Levensbeschouwing basis voor burgerschapsvorming

Levensbeschouwing is de basis voor burgerschapsvorming. Dat benadrukken beleidsmedewerker Eline Bakker van VOS/ABB en onderzoeker Angelique Heijstek-Hofman van de Tilburg University. In een artikel in het vakblad Religie & samenleving pleiten ze voor het aanstellen van burgerschapscoördinatoren.

De auteurs onderstrepen in hun artikel de visie van onder anderen emeritus hoogleraar Siebren Miedema van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij voert al sinds 2000 een nationaal en internationaal pleidooi om levensbeschouwelijke vorming te verbinden aan burgerschapsvorming.

Samen met cultuur- en godsdienstpsycholoog Ina ter Avest publiceerde Miedema in 2011 een artikel waarin zij pleitten voor een maximale invulling van burgerschapsvorming. In dat artikel staat dat de levensbeschouwelijke identiteit integraal deel uitmaakt van persoonlijke identiteitsontwikkeling. Bakker en Hofman-Heijstek onderstrepen dat zij deze visie delen.

Openbaar onderwijs

Ze schrijven in hun artikel ook dat de openbare scholen bij uitstek geschikt zijn voor een maximale invulling van goed burgerschapsonderwijs. ‘Openbare scholen zijn (…) van én voor de samenleving en staan open voor iedereen, waarbij culturele, levensbeschouwelijke en seksuele diversiteit wordt gewaardeerd. Door de ontmoeting met andersdenkenden leren kinderen van elkaar, en dit kan het onderling begrip bevorderen. Dit is ook precies wat behoort tot de opdracht van het openbaar onderwijs, namelijk (…) actieve pluriformiteit.’

Mede in het licht van de nieuwe burgerschapswet, die in mei 2020 zal ingaan, pleiten ze ervoor om per school een burgerschapscoördinator aan te stellen. Die kan volgens hen ‘op maximale wijze invulling (…) geven aan burgerschapsonderwijs’.

Lees het artikel

Gezamenlijke visie op religie en levensbeschouwing

Het kan zeer waardevol zijn als het openbaar en het bijzonder voortgezet onderwijs samen een visie vormen op religie en levensbeschouwing die aansluit op actuele ontwikkelingen in onze pluriforme samenleving. Dat stellen onder anderen de beleidsmedewerkers Eline Bakker en Marleen Lammers van VOS/ABB in het godsdienstpedagogisch tijdschrift Narthex.

Bakker en Lammers schreven samen met Gerdien Bertram-Troost, Taco Visser en Aart Jon Schimmel van de protestants-christelijke en rooms-katholieke profielorganisatie Verus een artikel voor Narthex. In hun artikel analyseren zij de resultaten van een online enquête onder schoolleiders van openbare en bijzondere scholen voor voortgezet onderwijs. De vragen gingen over de wijze waarop aandacht wordt besteed aan religie en levensbeschouwing en over ideeën over de doelen, inhouden, vorm en toekomst van dit vakgebied.

Religie en levensbeschouwing als apart vak?

Uit de enquête kwam onder meer naar voren dat de respondenten uit het openbaar onderwijs een sterke voorkeur hebben voor integratie van religie en levensbeschouwing in andere vakken. Respondenten uit het bijzonder onderwijs vinden juist dat aandacht voor religie en levensbeschouwing in een apart schoolvak past.

Verder bleek dat de respondenten van de openbare scholen unaniem tegen nationale eindtermen op het gebied van religie en levensbeschouwing zijn. In het bijzonder onderwijs zijn twee op de drie schoolleiders daarop tegen. Er zou vooral ruimte moeten zijn voor eigen inhoudelijke accenten.

Download artikel De toekomst van het vakgebied religie en levensbeschouwing.

Actief-pluriforme identiteit sterker uitdragen

Openbare basisscholen kunnen hun actief-pluriforme identiteit sterker uitdragen. Goede levensbeschouwelijke vorming en burgerschapsvorming kunnen daar in hoge mate aan bijdragen. Dat stelt Eline Bakker van VOS/ABB in haar masterthesis.

Met haar thesis heeft Bakker de studie Religie en Samenleving aan de Universiteit Utrecht afgerond. Zij baseert zich voor adviezen in haar onderzoeksrapport op een groep experts.

Levensbeschouwing is basis van burgerschap

Bakker: ‘Burgerschapsvorming en levensbeschouwelijke vorming zijn volgens de mensen die ik heb gesproken onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Het ontwikkelen van een visie op jezelf, de ander, het leven en de wereld hebben immers overlap met elkaar. Vanuit de persoonlijke levensvisie ontwikkelt de leerling een visie op de samenleving.’

‘Met andere woorden: levensbeschouwing, al of niet religieus geïnspireerd, is de basis van burgerschap. Het versterken van burgerschapsvorming impliceert dus dat er meer aandacht moet zijn voor de levensbeschouwelijke en persoonlijke ontwikkeling van kinderen. Ik vind dat scholen daar een eigen visie op moeten hebben en er op teamniveau over in gesprek moeten gaan’, aldus Bakker.

In het oktobernummer van het VOS/ABB-magazine Naar School! leest u er meer over in het artikel Voortrekkersrol voor openbaar onderwijs.

U kunt ook naar de masterthesis van Eline Bakker.