‘Openbare samenwerkingsschool ongrondwettelijk’

Een samenwerkingsschool van openbaar en bijzonder onderwijs onder openbaar bestuur is in strijd met de Grondwet, ook als deze constructie wordt aangevuld met een identiteitscommissie en geschillenregeling. Dat staat in een advies van de Raad van State aan de Eerste Kamer.

De regering stelt dat in een samenwerkingsschool met een identiteitscommissie aangevuld met een geschillencommissie de samenwerking van openbaar en bijzonder onderwijs min of meer gelijkwaardig is. De Raad van State merkt echter op dat de gekozen constructie in strijd is met de Grondwet.

‘Een identiteitscommissie op schoolniveau kan er niet aan afdoen dat het laatste woord bij een conflict over het openbare karakter of de bijzondere identiteit van de school, bij het bevoegd gezag ligt. Een geschillenregeling maakt dat niet anders. Ook in dat geval blijft het bestuur van de school bij onderwerpen als richting en identiteit van de school, bij uitstek verantwoordelijk voor het realiseren van de statutaire doelstelling.’

De Raad van State stelt dat  een samenwerkingsschool onder overheidsbestuur ‘grondwettelijk ontoelaatbaar’ is, ook als er een identiteitscommissie wordt ingesteld en er een geschillenregeling komt. ‘Dat gegeven, gevoegd bij het feit dat de overheid zich als bevoegd gezag van de samenwerkingsschool niet kan binden aan het bijzonder onderwijs zonder in strijd te komen met het neutraliteitsvereiste en het vereiste van algemene benoembaarheid van het personeel, sluit een samenwerkingsschool waarvan het bestuur onder overwegende overheidsinvloed staat, grondwettelijk uit’, zo staat in het advies.

Lees het volledige advies

Het negatieve advies van de Raad van State is voor VOS/ABB geen verrassing, omdat de inhoud aansluit bij een eerder advies waarin de raad ook negatief oordeelde over de vorming van samenwerkingsscholen.

Samenwerking noodzakelijk!

Het voornamelijk bezwaar dat VOS/ABB ziet is dat het tegenhouden van de versoepeling van de regels rond de samenwerkingsscholen vooral de in krimpgebieden noodzakelijke samenwerking tussen openbaar en bijzonder onderwijs in de weg zit. Dit zorgt ervoor dat het aantal informele samenwerkingsvormen zal blijven toenemen, wat leidt tot een uitholling van grondwetsartikel 23 over de vrijheid van onderwijs.

Als de door de Tweede Kamer aangenomen Wet samen sterker door vereenvoudiging samenwerkingsschool ook door de Eerste Kamer komt, kan met artikel 23 in het achterhoofd worden gehandeld om ook in krimpgebieden goed onderwijs te behouden.

Informatie: Ronald Bloemers, 06-51914694, rbloemers@vosabb.nl

Christelijke fracties vrezen plan samenwerkingsschool

De christelijke fracties in de Tweede Kamer blijven tegen het wetsvoorstel van staatssecretaris Sander Dekker van OCW om de vorming van de samenwerkingsschool te vergemakkelijken. Dat bleek dinsdag tijdens een debat waarin Dekker zijn plan verdedigde.

De Kamerleden Michel Rog van het CDA en Roelof Bisschop van SGP vinden dat het wetsvoorstel fusies tussen openbare en bijzondere scholen te gemakkelijk maakt. Zij stellen dat het tegen de Grondwet indruist, omdat de overheid zeggenschap over het bijzonder onderwijs zou krijgen. Dekker ontkent dat. Hij wijst op de identiteitscommissie, die, zoals hij het uitdrukte, ‘het hart en het geweten’ van de formele samenwerkingsschool wordt.

Algemene benoembaarheid in samenwerkingsschool

Eppo Bruins van de ChristenUnie vindt dat het wetsvoorstel van Dekker te veel naar algemene benoembaarheid neigt. Volgens hem moet een samenwerkingsschool, net zoals de bijzondere school dat nu met de wet in de hand kan, de mogelijkheid hebben om personeelsleden te weigeren als die niet bij bepaalde religieuze uitgangspunten zouden passen.

Niet-christelijke fractie zijn juist voorstander van het plan van Dekker. Loes Ypma van de PvdA is er erg blij mee. Door de al bestaande informele samenwerking tussen openbaar en bijzonder onderwijs te formaliseren, wordt het met name in gebieden met demografische krimp en dalende leerlingenaantallen volgens haar eenvoudiger een krachtige dorpsschool open te houden.

Samenwerkingsschool derde variant

Paul van Meenen van D66 en Jasper van Dijk van de SP gaat het wetsvoorstel van de staatssecretaris niet ver genoeg. Zij willen dat de samenwerkingsschool een derde variant wordt, naast het openbaar en bijzonder onderwijs.

De Tweede Kamer sprak op 14 december ook over het wetsvoorstel. De christelijke fracties lieten toen ook al blijken ertegen te zijn. Op donderdag 22 december wordt erover gestemd.

Christelijke partijen dwarsbomen samenwerkingsschool

De christelijke fracties van CDA, ChristenUnie en SGP in de Tweede Kamer blijven praktische en werkbare mogelijkheden dwarsbomen om met name in krimpgebieden de formele samenwerkingsschool van de grond te tillen. Dat bleek woensdagavond tijdens een plenaire behandeling van het wetsvoorstel Samen sterker door vereenvoudiging samenwerkingsschool.

De onderwijswoordvoerders van de christelijke fracties gaven tijdens de plenaire behandeling te kennen dat het wetsvoorstel geen recht zou doen aan het duale bestel van openbaar en bijzonder onderwijs. De samenwerkingsschool moet een uitzondering blijven, vinden zij. Ze zien zich in hun standpunt gesteund door het negatieve advies van het Nederlands Centrum voor Onderwijsrecht (NCOR), kritiek van de Onderwijsraad en de kritische Raad van State.

Identiteitscommissie

CDA-Kamerlid Michel Rog zei dat hij graag wil meedenken over een oplossing voor krimpregio’s, maar niet op de manier zoals die in het wetsvoorstel van staatssecretaris Sander Dekker van OCW is verwoord. Net als Eppo Bruins van de ChristenUnie vindt Rog dat een identiteitscommissie onvoldoende recht doet aan de identiteit van het bijzonder onderwijs binnen de samenwerkingsschool.

Zij benadrukten dat de bijzondere identiteit moet worden vormgegeven door ouders en leraren. Dat maakte een kritische reactie los van PvdA-Kamerlid Loes Ypma, omdat dit nu juist de essentie is van de voorgestelde identiteitscommissies.

Een ander punt van de christelijke fracties was dat een samenwerkingsschool niet onder een openbaar schoolbestuur zou mogen vallen, omdat ze bang zijn voor invloed van de overheid op de identiteit van het bijzonder onderwijs. Bruins van de CU pleitte ervoor om de samenwerkingsschool altijd onder een bijzonder schoolbestuur te laten ressorteren.

De SGP’er Roelof Bisschop zei dat het instellen van een identiteitscommissie een inbreuk is op de autonomie van het schoolbestuur.

Algemene toegankelijkheid

Jasper van Dijk van de SP liet duidelijk blijken voorstander te zijn van het wetsvoorstel. Hij riep Ypma op het PvdA-wetsvoorstel voor acceptatieplicht nu eindelijk eens in te dienen. Dat voorstel ligt al jarenlang op de PvdA-plank te verstoffen.

Het wetsvoorstel voor acceptatieplicht zou ervoor kunnen zorgen dat geen enkele leerling meer geweigerd kan worden op basis van de grondslag van de school, zoals het bijzonder onderwijs dat nu nog wel kan doen. Van Dijk wil de algemene toegankelijkheid snel geregeld hebben voor de samenwerkingsschool.

Paul van Meenen van D66 ziet in tegenstelling tot de christelijke partijen niet de noodzaak dat de samenwerkingsscholen een uitzondering zouden moeten blijven. Hij vindt dat ze altijd mogelijk moeten zijn en wil daarom af van de opheffingsnormen die hiervoor van kracht zijn. Van Meenen wil dat ook het stichten van samenwerkingsscholen mogelijk wordt.

VVD-Kamerlid is ook voorstander. Zij gaf in het overleg aan dat met name in krimpregio’s de keuzemogelijkheden verschralen, waardoor het op steeds meer plaatsen niet meer mogelijk is openbare én christelijke scholen open te houden. Harm Beertema van de PVV noemde samenwerkingsschool een ‘polderoplossing waarmee we blij mogen zijn’.

Duale bestel

Adviseur Ronald Bloemers van VOS/ABB, die de plenaire behandeling woensdagavond heeft gevolgd, merkt op dat de christelijke partijen met hun standpunten strikt blijven vasthouden aan het bestaande duale bestel. ‘Ze stellen weliswaar dat ze graag kijken naar oplossingen voor krimpregio’s, maar de facto staan ze niet open voor een daadwerkelijke versoepeling van de regels’, aldus Bloemers.

De andere partijen erkennen de roep van het onderwijsveld in met name krimpregio’s dat er praktische en werkbare oplossingen nodig zijn met eerbied voor ieders grondslag. Bloemers: ‘De samenwerkingsschool zoals die in het wetsvoorstel in verwoord, is een bruikbare variant. De openbare en bijzondere identiteit worden er op passende wijze onderhouden.’

Bloemers noemt het frappant dat de informele samenwerkingsscholen, waarvan er al veel zijn, door de christelijke partijen worden gedoogd, maar dat deze partijen de wettelijke formalisering ervan dwarsbomen. ‘Je zou kunnen stellen dat ze in hun Haagse stolp stug het duale bestel blijven verdedigen, terwijl in de praktijk de samenwerking tussen openbaar en bijzonder onderwijs allang bestaat en op steeds meer plaatsen wordt gerealiseerd.’