, wat wij samen doen en waarom we dat doen. Ze hebben weet van elkaars intenties en handelingsrepertoire. Dat vraagt doordenking in het hele schoolteam en een gedeeld zicht op het grotere geheel. En een continu gesprek over wat een (sociaal) veilige omgeving voor iedereen binnen de organisatie inhoudt”
De rol van schoolleiders en bestuurders is hierbij essentieel. “Schoolleiders en bestuurders kunnen samen met lerarenteams en andere betrokkenen, zoals ouders en leerlingen en studenten, richting geven en bepalen wat belangrijke ankers voor de eigen schoolcultuur zijn. (…) In een samenleving waarin individualisme steeds meer de norm lijkt, is het belangrijker dan ooit te investeren in sociale samenhang.”
Werken aan identiteit
Vragen over hoe jouw openbare school haar openbare identiteit steviger kan neerzetten zodat het kan bijdragen aan het welzijn van jongeren? Of heb je een mooi praktijkvoorbeeld waar andere leden van kunnen leren? Neem contact op met onze adviseurs Identiteit via identiteit@vosabb.nl.