Het aandeel van de overheidsuitgaven aan het funderend onderwijs in het bruto binnenlands product (bbp) is de afgelopen dertig jaar gestegen van 3,2 naar 3,5 procent. De reële uitgaven per leerling zijn in die periode ongeveer verdubbeld. Het grootste deel van de onderwijsuitgaven gaat naar personeel. Tegelijkertijd is het aantal fte voor directie en bestuur in de afgelopen tien jaar juist gedaald. Dat blijkt uit de antwoorden van staatssecretaris Tielen (OCW) op Kamervragen van de VVD over de gestegen onderwijsuitgaven en de ontwikkeling van de leerprestaties.
Extra middelen vooral naar personeel
De staatssecretaris schrijft dat extra middelen die sinds 1995 aan het onderwijs zijn toegevoegd, voor een belangrijk deel waren gericht op het aantrekkelijker maken van het lerarenberoep. Het gaat bijvoorbeeld om salarisverhogingen en maatregelen om de werkdruk te verlagen. Ongeveer 80 procent van de onderwijsuitgaven gaat naar personeel.
Het aantal fte onderwijsondersteunend personeel is sinds 2002 sterk gegroeid. In het primair onderwijs ging het om een stijging van ongeveer 12.000 naar 35.800 fte in 2025. In het voortgezet onderwijs groeide het aantal van ongeveer 12.000 naar 25.300 fte. Binnen deze groep is vooral het aantal onderwijsassistenten sterk toegenomen.
Tegelijkertijd daalde het aantal fte voor directie en bestuur in de afgelopen tien jaar met 14 procent in het primair onderwijs en 16 procent in het voortgezet onderwijs.
Internationaal onderzoek laat een positief verband zien tussen de inzet van onderwijsondersteunend personeel, een lagere ervaren werkdruk van leraren en betere leerresultaten. Voor Nederland zijn er geen concrete cijfers die aantonen welk effect de uitbreiding van het ondersteunend personeel heeft op de leerprestaties. Onderzoek naar de werkdrukmiddelen laat wel zien dat scholen de inzet van ondersteunend personeel als werkdrukverlichtend ervaren.
Discussie over duidelijke doelen blijft
De staatssecretaris stelt dat iedere onderwijsbesteding een kwalitatieve en kwantitatieve doelstelling krijgt, die zoveel mogelijk meetbaar is. Ook worden investeringen gemonitord en geëvalueerd.
De Algemene Rekenkamer constateert echter dat in de OCW-begroting voor 2027 onvoldoende concrete en meetbare hoofddoelen zijn opgenomen. Daardoor is niet duidelijk genoeg welke resultaten de minister met de begroting van ruim 60 miljard euro wil bereiken. Dat maakt het voor de Tweede Kamer lastig om de minister op die resultaten aan te spreken.
De Rekenkamer wijst er bovendien op dat het ontbreken van concrete doelen en inzicht in de bestedingen het achteraf moeilijk maakt om de doelmatigheid en doeltreffendheid van onderwijsbeleid vast te stellen.
VOS/ABB: zorg voor een duidelijke koers
VOS/ABB pleit voor een duidelijke koers voor het funderend onderwijs. In het rapport Koersen op kwaliteit en kansengelijkheid staan voorwaarden voor effectieve onderwijssturing: heldere en gedragen doelen, zicht op prestaties, passende prikkels vanuit beleid en voldoende toegeruste betrokkenen.
Goede onderwijsresultaten beginnen niet bij de vraag hoeveel geld er wordt uitgegeven, maar bij de vraag wat we met het onderwijs willen bereiken. Daarvoor zijn heldere en breed gedragen doelen nodig, inzicht in de voortgang en passende randvoorwaarden. Scholen en besturen moeten vervolgens de ruimte en middelen krijgen om die doelen te realiseren. Dat vraagt om een duidelijke koers en stabiel beleid.
Meer informatie