Pilot met maatwerk op aantal vo-scholen

Er komt op 10 tot 20 scholen een pilot met maatwerk in het voortgezet onderwijs, waarbij leerlingen een of meer vakken op een hoger niveau kunnen doen. Dat is de uitkomst van het Algemeen Overleg in de Tweede Kamer over flexibilisering van het onderwijs op 28 april.

In die bijeenkomst toonde de Kamer zich in grote meerderheid verheugd over dit plan. Alleen de PVV vond het overbodig, omdat het al vanaf 2007 mogelijk is om vakken op een hoger niveau af te sluiten. In het nieuwe plan krijgen de leerlingen echter ook een maatwerkdiploma waaruit blijkt dat ze vakken op verschillende niveaus hebben afgerond. Tot nu toe kregen ze een diploma van het laagste niveau. Dekker wil in de pilot vooral experimenteren met het ‘recht op maatwerk’, wat inhoudt dat ouders de school kunnen verzoeken dit maatwerk te bieden. Veel scholen vinden het nog lastig om te organiseren. In de proef moet blijken hoe het gaat.

Een vak op lager niveau
Een deel van de Tweede Kamer (D66, PvdA, VVD en GroenLinks ) wil ook dat een enkel vak op lager niveau kan worden gedaan om nog meer maatwerk te bieden. Ook het LAKS en de VO-raad zijn hier voorstander van. Maar de staatssecretaris, gesteund door SGP en SP, wil daar nog niet aan. De Onderwijsraad heeft eerder geadviseerd dit niet te doen en Dekker houdt daar aan vast.

Kamer wil meer maatwerk in VO

Het lijkt erop dat een meerderheid in de Tweede Kamer meer maatwerk in het voortgezet onderwijs wil dan staatssecretaris Dekker voorstelt. Het moet niet alleen mogelijk zijn dat leerlingen een enkel vak op een hoger niveau kunnen doen, maar ook een vak op een lager niveau. 

Vandaag debatteert de Tweede Kamer over meer flexibilisering in het voortgezet onderwijs. Dekker is daar voorstander van, maar hij nam het advies van de Onderwijsraad over om alleen toe te staan dat leerlingen een of meer vakken op een hoger niveau volgen. Bijvoorbeeld een havo-leerling die in één of meer vakken op vwo-niveau examen doet. Dat kan overigens al lang, maar in het voorstel van Dekker zou de leerling daar dan ook een apart diploma voor krijgen: het maatwerkdiploma.

Teleurgestelde reacties
Dat het op aanraden van de Onderwijsraad andersom niet mogelijk zou worden, leidde tot teleurgestelde reacties in het veld. ‘Dit voorstel is half werk. Het is alleen een beweging naar boven. Je moet leerlingen niet naar de mavo sturen omdat ze in één vak toevallig wat minder goed zijn’, zei onder anderen rector Eric van ’t Zelfde van de Rotterdamse scholengemeenschap Hugo de Groot in het VOS/ABB-magazine Naar School! van 19 april.

In Dagblad AD zegt D66-Kamerlid Paul van Meenen vandaag: ‘ Flexibilisering werkt twee kanten op, niet alleen de kant die Dekker op wil. Je moet het systeem aanpassen aan de student en niet de student aan het systeem.’ VVD-Kamerlid Karin Strauss gaf via Twitter aan dat haar partij een éxtra vak op lager niveau mogelijk wil maken. De Onderwijsraad houdt vast aan haar advies.

Het Algemeen Overleg in de Tweede Kamer over flexibilisering in het onderwijs begint om 11.30 uur.

 

Extra diploma voor vakken op hoger niveau

Het wordt een ‘expliciet recht’ om in het voortgezet onderwijs een of meer vakken op een hoger niveau te volgen en daarin eindexamen te doen. Leerlingen die dat doen, krijgen voortaan een extra diploma waarop vermeld staat welke vakken op een hoger niveau zijn afgerond.

Dat schrijft staatssecretaris Dekker vandaag in een brief aan de Tweede Kamer. Hij wil met deze en andere maatregelen meer maatwerk in het onderwijs mogelijk maken. Er zijn hiervoor niet veel wetswijzigingen nodig, want het is wettelijk al mogelijk om vakken op een hoger niveau te doen, extra vakken te volgen in havo en vwo of het vwo versneld te doen. Maar ‘dat wordt soms over het hoofd gezien’, zoals Dekker het formuleert. Daarom gaat hij schoolleiders en leraren uitvoerig informeren over deze mogelijkheden en geeft hij leerlingen nu een ‘expliciet recht’ daarop, zodat ze er niet van afhankelijk zijn of een school dit maatwerk inderdaad aanbiedt. ‘Dit vraagt het nodige van de schoolorganisatie, maar het biedt leerlingen een uitgelezen kans om hun talenten te ontplooien’, aldus Dekker. Hij wil ook dat leerlingen die eindexamen doen op een hoger niveau en dat niet halen, een herkansing kunnen krijgen op het oorspronkelijke niveau.

Beloning
Het extra diploma ziet hij als een beloning voor leerlingen leerlingen die extra inspanningen verrichten op school. Het gaat bijvoorbeeld om leerlingen op de mavo, die een of twee vakken op havo-niveau doen. Een echt maatwerkdiploma zoals de VO Raad dat heeft bepleit, wil Dekker niet invoeren. Hij vindt het risico te groot dat de waarde van een vo-diploma daalt en dat de doorstroom naar het vervolgonderwijs in het geding komt. Het reguliere diploma blijft dus, maar er komt daarnaast een diploma waarop de vakken op een hoger niveau staan vermeld.

Experiment vervolgonderwijs
Daarnaast overweegt Dekker een experiment waarin het vervolgonderwijs de mogelijkheid krijgt om leerlingen aan te nemen die niet alle, maar wel meerdere, belangrijke vakken op een hoger niveau hebben afgerond.

Nog maar één procent
In 2015 deden in totaal 1856 leerlingen in het voortgezet onderwijs examen in een of meer vakken op een hoger niveau. Dat is slechts 1,16 procent van alle examenleerlingen. Volgens Dekker waren er in datzelfde eindexamenjaar echter 10.088 examenkandidaten met een duidelijke ‘eenzijdige cognitieve begaafdheid’. Dat houdt in dat ze behoren tot de 20 procent beste leerlingen in wiskunde en rekenen en tegelijkertijd tot de 20 procent slechtste leerlingen in talen, of andersom. Ze komen op school terecht op het niveau van hun slechtste vakken en vervelen zich bij hun beste vakken. De nieuwe maatregelen moeten scholen stimuleren om deze leerlingen meer mogelijkheden te geven.

Leon van Gelderschool doet het allang
Eén van de scholen waar leerlingen al langer op verschillende niveaus leren, is de Groningsche vmbo-school Leon van Gelder, onderdeel van het openbare Reitdiep College. Daarover stond een reportage in VOS/ABB-magazine School! van mei 2015. Vestigingsdirecteur Hiltje Rookmaker legt daarin uit hoe de school het aanpakt en waarom: ‘We doen het voor de twinkeling in hun ogen’.

Meer informatie in de uitvoerige brief van staatssecretaris Dekker aan de Tweede Kamer.

‘Met maatwerkdiploma worden talenten beter benut’

Met de invoering van een maatwerkdiploma in het voortgezet onderwijs kan worden voorkomen dat er talent verloren gaat. Dat stellen rector Jeroen van Grunsven van het openbare Picasso Lyceum in Zoetermeer en directeur Freddy Sikkes van de Maarten van Rossem-vmbo in Arnhem.

In een gezamenlijk opiniestuk in Trouw wijzen Van Grunsven en Sikkes erop dat het onderwijssysteem nu zo is ingericht dat leerlingen op hun twaalfde ‘in het hokje vmbo, havo of vwo’ worden gestopt en dat ze daar maar moeilijk uitkomen. Het maatwerkdiploma zien ze als onderdeel van een beweging in het voortgezet onderwijs die inspeelt op diversiteit van leerlingen.

Ze hekelen het negatieve advies van de Onderwijsraad over het maatwerkdiploma. Voorzitter Henriëtte Maassen van den Brink van de Onderwijsraad zou met haar ‘kordate optreden’ de VO-raad en andere voorstanders van het maatwerkdiploma in de hoek hebben gezet. Voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-raad is voorstander van het idee.

Van Grunsven en Sikkes spreken in de krant hun wens uit dat het negatieve advies van de Onderwijsraad en het feit dat staatssecretaris Sander Dekker van OCW dat direct heeft omarmd, niet betekent dat het maatwerkdiploma nu definitief van de baan is. Ze erkennen dat er nog wel haken en ogen aan zitten, bijvoorbeeld als het gaat over de aansluiting van het voortgezet onderwijs op vervolgopleidingen.

Maatwerkdiploma: VO-raad geeft het niet zomaar op

De VO-raad ziet nog kansen voor het maatwerkdiploma, ook al heeft staatssecretaris Sander Dekker van OCW het negatieve advies daarover van de Onderwijsraad omarmd.

De sectororganisatie noemt het advies van de Onderwijsraad eenzijdig. ‘In zijn advies redeneert de raad enkel vanuit nadelen en risico’s zonder de kansen en positieve effecten te onderzoeken en belichten. Het advies is daarmee eenzijdig en doet onvoldoende recht aan dit belangrijke onderwerp’, schrijft de VO-raad.

Het negatieve advies van de Onderwijsraad zou niet tot stand zijn gekomen na ‘weging van potentiële voor- en nadelen’, maar op basis van ‘een vaststaand uitgangspunt’.

Eerder had voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-raad in Trouw al felle kritiek op voorzitter Henriëtte Maassen van den Brink van de Onderwijsraad. Hij noemde haar woorden die dezelfde krant daarvoor uit haar mond had opgetekend  ‘weinig wetenschappelijk’.

De VO-raad wijst erop dat de Tweede Kamer naar aanleiding van het negatieve advies uitleg wil van staatssecretaris Sander Dekker van OCW. De Kamer wil een brief van de staatssecretaris waarin hij aangeeft hoe hij de aangenomen motie over het mogelijk maken van een maatwerkdiploma gaat uitvoeren.

Lees meer…

Dekker neemt advies tegen flexibilisering over

De Onderwijsraad adviseert staatssecretaris Sander Dekker van OCW om de wettelijke kaders van de eindtoetsing in het primair en voortgezet onderwijs niet te verruimen. Dekker neemt het advies over. Voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-raad vindt dat merkwaardig. Hij vindt dat de Onderwijsraad en andere critici zich laten leiden door risico’s en niet door kansen.

De Onderwijsraad wijst erop dat de kaders rond de eindtoetsing nu al een zekere variatie toelaten. ‘Leerlingen in het primair onderwijs kunnen bijvoorbeeld de eindtoets eerder dan in het achtste leerjaar maken, en leerlingen in het voortgezet onderwijs kunnen in meer vakken examen doen, vakken een of twee jaar eerder afsluiten, en voor een of meer vakken examen doen op een hoger niveau.’

De afgelopen jaren zijn verschillende voorstellen en verzoeken gedaan om bij de eindtoetsing meer variatie mogelijk te maken, zoals het maatwerkdiploma in het voortgezet onderwijs. De Onderwijsraad vindt dat geen goed idee. ‘In het huidige onderwijsstelsel vormt de eindtoetsing een belangrijk ijkpunt. Het is nodig om het funderend karakter van dit onderwijs te waarborgen en de kwaliteit ervan te bewaken. Tornen aan de wettelijke kaders rond eindtoetsing zal zijn weerslag hebben op het stelsel als geheel.’

De raad wijst op verschillende risico’s. ‘Verruiming kan sociale ongelijkheid tussen leerlingen vergroten en toegankelijkheid tot en doorstroom binnen het stelsel belemmeren. Ook kan het afbreuk doen aan het civiel effect van diploma’s. In het buitenland leidt een flexibeler opzet van eindtoetsing vaak tot aanvullende eisen en extra toetsing in het vervolgonderwijs. Het zou leerlingen kunnen motiveren en uitdagen tot hogere prestaties, maar ook kunnen leiden tot lagere prestaties.’

Flexibiliteit naar beneden toe
In een brief aan de Tweede Kamer noemt Dekker het advies van de Onderwijsraad ‘behartenswaardig’. Rond de jaarwisseling zal hij de Kamer een brief sturen over flexibilisering en maatwerk in het voortgezet onderwijs. In die brief zal hij inhoudelijk reageren op het advies.

In De Ochtend op Radio 1 liep Dekker al vooruit op zijn officiële reactie. Hij vindt het goed dat bijvoorbeeld havo-leerlingen die een vak op vwo-niveau volgen daarvoor een aantekening krijgen op hun diploma, maar hij is net als de Onderwijsraad kritisch als het gaat om ‘flexibiliteit naar beneden toe’. Als leerlingen bepaalde vakken op een lager niveau doen, ‘tast dat uiteindelijk de kwaliteit van ons onderwijs aan’, aldus de staatssecretaris.

Hij vindt dat leerlingen meer hun best moeten doen als ze er moeite mee hebben om een bepaald vak op het niveau te volgen van de opleiding waarop ze zitten. Ook scholen zouden wat Dekker betreft meer kunnen doen om deze leerlingen in staat te stellen om alle vakken op bijvoorbeeld havo- of vwo-niveau af te sluiten.

Hype
In Trouw zegt voorzitter Henriëtte Maassen van den Brink van de Onderwijsraad dat het maatwerkdiploma ‘een hype’ is. Ze noemt het een ‘sympathiek idee’, maar zegt daarbij dat geen enkele leerling er beter van zal worden. Ze zegt ook dat de VO-raad over praktische problemen ‘heenwalst’ die met het maatwerkdiploma samenhangen en dat ze er verbaasd over is dat de Tweede Kamer zich zo snel heeft laten overtuigen.

Voorzitter Paul Rosenmöller slaat zaterdag in Trouw terug. Hij noemt het advies van de Onderwijsraad eenzijdig en bestempelt de woorden van Maassen van den Brink als ‘weinig wetenschappelijk’. Hij stelt dat zij zich laat leiden door risico’s en niet door kansen en dat de Onderwijsraad en andere critici kennelijk niet veel vertrouwen hebben in de leerlingen en in het onderwijs.

Rosenmöller noemt het merkwaardig dat staatssecretaris Dekker het idee voor het maatwerkdiploma maandenlang interessant noemt en dat hij vervolgens het negatieve advies hierover van de Onderwijsraad vrijwel onmiddellijk omarmt.

Lees het advies Maatwerk binnen wettelijke kaders: eindtoetsing als ijkpunt voor het funderend onderwijs.

Dekker krijgt advies over maatwerkdiploma

De VO-raad heeft het advies Diploma op maat – ruimte voor talent in het vo aangeboden aan staatssecretaris Sander Dekker van OCW.

‘Met deze notitie zetten we een eerste stap naar een diploma op maat’, aldus de VO-raad, die de komende tijd met alle betrokkenen in gesprek gaat om het maatwerkdiploma verder te concretiseren.

Kern van dit idee is dat het mogelijk wordt voor leerlingen om vakken op verschillende niveaus af te ronden en dat dit zichtbaar wordt gemaakt op het diploma.

Het idee voor het maatwerkdiploma circuleert al een aantal jaren in kringen van het voortgezet onderwijs, en is nu door de VO-raad vormgegeven.

Dekker ziet kansen en risico’s in maatwerkdiploma

Staatssecretaris Sander Dekker van OCW is positief over het plan om in het voortgezet onderwijs een maatwerkdiploma in te voeren, maar hij ziet ook risico’s. Dat blijkt uit een brief die hij naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Door de strikte scheiding van vmbo, havo en vwo en de leerjaren weg te nemen, kan volgens Dekker een soepelere doorlopende leerlijn ontstaan. Dat is volgens hem goed voor de kwaliteit van het onderwijs. ‘Het voortgezet onderwijs zou dan ook kunnen worden afgesloten met een zogenaamd maatwerkdiploma, waarbij leerlingen vakken op verschillende niveaus afronden’, aldus Dekker in zijn brief aan de Tweede Kamer.

Hij wijst ook op mogelijke nadelen. Zo noemt hij het gevaar dat het opleidingsniveau van het gehele onderwijs zou kunnen dalen als gevolg van de ontschotting: ‘Het is mijn intentie dat leerlingen juist willen streven naar meer, en niet genoegen nemen met minder.’ Ook ziet hij risico’s met betrekking tot de waarborging van de ‘socialiserende functie van het funderend onderwijs’. Hiermee doelt hij de brede maatschappelijke vorming.

Als het gaat over de doelmatigheid van het onderwijs, vraagt Dekker net als de VO-raad aandacht voor de ‘praktische organiseerbaarheid’. Hij wil weten wat de eventuele invoering van het maatwerkdiploma kan betekenen voor de roosters van docenten en leerlingen.

De staatssecretaris vraagt zich bovendien zich af welke invloed een maatwerkdiploma kan hebben op de toegankelijkheid van het onderwijs en op de herkenbaarheid en vergelijkbaarheid van vo-diploma’s voor het mbo, hbo en de universiteiten.

Hugo de Groot en Leon van Gelder
Het idee voor een maatwerkdiploma werd in maart jongstleden door de VO-raad overgenomen van openbare scholengemeenschap Hugo de Groot in Rotterdam. Rector Eric van ‘t Zelfde van deze school pleit hier al lange tijd voor. Hij is er verheugd over dat de VO-raad en nu ook staatssecretaris Dekker het idee eindelijk omarmen.

Het meinummer van magazine School! van VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs besteedt aandacht aan flexibiliteit in het voortgezet onderwijs. In het blad vertelt vestigingsdirecteur Hiltje Rookmaker van de vmbo-locatie Leon van Gelder van het openbare Reitdiep College in Groningen hoe deze school in elke klas op verschillende niveaus lesgeeft.

U kunt het artikel online lezen.

Rosenmöller ziet zich bevestigd in idee maatwerkdiploma

Voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-raad heeft tijdens een bezoek aan scholen in Londen en Arnhem inspiratie opgedaan voor het idee om in het voortgezet onderwijs een maatwerkdiploma in te voeren. Magazine School! belicht in het meinummer het flexibele onderwijs van de vmbo-locatie Leon van Gelder van het openbare Reitdiep College in Groningen.

Het viel hem in Londen op dat leerlingen zoveel mogelijk in homogene groepen zitten op ongeveer hetzelfde niveau en dat daarbinnen de flexibiliteit groot is. ‘Je kunt per vak op een ander niveau onderwijs volgen. Ben je goed in wiskunde dan word je in de groep met het hoogste niveau geplaatst. Minder goed in talen? Dan kom je in een groep met een lager niveau.’

Hij bracht na Londen ook een bezoek aan het Maarten van Rossem, een vmbo-school in Arnhem. Daar kunnen kaderleerlingen vakken waar ze goed in zijn op tl-niveau volgen. Het is daar voor hen ook mogelijk om voor vakken waar ze niet zo goed in zijn, de switch te maken naar  vmbo-basis. ‘De praktijk is dat het eerste heel vaak voorkomt en het tweede, de afstroom, nauwelijks. Kortom, introduceren van flexibiliteit leidt in ieder geval in Arnhem tot veel meer opstroom dan afstroom’, aldus Rosenmöller. Hij kreeg in Arnhem het verzoek mee om de differentiatie tot zijn recht komen op het diploma.

Lees meer over de ervaringen van Paul Rosenmöller

Leon van Gelder
Het meinummer van magazine School! van VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs, dat aanstaande donderdag verschijnt, besteedt aandacht aan flexibiliteit in het voortgezet onderwijs. In het blad vertelt vestigingsdirecteur Hiltje Rookmaker van de vmbo-locatie Leon van Gelder van het openbare Reitdiep College in Groningen hoe deze school in elke klas op verschillende niveaus lesgeeft.

U kunt het artikel alvast online lezen.

Inspectie vindt maatwerkdiploma geen gek idee

Een maatwerkdiploma voor leerlingen in het voortgezet onderwijs is geen gek idee, maar het moet wel uitvoerbaar zijn. Dat zegt inspecteur-generaal Monique Vogelzang van de Inspectie van het Onderwijs.

Voorzitter Paul Rosemöller van de VO-raad maakte onlangs bekend dat hij het al langer bestaande idee voor het maatwerkdiploma omarmt. Het idee komt van onder anderen rector Eric van ’t Zelfde van openbare scholengemeenschap Hugo de Groot in Rotterdam.

Ervan uitgaand dat het maatwerkdiploma er op afzienbare termijn komt, gaat OSG Hugo de Groot komend schooljaar gedifferentieerd te werk. Leerlingen kunnen dan op drie niveaus vakken volgen, bijvoorbeeld exacte vakken op vwo-niveau en talen op havo- of mavo-niveau, precies zoals Rosenmöller dat nu ook wil.

Stap in goede richting
Inspecteur-generaal Monique Vogelzang noemt het maatwerkdiploma een stap in de goede richting. Dat zei ze in een interview op BNR. ‘Wat ik een goede stap vind in de discussie is om echt te kijken wat de individuele leerling nodig heeft en dan zou je inderdaad kunnen denken over verschillende niveaus.’

Ze wees er in het gesprek met BNR ook op dat goed moet worden bekeken of het plan uitvoerbaar is. ‘We zien nu ook al dat docenten moeite hebben om die verschillen te benoemen en ermee te kunnen werken. Daar moet je echt aandacht voor hebben.’

Lees meer…

Flexibilisering eindtoetsen en examens: wat vindt u?

U kunt tot 1 juli per e-mail een bijdrage leveren aan een onderzoek door de Onderwijsraad naar de mogelijkheden tot flexibilisering van eindtoetsen en examens.

Aanleiding voor het onderzoek is dat scholen die met hun onderwijs maatwerk willen bieden, aangeven dat eindtoetsen en examens de mogelijkheden daartoe beperken. Het ministerie van OCW wil peilen of verruiming van de wettelijke kaders wenselijk is.

Het onderzoek richt zich op het primair en voortgezet onderwijs. Het advies van de Onderwijsraad zal rond de zomer verschijnen.

U kunt tot 1 juli uw reactie sturen naar flexibilisering@onderwijsraad.nl.

Lees meer…

Politiek positief over plan voor maatwerkdiploma

In de Tweede Kamer klinken enthousiaste reacties op het plan voor het maatwerkdiploma in het voortgezet onderwijs. Voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-raad heeft dit idee overgenomen van onder anderen rector Eric van ’t Zelfde van Openbare Scholengemeenschap Hugo de Groot in Rotterdam.

‘Dit haalt het maximale uit kinderen’, zegt Tanja Jadnanansing van de PvdA in de Volkskrant. ‘One size fits all is niet meer van deze tijd.’ VVD-Kamerlid Karin Straus wil de ervaringen horen van scholen die al vakken op verschillende niveau aanbieden.

Paul van Meenen van D66 wil er volgens de krant alles aan doen om het plan erdoor te krijgen, omdat het volgens hem scholieren de mogelijkheid geeft ‘hun talenten te benutten’. Hij wil af van labels: ‘Een havo-leerling bestaat voor mij niet. Dat is een kunstmatig begrip, gebaseerd op een gemiddelde.’

Ook CDA-Kamerlid Michel Rog is positief: ‘We moeten havo-leerlingen uit kunnen dagen met vwo-vakken’. Hij wil echter niet dat vwo-leerlingen hun slechte cijfers op lager niveau gaan repareren. ‘Een vwo-diploma moet een vwo-diploma blijven’, aldus Rog.

Lees meer op de website van de Volkskrant en lees dit eerdere nieuwsbericht van VOS/ABB.

Lees ook het commentaar van directeur Ritske van der Veen van VOS/ABB.

Maatwerkdiploma kan leiden tot tweedeling

Het maatwerkdiploma is op zich een goed idee, maar dan moeten we in Nederland ook accepteren dat diploma’s van het voortgezet onderwijs niet meer een universele waarde hebben. Dit kan leiden tot het Britse systeem met elite-universiteiten, zoals die in Oxford en Cambridge.

De gedachte achter het maatwerkdiploma, zoals de VO-raad die nu omarmt, is dat leerlingen in het voortgezet onderwijs niet zoals nu alle vakken op hetzelfde niveau volgen. Wie bijvoorbeeld goed is in de exacte vakken, volgt die op vwo-niveau. De talen kunnen dan worden gevolgd op havo- of desnoods vmbo-tl-niveau. Op deze manier zouden specifieke talenten beter kunnen worden benut.

Op zich is het natuurlijk een goede gedachte om de talenten van leerlingen beter te benutten. Want waarom zou je niet op het hbo of de universiteit een exacte studie mogen volgen als je uitblinkt in bijvoorbeeld wiskunde, maar niet goed bent in Duits of je literatuurlijst niet op het vereiste niveau hebt gelezen? Het maatwerkdiploma betekent echter ook dat er straks leerlingen zullen zijn die voor alle vakken op het hoogste niveau zijn geslaagd en leerlingen die ‘slechts’ een deel van hun vakken op dat niveau hebben afgesloten.

Nu is het nog zo dat alle hogescholen en universiteiten vo-diploma’s accepteren, ongeacht van welke school, omdat de diploma’s uniform zijn. Als dat straks niet meer het geval is, zou een deel van het hoger onderwijs ervoor kunnen kiezen om alleen de beste leerlingen toe te laten die in de volle breedte hoog scoren. Er zouden elitaire universiteiten kunnen ontstaan, zoals in Groot-Brittannië. Daar kennen ze het A-level (advanced) en O-level (ordinary). Wie naar Oxford of Cambridge wil, moet afgezien van een flinke spaarpot alleen A-levels hebben.

Het is de vraag of we dat in Nederland moeten willen, want dan kan er net als in Groot-Brittannië een sterke maatschappelijke tweedeling ontstaan. Aan de ene kant zouden we studenten kunnen krijgen met een diploma van een elite-universiteit, met alle kansen voor topfuncties bij bedrijven en instellingen die hierop selecteren. Aan de andere kant zou er een categorie studenten kunnen ontstaan die als het ware de mindere goden zijn. Deze studenten zouden minder maatschappelijke kansen kunnen krijgen en als gevolg daarvan niet naar de top kunnen doorstoten.

Het is verstandig om alle mogelijke consequenties van het invoeren van het maatwerkdiploma goed onder ogen te zien en een weloverwogen afweging te maken. Het kan namelijk zomaar zijn dat we met de goede bedoelingen achter dit idee talenten juist niet optimaal zullen benutten.

Ritske van der Veen, directeur VOS/ABB

VO-raad neemt idee voor maatwerkdiploma over

Het idee voor maatwerkdiploma’s dat nu door voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-raad in de Volkskrant wordt gebracht, is bepaald niet nieuw. Rector Eric van ’t Zelfde van openbare scholengemeenschap Hugo de Groot in Rotterdam pleit hier al lange tijd voor. Hij is er verheugd over dat de VO-raad het idee eindelijk omarmt.

Van ’t Zelfde wil al jaren gedifferentieerde diploma’s in het voortgezet onderwijs, maar wettelijk is dit nog steeds niet toegestaan. Ervan uitgaand dat het maatwerkdiploma er op afzienbare termijn komt, gaat OSG Hugo de Groot komend schooljaar gedifferentieerd te werk. Leerlingen kunnen dan op drie niveaus vakken volgen, bijvoorbeeld exacte vakken op vwo-niveau en talen op havo- of mavo-niveau, precies zoals Rosenmöller dat in het interview met de Volkskrant vertelt. ‘Het is mooi dat ons idee nu eindelijk breed wordt gedeeld, ook door Sander Dekker, zo heb ik begrepen’, zo laat Van ’t Zelfde aan VOS/ABB weten.

De Rotterdamse rector schreef in november 2014 in magazine School! over zijn idee. Hij vertelt er ook over in het kader van het innovatieproject #Onderwijs2032:

Een school waar leerlingen al vakken op verschillende niveaus kunnen volgen, is locatie Leon de Gelder van het openbare Reitdiep College in Groningen. In een artikel in Trouw vorige maand vertelde directeur Hiltje Rookmaker dat er leerlingen zijn die exacte vakken op atheneumniveau volgen en talen op havo- of vmbo-tl-niveau. ‘Er zijn niet veel leerlingen die in alle vakken even sterk zijn’, aldus Rookmaker.

Universiteiten
De koepelvereniging van de Nederlandse universiteiten VSNU zegt tegenover de NOS wel wat te zien in het idee voor maatwerkdiploma’s. De VSNU tekent daarbij wel meteen aan dat als een leerling het merendeel van de vakken op havo-niveau volgt, hij of zij onvoldoende is voorbereid op universitair onderwijs.

De NOS citeert VSNU-woordvoerder Bastiaan Verweij: ‘Neem maatschappijleer op vwo-niveau. Dat is niet alleen alleen de stof leren, maar daar wordt ook een wetenschappelijk onderzoekje gedaan. Die academische vorming, die attitude, is heel hard nodig op universiteiten.’