Bijzonder onderwijs mag homo’s straks niet meer weren

In de Tweede Kamer is een ruime meerderheid voor het schrappen van de enkelefeitconstructie. Dit betekent dat het bijzonder onderwijs personeelsleden en leerlingen niet meer mag weigeren of wegsturen op grond van het feit dat ze een niet-heteroseksuele relatie hebben of op een andere wijze uiting geven aan hun seksuele geaardheid. De Kamer debatteerde woensdag over dit onderwerp.

De enkelefeitconstructie is onderdeel van de Algemene wet gelijke behandeling. De wettelijke constructie komt erop neer dat een bijzondere school of een andere instelling met een godsdienstige, levensbeschouwelijke of politieke grondslag een personeelslid of leerling niet mag weigeren of ontslaan om het enkele feit dat hij of zij bijvoorbeeld niet heteroseksueel is, maar wel als blijkt dat dat personeelslid of die leerling leeft naar of uiting geeft aan zijn of haar seksuele geaardheid. Met andere woorden: niet-heteroseksueel zijn mag, maar niet-heteroseksueel doen mag niet.

D66 is de partij die de enkelefeitconstructie het hardst bekritiseert. Kamerlid Vera Bergkamp van die partij heeft samen met haar collega’s Tamara van Ark (VVD), Keklik Yücel (PvdA), Jasper van Dijk (SP) en Jesse Klaver (GroenLinks) een initiatiefwetsvoorstel ingediend om deze constructie uit de wet te schrappen.

Onduidelijk, onwenselijk, onnodig
Tijdens het Kamerdebat zei SP-Kamerlid Michiel Nispen dat de enkelefeitconstructie ‘onduidelijk, onwenselijk en onnodig’ is. Linda Voortman van GroenLinks sprak over een ‘rare regel’. Ton Elias van de VVD zei dat het schrappen van de enkelefeitconstructie ‘bijdraagt aan de gelijkwaardigheid van mensen’. De PvdA’er Astrid Oosenbrug en D66’er Steven van Weyenberg wezen erop dat Nederland met het schrappen van de constructie kan voldoen aan de Europese richtlijn over gelijke behandeling.

Michel Rog van het CDA vroeg in het debat om aandacht voor de balans tussen verschillende grondrechten van enerzijds de scholen en anderzijds personeelsleden en leerlingen, maar hij sloot niet uit dat zijn fractie het initiatiefwetsvoorstel zal steunen. Gert-Jan Segers van de ChristenUnie merkte op dat het schrappen van de enkelefeitconstructie niet nodig zou zijn, omdat die volgens hem nauwelijks leidt tot conflicten op christelijke scholen. PVV’er Harm Beertema zei in dit kader dat het probleem van ongelijkheid vooral speelt in het islamitisch onderwijs.

Onderschrijven of respecteren?
Ook na het schrappen van de enkelefeitconstructie zouden scholen en andere organisaties op godsdienstige, levensbeschouwelijke of politieke grondslag nog steeds eisen mogen stellen. Die moeten voortaan echter gebaseerd zijn op ‘de houding van goede trouw en loyaliteit aan de grondslag van de instelling’.

Voor scholen zou de invulling hiervan volgens Rog, Segers en hun collega Roelof Bisschop van de SGP moeten zijn dat van leraren en leerlingen gevraagd mag worden om de grondslag van de school te onderschrijven. Volgens Elias, Van Nispen en Van Weyenberg is het echter voldoende als ze die grondslag respecteren.

De indieners van het initiatiefwetsvoorstel en minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken reageren op een later moment op de inbreng van de Tweede Kamer.

Alles bij het oude laten?
In het bijzonder onderwijs wordt veel waarde gehecht aan de enkelefeitconstructie. Zo stelde de Besturenraad vorig jaar dat het voor scholen mogelijk moet blijven om docenten te weigeren als blijkt dat zij door hun leefwijze en persoonlijke opvattingen de identiteit en grondslag van de school niet geloofwaardig kunnen uitdragen.

De christelijke besturenorganisatie pleit voor een alternatieve formulering op basis waarvan scholen personeel kunnen blijven kiezen dat past binnen de eigen (godsdienstige) visie. Daarmee zou in feite alles bij het oude blijven, hetgeen in de ogen van VOS/ABB een verkeerde keuze zou zijn.

Kernwaarden!
VOS/ABB vindt het op grond van de kernwaarden van het openbaar onderwijs een buitengewoon goed initiatief om de enkelefeitconstructie uit de wet te schrappen. In de kernwaarden staat immers expliciet vermeld dat er in het openbaar onderwijs algemene toegankelijkheid en algemene benoembaarheid geldt, ‘ongeacht levensovertuiging, godsdienst, politieke gezindheid, afkomst, geslacht of seksuele geaardheid’.

De enkelefeitconstructie laat zich bovendien moeilijk combineren met het grondwettelijk vastgelegde antidiscriminatiebeginsel.

Ophef over hoofddoekverbod in Rotterdam

De PvdA in de Rotterdamse gemeenteraad wil opheldering over het weigeren van een pabo-stagiaire met een hoofddoek. Een openbare basisschool in Rotterdam zou deze islamitische stagiaire alleen zonder hoofddoek willen toelaten. Uit het bericht van de PvdA wordt niet duidelijk om welke openbare school het gaat.

De PvdA-raadsleden Zeki Baran van Emancipatie en Participatie en Fouad el Haji van Onderwijs zeggen geschokt te zijn over het vermeende hoofddoekverbod. Zij vragen het Rotterdamse stadsbestuur om actie. De stagiaire die vanwege haar hoofddoek door een openbare basisschool zou zijn geweigerd, zit volgens de PvdA-raadsleden in het vierde jaar van de pabo van de Hogeschool Rotterdam.

Mag hoofddoekverbod?
Het openbaar onderwijs mag leerlingen, personeelsleden en stagiaires niet weigeren als zij een hoofddoek, keppeltje, tulband of ander religieus geïnspireerd kledingstuk dragen. Met zo’n verbod zou de openbare school onderscheid op grond van godsdienst maken, terwijl de openbare school nadrukkelijk open staat voor alle religies. Dat niet iedere gelovige deze kledingvoorschriften als verplichtend ziet, maakt daarbij niets uit.

Een verbod op het dragen van bijvoorbeeld een hoofddoek is wel mogelijk, ook in het openbaar onderwijs, als de school daar een objectieve rechtvaardigingsgrond voor heeft. Een voorbeeld van zo’n rechtvaardigingsgrond kan zijn dat door het dragen van gezichtsbedekkende kleding de communicatie wordt belemmerd, waardoor de kwaliteit van het onderwijs niet kan worden gewaarborgd.

Het bijzonder onderwijs kan het dragen van een hoofddoek ook verbieden als de school aannemelijk kan maken dat deze geloofsuiting het onmogelijk maakt de grondslag van de school te verwezenlijken. Zo’n verbod mag alleen worden toegepast als er een consequent aannamebeleid wordt gevoerd in het licht van de grondslag van de school en als het kledingvoorschriftenbeleid consequent wordt gehandhaafd.

Informatie: Helpdesk, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, helpdesk@vosabb.nl

Bijzonder onderwijs moet homo’s accepteren

De enkelefeitconstructie verdwijnt uit de wet. Dit betekent dat het bijzonder onderwijs de wettelijke mogelijkheid verliest om homoseksuele leraren en leerlingen te weigeren als die uiting geven aan hun geaardheid. VOS/ABB dringt er al jaren op aan deze discriminatoire constructie uit de wet te halen. Met een wetsvoorstel dat kan rekenen op een meerderheid in zowel de Tweede als de Eerste Kamer lijkt dit nu eindelijk te gaan lukken.

De enkelefeitconstructie is verwoord in artikel 5 lid 2 van de Algemene wet gelijke behandeling. Het maken van onderscheid tussen personen op onder andere hun seksuele geaardheid is verboden, zo staat in deze wet, maar dat geldt niet voor het bijzonder onderwijs bij het stellen van eisen die nodig zouden zijn voor de verwezenlijking van de grondslag van de school. Overigens geldt die uitzondering voor het bijzonder onderwijs ook als het gaat om politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit of burgerlijke staat.

In de praktijk komt het erop neer dat vooral reformatorische scholen deze uitzondering gebruiken om personeelsleden en leerlingen uit te sluiten als die uiting geven aan een andere dan de heteroseksuele geaardheid. Ook komt het voor dat personeelsleden worden geweigerd als blijkt dat zij ongehuwd samenwonen. Deze scholen baseren zich hierbij op het zevende gebod uit de Bijbel, waarin staat dat alleen een man en een vrouw een seksuele relatie met elkaar mogen hebben, waarbij het huwelijk en monogamie strikte uitgangspunten zijn.

SGP uitgespeeld
Al sinds jaren probeert de politiek om de enkelefeitconstructie uit de wet te halen, maar tot nu toe zonder succes. In de vorige kabinetsperiode had de liberale VVD de steun van de orthodox-christelijke SGP nodig, die destijds naast de Partij voor de Vrijheid (PVV) van Geert Wilders functioneerde als reservegedoger. De staatkundig gereformeerden gebruikten hun positie in de Tweede Kamer om zaken tegen te houden die in hun ogen de Bijbelse waarden zouden aantasten. De VVD, die in het vorige kabinet ook de steun van het christelijke CDA nodig had, liet zich dat uit machtspolitieke motieven aanleunen en zette de enkelefeitconstructie in de koelkast.

Nu de christelijke partijen in de huidige machtsverhoudingen in de Tweede Kamer geen beslissende rol meer spelen, lijkt het na jaren eindelijk te gaan lukken om een einde te maken aan de enkelefeitconstructie. Een wetsvoorstel van D66, VDD, PvdA, SP en GroenLinks kan rekenen op een meerderheid in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. De maatregel was al aangekondigd in het regeerakkoord van VVD en PvdA.

Eindelijk!
VOS/ABB is verheugd dat het er na vele jaren nu eindelijk van lijkt te komen dat het bijzonder onderwijs niet meer de mogelijkheid heeft om leraren en leerlingen te discrimineren als zij uiting geven aan hun seksuele geaardheid. Het is in de ogen van VOS/ABB in de huidige maatschappij, die wordt gekenmerkt door diversiteit, niet meer te verdedigen dat de wet het toestaat dat scholen en hun besturen op grond van godsdienstige of welke andere uitgangspunten dan ook anderen mogen uitsluiten.

In de kernwaarden van het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs, die VOS/ABB met de leden heeft opgesteld, staat dat het openbaar onderwijs algemeen toegankelijk is. Dit betekent dat iedereen welkom is, ongeacht zijn of haar levensovertuiging, godsdienst, politieke gezindheid, afkomst, geslacht of seksuele geaardheid. Dit geldt uiteraard voor personeel én leerlingen.