De Onderwijsraad pleit in een nieuw rapport voor een fundamenteel andere blik op toetsing in het onderwijs. Volgens de Onderwijsraad leidt de huidige praktijk van toetsen en meten niet alleen tot blikvernauwing in het onderwijs, maar kan deze ook kansenongelijkheid versterken.
Een belangrijk punt uit het rapport is de zogenoemde ‘functievermenging’ van toetsen. Toetsen die bedoeld zijn om het leerproces van leerlingen te ondersteunen, worden in de praktijk ook gebruikt voor selectie, doorstroombeslissingen en kwaliteitsbeoordeling van scholen. Volgens de Onderwijsraad gaat dit ten koste van de oorspronkelijke bedoeling van toetsing.
De Onderwijsraad waarschuwt dat leerlingen, leraren en scholen hierdoor verstrikt kunnen raken in de verschillende doelen en belangen die aan toetsen worden gekoppeld. Dat kan ertoe leiden dat onderwijs zich steeds meer richt op datgene wat meetbaar is, terwijl andere belangrijke onderwijsdoelen minder aandacht krijgen.
Toetsing en kansenongelijkheid
Daarnaast wijst de Onderwijsraad op de relatie tussen toetsing en kansenongelijkheid. Veel scholen laten leerlingvolgtoetsen zwaar meewegen bij beslissingen over bevordering of plaatsing in het voortgezet onderwijs. Omdat deze toetsen slechts een beperkt deel van de onderwijsdoelen meten, ontstaat volgens de raad een smalle basis voor belangrijke selectiebeslissingen.
Ook verschillen scholen in de manier waarop toetsen worden afgenomen, ingezet en geïntroduceerd bij leerlingen. Daarbij speelt mee dat sommige leerlingen extra toetstraining krijgen vanuit school of thuis, terwijl anderen die ondersteuning missen. Dat vergroot de ongelijkheid tussen leerlingen.
VOS/ABB benadrukt al langere tijd dat kansengelijkheid integraal moet worden benaderd. Niet alleen beleidsmaatregelen die zich direct richten op kansengelijkheid – zoals Schoolmaaltijden of School & Omgeving – zijn daarbij van belang. Juist ook beleidskeuzes die indirect invloed hebben op kansengelijkheid verdienen aandacht. De manier waarop in het onderwijs wordt getoetst en geselecteerd is daar een belangrijk voorbeeld van.
Politiek debat over onderwijskansen
Aanstaande woensdag spreekt de Tweede Kamer tijdens het commissiedebat Onderwijskansen over dit onderwerp. De bevindingen van de Onderwijsraad benadrukken opnieuw hoe belangrijk het is om breder te kijken naar factoren die kansenongelijkheid in het onderwijs versterken.