Symposium ‘Vrijheid door onderwijs’: Interview met Inge Vaatstra
Voorzitter van het College van Bestuur van de Aurora Onderwijs Groep en voorzitter bestuur VOS/ABB
Vrijheid van onderwijs is een groot goed, maar mag nooit ten koste gaan van de ander. Het vraagt om verantwoordelijkheid, verbinding en de bereidheid om steeds opnieuw het gesprek aan te gaan. Juist in een tijd van toenemende polarisatie vindt Inge Vaatstra, voorzitter van het College van Bestuur van de Aurora Onderwijs Groep en voorzitter van VOS/ABB, dat het openbaar onderwijs zijn maatschappelijke waarden nadrukkelijk moet uitdragen. Over de betekenis van artikel 23, de kracht van verbinding en de verantwoordelijkheid die vrijheid met zich meebrengt.
Als je denkt aan vrijheid van onderwijs, wat betekent die vrijheid dan voor jou?
‘Vrijheid van onderwijs betekent voor mij in de eerste plaats dat je onderwijs biedt dat voor iedereen toegankelijk is. Een plek waar ieder kind welkom is, ongeacht achtergrond, levensovertuiging of cultuur. Dat is voor mij vrijheid in de meest fundamentele betekenis.
Daarnaast betekent vrijheid van onderwijs dat scholen binnen de wettelijke kaders ruimte hebben om hun onderwijs vorm te geven vanuit eigen pedagogische en onderwijskundige inzichten. Dat is een groot goed binnen ons Nederlandse onderwijsbestel. En natuurlijk hoort ook de keuzevrijheid van ouders daarbij. Artikel 23 van de Grondwet vormt daarvoor een belangrijk fundament.
Maar vrijheid heeft voor mij nog een andere dimensie gekregen. Vrijheid mag niet ten koste gaan van de ander. Ze is niet onbeperkt. Vrijheid betekent niet dat je altijd kunt doen wat je zelf wilt. Vrijheid kan niet zonder relatie. Je moet je blijven verhouden tot de ander.’
Is je persoonlijke kijk op vrijheid van onderwijs in de loop der jaren veranderd?
‘Ik heb me regelmatig afgevraagd of we binnen het openbaar onderwijs niet veel van de maatschappelijke, culturele en levensbeschouwelijke diversiteit kunnen organiseren die nu vaak aanleiding vormt voor afzonderlijke schoolrichtingen. Ten diepste geloof ik dat het openbaar onderwijs bij uitstek de plek is waar kinderen leren omgaan met verschillen en waar aandacht is voor religie, cultuur en de manier waarop we samenleven.
Vroeger dacht ik: dit kan alleen anders als we artikel 23 afschaffen. Mijn overtuiging is wel verschoven. De vrijheid van onderwijs heeft alleen betekenis als er voldoende openbaar onderwijs beschikbaar blijft dat toegankelijk is voor iedereen. De vraag is nu vooral hoe we binnen het huidige bestel zo goed mogelijk vormgeven aan onze publieke opdracht.’
VOS/ABB pleit voor een herijking van artikel 23. Hoe zou die er volgens jou uit moeten zien?
‘Met de invoering van de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen is de mogelijkheid ontstaan om nieuwe scholen te stichten op basis van aantoonbare belangstelling van ouders. Daardoor is de discussie over de betekenis en bedoeling van artikel 23 opnieuw actueel geworden.
Zonder artikel 23 af te schaffen, zouden we wat mij betreft meer nadruk moeten leggen op naar waar het uiteindelijk om draait: goed en toegankelijk onderwijs voor iedere leerling en de bijzondere positie die het openbaar onderwijs daarin inneemt. Wij als VOS/ABB en als besturen in het openbaar onderwijs hebben daarin zelf ook een verantwoordelijkheid.
De maatschappelijke waarden die wij vertegenwoordigen sluiten nauw aan bij de burgerschapsopdracht van scholen. Die waarden mogen we meer uitdragen. Ons fundament en ons morele kompas mogen zichtbaarder zijn. Juist in een samenleving waarin dat steeds harder nodig is.
Polarisatie is dagelijks voelbaar. Dat maakt deze opdracht heel concreet. Ik ben nog net zo bevlogen als twintig jaar geleden om daar iedere dag aan te werken en de waarden van het openbaar onderwijs uit te dragen.’
Er kan spanning ontstaan tussen individuele keuzes die voor een school of bestuur logisch zijn, maar op collectief niveau anders uitpakken. Hoe kijk je daarnaar?
Klopt! Het is de werkelijkheid waar we ons steeds opnieuw toe moeten verhouden. Vanuit de kernwaarden van het openbaar onderwijs, hebben we iedere dag opnieuw de opdracht om bruggen te slaan en verbinding te zoeken.
Onder druk handelen we soms te weinig vanuit onze eigen waarden. We moeten ons blijven verhouden tot de ander. Dat is iets anders dan ons uitsluitend tegenover die ander positioneren. Het gaat erom dat we werkelijk in relatie blijven.
Ik ben ervan overtuigd dat we een ander tijdperk tegemoet gaan. Het kan niet blijven zoals het nu is. Er komt een moment waarop juist het vermogen om te verbinden steeds belangrijker wordt.’
Waarom moeten leden deelnemen aan het symposium?
‘Vrijheid vraagt iets van ons allemaal. We hebben er allemaal iets in te doen. Alleen daarom al vind ik dat iedereen bij het symposium aanwezig zou moeten zijn.
Maar aanwezig zijn is niet genoeg. Je moet ook bereid zijn om gesprekspartner te zijn. Om elkaar vragen te stellen, elkaar kritisch te bevragen en elkaar verder te helpen. Zo kunnen we onze overtuigingen versterken en beter vertalen naar de dagelijkse praktijk.
Ik vind eigenlijk dat je de morele plicht hebt om erbij te zijn. Juist omdat dit onderwerp zo belangrijk is. Het is waardevol om als collectief onze uitgangspunten en maatschappelijke opdracht te versterken.
Daar heb je ook een symposium voor nodig: om elkaar te ontmoeten, het gesprek te voeren en gezamenlijk te bekrachtigen waar we voor staan. Maar ook om geïnspireerd te raken. Want uiteindelijk moeten we hier iedere dag opnieuw, met elkaar, aan werken.’
Aanmelden voor het symposium
Symposium 3 december 2026 – VOS/ABB
