Hoe herkent u radicalisering en wat doet u ertegen?

Er is een nieuwe online tool beschikbaar om radicalisering te voorkomen en aan te pakken. Ook scholen kunnen gebruikmaken van deze tool, die is ontwikkeld door het ministerie Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

De tool helpt gebeurtenissen te herkennen die tot radicalisering kunnen leiden en geeft hen tips en adviezen over wat u in die gevallen kunt doen.

Ga naar de onlnie tool

Burgerschapstaak bepalend voor bekostiging

Staatssecretaris Sander Dekker van OCW weigert definitief geld te geven voor een nieuwe islamitische school voor voortgezet onderwijs. Hij heeft er geen vertrouwen in dat de geplande school haar burgerschapstaak kan waarmaken, zoals vastgelegd in artikel 17 van de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO).

Het besluit van Dekker houdt verband met een uitspraak van oud-bestuurder Khoulani van de Stichting Islamitisch Onderwijs Amsterdam en Omstreken (SIO). Die zou in 2014 op Facebook steun hebben betuigd aan de islamitische terreurorganisatie ISIS. Het ging om de uitspraak ‘leve ISIS en in shaa Allah op naar Baghdad om dat schorem aldaar aan te pakken’.

Andere bestuursleden zouden daar, volgens Dekker, in een veel te laat stadium afstand van hebben genomen. Daardoor heeft de staatssecretaris er geen vertrouwen in dat de op te richten islamitische school in Amsterdam wel haar wettelijke burgerschapstaak kan waarmaken.

Dekker heeft zijn besluit per brief kenbaar gemaakt aan SIO.

Burgerschapsonderwijs van groot belang

Minister Jet Bussemaker van OCW benadrukt in een brief aan de Tweede Kamer het belang van burgerschapsonderwijs.

De brief van Bussemaker is een reactie op het in mei verschenen rapport Dialoog als burgerschapsinstrument. Het gelijknamige project is gericht op het ontwikkelen van een methodiek om leraren in het primair en voortgezet onderwijs voor te bereiden op het moeilijke gesprek over burgerschapsthema’s en op de reflectie op hun rol daarin.

Visie op burgerschapsonderwijs

De minister schrijft in haar brief dat het belangrijk is dat docenten er niet alleen voor staan bij het burgerschapsonderwijs en het voeren van het moeilijke gesprek en dat ze zich
gesteund weten door de schoolleiding. ‘Een schoolbrede visie op burgerschap is hierbij van groot belang, zodat duidelijk is waar de school voor staat’, aldus Bussemaker.

Lees meer…

Verus vreest uitholling vrijheid van onderwijs

Met de weigering om een nieuwe islamitische school voor voortgezet onderwijs in Amsterdam te bekostigen, holt staatssecretaris Sander Dekker van OCW de vrijheid van onderwijs uit. Dat vindt voorzitter Wim Kuiper van de christelijke besturenorganisatie Verus.

Het besluit van Dekker houdt verband met een uitspraak van oud-bestuurder Khoulani van de Stichting Islamitisch Onderwijs Amsterdam en Omstreken (SIO). Die zou in 2014 op Facebook steun hebben betuigd aan de islamitische terreurorganisatie ISIS. Het ging om de uitspraak ‘leve ISIS en in shaa Allah op naar Baghdad om dat schorem aldaar aan te pakken’, zo staat in een brief van Dekker aan de Tweede Kamer.

Andere bestuursleden zouden daar, volgens Dekker, in een veel te laat stadium afstand van hebben genomen. Daardoor betwijfelt de staatssecretaris of de op te richten islamitische school in Amsterdam wel ‘haar wettelijke burgerschapstaak’ kan waarmaken.

‘Het kan niet zo zijn dat we met belastinggeld een school mogelijk maken waar kinderen zich van Nederland leren afkeren in plaats van er onderdeel van uit te maken’, zo schrijft Dekker.

‘Dit kan ook christelijke minderheid overkomen’

Voorzitter Wim Kuiper van de christelijke profielorganisatie Verus benadrukt in het AD dat het in strijd is met de vrijheid van onderwijs om bij voorbaat een schoolinitiatief de maat te nemen. De staatssecretaris zou volgens hem op basis van grondwetsartikel 23 alleen mogen ingrijpen als blijkt dat een bestaande school structureel zwak presteert.

De voorzitter van Verus benadrukt dat de overheid geen vrijbrief in handen mag hebben om de vrijheid van onderwijs ‘met al dan niet nobele motieven op eenvoudige wijze fors uit te hollen’. ‘Vandaag overkomt dat de islamitische minderheid, maar morgen overkomt het misschien evenzeer de christelijke of een andere minderheid in ons land’, aldus Kuiper.

Sociale veiligheid en signaleren radicalisering

De Stichting School en Veiligheid heeft de folder Onderwijsaanpak sociale veiligheid en radicalisering in de school gepubliceerd.

Deze folder gaat over trainingen en begeleiding die School en Veiligheid aanbiedt. Doel van deze trainingen is om docenten in staat te stellen om te reageren op signalen van polarisatie in de school en de ontwikkeling van extreme idealen bij hun leerlingen.

Het aanbod is gericht op basisonderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs.

Download de folder.

Schoolreizen niet meer naar terreurgevoelige steden

Veel scholen worstelen na de aanslagen in Parijs en Brussel met de invulling van de buitenlandse schoolreizen, meldt de NOS op basis van een rondgang langs scholen voor voortgezet onderwijs.

De scholen willen volgens de NOS niet toegeven aan de angst, maar voelen ook een grote verantwoordelijkheid voor de leerlingen. Over het algemeen gaan de reizen door, maar worden er wel aanpassingen gedaan in het programma. Zo worden uit voorzorg hoofdsteden en het openbaar vervoer gemeden.

Geen schoolreizen meer naar Istanbul

Een stad die veel scholen links laten liggen, is Istanbul. Veel klassen zouden deze stad dit jaar aandoen, maar na aanslagen eerder dit jaar hebben bijna alle respondenten voor een locatie dichterbij gekozen, zoals Lissabon.

Lees meer…

Dekker geeft geen geld omdat bestuur niet zou deugen

Staatssecretaris Sander Dekker van OCW wil bekostiging voor een nieuwe islamitische school voor voortgezet onderwijs in Amsterdam weigeren. Hij houdt de hand op de knip, omdat het bestuur volgens hem niet deugt. 

Oud-bestuurder Khoulani van de Stichting Islamitisch Onderwijs Amsterdam en Omstreken (SIO) zou in 2014 met een radicale uitspraak op Facebook steun hebben betuigd aan de islamitische terreurorganisatie ISIS. Het ging om de uitspraak ‘leve ISIS en in shaa Allah op naar Baghdad om dat schorem aldaar aan te pakken’, zo staat in een brief van Dekker aan de Tweede Kamer.

Andere bestuursleden zouden daar, volgens Dekker, in een veel te laat stadium afstand van hebben genomen. Daardoor betwijfelt de staatssecretaris of de op te richten islamitische school wel ‘haar wettelijke burgerschapstaak’ kan waarmaken.

‘Het kan niet zo zijn dat we met belastinggeld een school mogelijk maken waar kinderen zich van Nederland leren afkeren in plaats van er onderdeel van uit te maken’, zo schrijft Dekker in een brief aan de Tweede Kamer. Hij geeft ook aan dat het bestuur niet wilde meewerken aan een onderzoek door de Inspectie van het Onderwijs.

Pathologische leugenaar

De huidige bestuursvoorzitter van SIO, Soner Atasoy, noemt Dekker naar aanleiding van diens voornemen om geen bekostiging beschikbaar te stellen ‘een pathologische leugenaar’. Dat schrijft de lokale Amsterdamse krant Het Parool, waarin ook staat dat SIO zich volgens Atasoy tijdig heeft gedistantieerd van ‘onwenselijke sympathieën’.

Dekker kan wat Atasoy betreft ‘met zijn laster en zijn besluit de boom in’, zo citeert Het Parool de bestuursvoorzitter, die tevens stelt dat SIO wil meewerken aan een inspectie-onderzoek.

Nieuwsuur en Radio 1

De staatssecretaris heeft zijn standpunt maandagavond toegelicht in Nieuwsuur. Daarin komt ook de Tilburgse hoogleraar Onderwijsrecht Paul Zoontjens aan het woord. Hij betwijfelt of de argumenten van Dekker om bekostiging te weigeren steek houden.

De Ochtenden op Radio 1 heeft er dinsdag aandacht aan besteed:


Naïma Azough speciaal rapporteur extremisme

Voormalig Tweede Kamerlid Naïma Azough (GroenLinks) wordt speciaal rapporteur om extremisme te helpen voorkomen. Minister Jet Bussemaker van OCW en staatssecretaris Martin van Rijn van VWS hebben haar gevraagd.

Tot het einde van dit jaar brengt Azough in kaart wat goed en minder goed werkt in de Nederlandse praktijk. Daarbij zal ze onder andere naar het onderwijs kijken.

Naïma Azough en kwetsbare jongeren

Eerder heeft Azough, toen ze in de Tweede Kamer zat, onderzoek gedaan naar de aanpak van loverboys en mensenhandelaren. In dat onderzoek stond de steun en zorg voor kwetsbare jongeren voorop. Dat zal ook zo zijn in het onderzoek naar extremisme.

Azough is van Marokkaanse afkomst. Ze zat in de periode 2002-2010 namens GroenLinks in de Tweede Kamer.

Lees meer…

VOO weerspreekt bericht over radicaliserende kinderen

De Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) weerspreekt een bericht van RTL Nieuws over radicaliserende kinderen op basisscholen.

De commerciële nieuwszender beweert dat volgens VOO basisscholen in de grote steden in hun maag zitten met de vraag hoe ze om moeten gaan met islamitische leerlingen met radicale ideeën. Als bron voor die bewering noemde RTL Nieuws VOO. Woordvoerder Michiel Jongewaard van VOO laat echter aan VOS/ABB weten dit nooit tegen RTL Nieuws te hebben gezegd. Inmiddels heeft RTL Nieuws het bericht aangepast.

Radicaliserende kinderen Den Haag

In februari kwam Omroep West met min of meer hetzelfde bericht. De regionale zender voor Den Haag en omgeving meldde toen dat kinderen uit moslimgezinnen op steeds jongere leeftijd radicale ideeën hebben. Omroep West baseerde zich op ‘betrokkenen uit het onderwijs en de moslimgemeenschap’.

De Haagse onderwijswethouder Ingrid van Engelshoven (D66) zei tegen Omroep West de signalen te herkennen. Ze sprak van een ‘potentieel groot gevaar voor de samenleving’. Ze benadrukte dat het zaak is dit ‘goed in de gaten te houden’.

Nooit zo tegen RTL Nieuws gezegd!

RTL Nieuws meldt nu op basis van wat VOO zou hebben geegd, dat niet alleen in Den Haag, maar ook in de andere grote steden basisscholen worstelen met de vraag hoe ze met deze leerlingen moeten omgaan. ‘Hoe je dit moet aanpakken, vertellen ze er in politiek Den Haag niet bij’, zo citeert RTL Nieuws de woordvoerder van VOO.

Michiel Jongewaard laat echter aan VOS/ABB weten dit nooit zo tegen RTL Nieuws te hebben gezegd. Hij vraagt zich af waar de commerciële nieuwszender het citaat vandaan heeft. RTL Nieuws blijft erbij dat Jongewaard dit wel degelijk zo heeft gezegd, maar heeft desondanks VOO weggehaald als bron voor de bewering dat veel basisscholen in hun maag zitten met de vraag hoe ze met geradicaliseerde leerlingen moeten omgaan.

Ontmoeting als middel tegen radicalisering

Ontmoeting in de scholen is een voorwaarde om radicalisering van jongeren tegen te gaan. Dat stelt coördinator Khalid Benhaddou van het Vlaamse Onderwijsnetwerk islamexperten.

‘Als jongeren elkaar niet kunnen ontmoeten en niet met elkaars verschillen, levensbeschouwing en cultuur leren omgaan, kan je moeilijk verwachten dat ze straks in de samenleving voor elkaar vallen’, zo zei Benhaddou in een lezing voor leraren in Vlaanderen. Hij hield die lezing in februari, dus vóór de aanslagen in Brussel.

Vrijheid van meningsuiting en vrijheid van religie

Hij zei ook dat moslimjongeren de islam wel kennen, maar nauwelijks de basiswaarden van de democratische samenleving. ‘Ik ben er geen voorstander van om de levensbeschouwelijke vakken af te schaffen en te herleiden tot een soort eenheidsworst. Wel moeten we komen tot een nieuw platform waar leerlingen kunnen kennismaken met basiswaarden als vrije meningsuiting en vrijheid van religie’, aldus Benhaddou.

Khalid Benhaddou is sinds oktober 2015 coördinator van het Vlaamse Onderwijsnetwerk islamexperten. In opdracht van de Vlaamse minister Hilde Crevits van Onderwijs geeft hij met een groep vrijwillige islamexperts in scholen uitleg over de islam en over radicalisering. Daarbij ligt de nadruk op het belang om jongeren op te voeden tot mondige burgers die meewerken aan een verdraagzame samenleving.

Benhaddou is imam van de Al-Fathmoskee in Gent en voorzitter van het Platform van Vlaamse Imams en islamleerkracht.

Positief leerklimaat verkleint risico op radicalisering

Docenten in het voortgezet speciaal onderwijs (VSO) kunnen met een positief leerklimaat de kans verkleinen dat kwetsbare jongeren radicaliseren. Dat blijkt uit onderzoek van het Expertisecentrum Jeugd van de Hogeschool Leiden en de Universiteit van Amsterdam.

Het onderzoek richtte zich op veertien VSO-locaties in Amsterdam. Onderzocht werd in hoeverre het klimaat in de klas samenhing met gevoelens van afwijzing door de maatschappij en crimineel en ander probleemgedrag.

De resultaten van het onderzoek sluiten aan bij de inhoud van de publicatie Twee werelden, twee werkelijkheden van journalist Margalith Kleijwegt, die minister Jet Bussemaker van OCW in januari publiceerde. Deze publicatie was voor de minister aanleiding om voor het tegengaan van segregatie in het onderwijs aan te dringen op meer dialoog.

Nader onderzoek zou kunnen aantonen hoe radicalisering van jongeren kan worden voorkomen door een positief leerklimaat in het voortgezet onderwijs.

Lees meer…

Bussemaker dringt aan op dialoog tegen segregatie

Recente gebeurtenissen leiden tot scherpere maatschappelijke tegenstellingen en deze ontwikkelingen zijn ook in het onderwijs voelbaar. Dit maakt eens en te meer duidelijk hoe urgent het is om in het onderwijs de dialoog te blijven voeren en bruggen te slaan tussen verschillende werelden. Dat schrijft minister Jet Bussemaker van OCW in een brief aan de Tweede Kamer.

De minister gaat in op de publicatie 2 werelden, 2 werkelijkheden van Margalith Kleijwegt over de verscherpte maatschappelijke tegenstellingen in het vmbo en het middelbaar en hoger beroepsonderwijs. Deze verscherping is onder andere het gevolg van de komst van vluchtelingen naar Europa en de terreur in Parijs.

‘Het verslag van Kleijwegt maakt voor mij eens en te meer duidelijk hoe urgent het is om in het onderwijs de dialoog te blijven voeren en bruggen te slaan tussen verschillende werelden. Het is voor docenten geen eenvoudige opdracht het gesprek te voeren over gevoelige kwesties als radicalisering, religie of seksuele geaardheid, maar het is wel noodzakelijk’, aldus Bussemaker.

Ze benadrukt dat docenten hierin niet alleen mogen staan: ‘De schoolleiding en het bestuur moeten zorgen voor een open schoolcultuur waarin lastige gesprekken niet uit de weg worden gegaan.’ In het gesprek over gevoelige kwesties moeten volgens de minister de fundamentele waarden van de democratische rechtsstaat leidend zijn.

‘Het onderwijs bereidt jonge mensen voor op wat het betekent om te leven in een open, vrije en betrokken samenleving. Het gaat dan niet alleen om het cognitief kunnen reproduceren van de kernwaarden die ten grondslag liggen aan de democratische samenleving maar ook om het van binnenuit begrijpen op welke waarden onze samenleving is gebouwd en daar tegelijk kritische vragen over te kunnen stellen’, benadrukt de minister van OCW.

Verantwoordelijkheid schoolleiders en bestuurders
Bussemaker gaat in antwoorden op vragen van Tweede Kamerlid Tanja Jadnanansing van de PvdA ook in op deze kwestie. Jadnanansing wilde naar aanleiding van een interview in de Groene Amsterdammer met de minister weten welke mogelijkheden Bussemaker aangrijpt ‘om iets te ondernemen tegen het gebrek aan leiding dat veel docenten op scholen ervaren als het gaat om radicalisering’.

De minister antwoordt dat het de verantwoordelijkheid van schoolleiders en bestuurders is om duidelijk te maken waar de school voor staat ‘zodat docenten een gedeeld ijkpunt hebben in hun handelen’. Ze wijst erop dat het ministerie van OCW scholen hierbij ondersteunt.

‘De Stichting School en Veiligheid biedt deskundige ondersteuning op maat voor onderwijsinstellingen met een specifieke hulpvraag over radicalisering, biedt gratis trainingen aan voor onderwijspersoneel over het herkennen van jongeren die dreigen te radicaliseren en beheert een telefonische helpdesk (‘hotline’) waar onderwijsinstellingen en docenten met vragen terecht kunnen’, aldus de minister.

Zij wijst er bovendien op dat er afspraken worden gemaakt met de achttien gemeenten waar de problematiek van radicalisering het meest nijpend is.

Handreiking voor tijdig signaleren van radicalisering

Staatssecretaris Sander Dekker van OCW heeft de handreiking Puberaal, lastig of radicaliserend? naar de Tweede Kamer gestuurd.

Deze handreiking van het ministerie van OCW biedt scholen informatie over het proces van (islamitische) radicalisering. In de publicatie wordt ingegaan op de manier waarop dit jongeren en de school kan treffen en wat de school hieraan kan doen. De handreiking gaat ook over het belang van een professioneel netwerk en hoe de school dit kan benutten om radicalisering te signaleren.

Het is volgens de opstellers van de handreiking een illusie te denken dat iedere radicaliserende jongere kan worden getraceerd voordat hij of zij bijvoorbeeld naar Syrië vertrekt. ‘Wel kunnen docenten op school met jongeren in gesprek gaan en hun persoonlijke aandacht geven. Daarnaast kunnen ze ook het omliggende systeem inschakelen. Die verantwoordelijkheid sluit aan bij recente initiatieven om de zorgplicht van scholen te verankeren in de wet’, zo staat in de inleiding.

Meer ondersteuning op gebied van burgerschap

‘Het kan niet zo zijn dat belangrijke onderwerpen, die raken aan de basis van onze rechtsstaat, onbesproken blijven in de klas.’ Dat schrijft staatssecretaris Sander Dekker van OCW in een brief aan de Tweede Kamer. In het nieuwe schooljaar wordt het aanbod voor scholen en leraren op het gebied van burgerschap uitgebreid.

Dekker heeft na de terreuraanslag in januari in Parijs door militante moslimextremisten op de redactie van het satirische weekblad Charlie Hebdo onderzoek laten doen naar naar de ervaringen van leraren bij het voeren van gesprekken over maatschappelijke thema’s in de klas. Hieruit kwam naar voren dat de meeste leraren daar geen problemen bij ervaren.

Holocaust en homo’s
‘Toch geeft één op de vijf leraren aan het soms moeilijk te vinden om een gevoelig onderwerp te bespreken met leerlingen. Eén procent van de leraren zegt zelfs onderwerpen te mijden, vanwege de verwachte reacties van leerlingen’, aldus de staatssecretaris. Het gaat dan bijvoorbeeld om de Holocaust of seksuele diversiteit. De problemen doen zich vooral voor op scholen waar een deel van de leerlingen een islamitische achtergrond heeft.

‘Het kan niet zo zijn dat belangrijke onderwerpen, die raken aan de basis van onze rechtsstaat, onbesproken blijven in de klas’, benadrukt Dekker. Hij belooft in de brief aan de Kamer dat leraren die daarbij gebaat zijn, extra ondersteuning kunnen krijgen. Die ondersteuning kan bestaan uit gastlessen door bijvoorbeeld Amnesty International, het Landelijk Steunpunt Gastsprekers WOII-heden of de homobelangenorganisatie COC.

School en Veiligheid
Dekker wijst ook op het bestaande aanbod van de Stichting School en Veiligheid. Deze stichting biedt ondersteuning aan leraren, schoolleiders en vertrouwenspersonen bij het bevorderen van een sociaal veilig klimaat. Het betreft thema’s als pesten, discriminatie, seksuele diversiteit en radicalisering.

Het aanbod van deze stichting wordt uitgebreid, schrijft de staatssecretaris. Er komt een helpdesk waar leraren terecht kunnen met een acute hulp- of adviesvraag. Ook zullen themabijeenkomsten voor scholen worden georganiseerd, die worden afgesloten met landelijke conferentie. Tevens kunnen leraren trainingen gaan volgen.

Schoolcomputer geeft jihad-alert

Stichting Importunus ontwikkelt software waarmee scholen kunnen controleren of leerlingen op de computer zoektermen  gebruiken die te maken hebben met islamitische radicalisering.

De speciale software scant op zoektermen als ‘IS’, ‘jihadbruid’ of de onder geradicaliseerde islamjongeren gebruikte afkorting YODO (You only die once), meldt het Algemeen Dagblad. Het is een variant op vergelijkbare software die scholen kunnen inzetten om online pestgedrag te signaleren.

De vertrouwenspersoon van de school kan via de software een signaal krijgen als een leerling zoektermen intoetst die kunnen worden gelinkt aan radicalisering. Het is vervolgens aan de vertrouwenspersoon om te beoordelen of het nodig om met de betreffende leerling in contact te treden over zijn of haar zoekgedrag.

De Ochtend op Radio 1 heeft er aandacht aan besteed. U kunt een gesprek terugluisteren  (vanaf 7’21”) tussen presentatrice Ghislaine Plag en directeur Pauline van Dulken van Importunus.

VVD wil op scholen hardere lijn tegen radicalisering

VVD-Kamerlid Sjoerd Potters wil dat scholen eerder de wijkagent of desnoods de AIVD inschakelen als leraren signaleren dat leerlingen radicaliseren.

Potters vindt de maatregelen die PvdA-minister Jet Bussemaker van OCW neemt tegen radicalisering in het onderwijs te licht. Die maatregelen bestaan uit trainingen voor personeelsleden om op een goede manier om te gaan met radicalisering in de klas. Ook komt er een speciaal telefoonnummer en een landelijk interventieteam.

Als het aan de VVD’er ligt, schakelt de school eerder de politie in of desnoods de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). Potters zegt dat er scholen zijn die het gesprek over radicalisering uit de weg gaan. Radicalisering is volgens hem iets heel anders dan bijvoorbeeld pesten of het gevaar van loverboys.

Coalitiepartner PvdA is het niet eens met de door de VVD voorgestelde harde lijn. Tweede Kamerlid Tanja Jadnanansing benadrukt dat er met mogelijk radicaliserende jongeren in de klas moet worden gepraat en dat de wijkagent pas moet worden ingeschakeld ‘als dingen echt gaan escaleren’, zo citeert de NOS haar.

Kamerbrief radicalisering
Minister Bussemaker zet in een brief aan de Tweede Kamer uiteen hoe zij in samenwerking met gemeenten radicalisering op scholen wil aanpakken. Ze schrijft dat het ondersteuningsaanbod hoofdzakelijk zal bestaan uit trainingen voor schoolbesturen en onderwijsprofessionals.

Er is ook een aanvullend ondersteunend aanbod, dat bestaat uit burgerschaps- en debatactiviteiten voor leerlingen. ‘In het najaar van 2015 start deze complementaire aanpak in twee pilotgemeenten en vanaf januari 2016 volgt deze aanpak in de overige zestien gemeenten’, aldus Bussemaker. Hiermee doelt zij op de gemeenten waar de problematiek van radicalisering het sterkst is.

Radicalisering moslimjongeren moeilijk te signaleren

Radicaliserende moslimjongeren participeren volop in de samenleving. Het is daarom de vraag of de huidige checklists om radicalisering te signaleren voldoen. Dit stelt onderzoekster Elsbeth Visser-Vogel. Zij hoop op 19 mei aan de Universiteit Utrecht te promoveren op haar proefschrift Religious identity development of orthoprax Muslim adolescents in the Netherlands.

Visser-Vogel, die onderwijsadviseur en docent is bij Driestar educatief voor protestants-christelijk en reformatorisch onderwijs in Nederland, interviewde voor haar promotie-onderzoek oud-leerlingen van de voormalige islamitische Ibn-Ghaldounschool in Rotterdam. Daaruit kwam naar voren dat ze in hun religieuze identiteitsontwikkeling vooral worden gestuurd door imams en docenten en niet zozeer door hun ouders.

Ze onderzocht ook hoe de strenggelovige moslimjongeren zich verhouden tot de Nederlandse maatschappij. Het blijkt dat zij zich weinig verbonden voelen met de Nederlandse samenleving. Toch participeren ze meestal volop door het hebben van een bijbaan, het volgen onderwijs en onderhouden vriendschappen met niet-islamitische leeftijdgenoten. Ze willen zich echter vooral inzetten voor hun eigen (islamitische) gemeenschap.

Zeker nu radicalisering van moslimjongeren een veelbesproken onderwerp is, kan deze uitkomst volgens Visser-Vogel de vraag oproepen of het outsider-gevoel dat veel streng-islamitische jongeren ervaren gevaarlijk is. Ze vraagt zich af of de checklists kloppen om radicaliserende jongeren te signaleren. In dergelijke checklists wordt radicalisering doorgaans gekoppeld aan maatschappelijke afzondering.

‘Ons onderzoek laat zien dat het veel complexer ligt. Sommige jongeren in dit onderzoek participeren in de maatschappij door het hebben van banen en een studie, maar ondertussen hebben zij wel een vorm van segregatie als ideaal’, aldus Visser-Vogel.

Gratis cursussen om radicalisering te herkennen

Leraren kunnen een gratis cursus volgen om radicalisering onder hun leerlingen te herkennen. De trainingen worden verzorgd door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Dat schrijven minister Jet Bussemaker en staatssecretaris Sander Dekker van OCW in een brief aan de Tweede Kamer.

Er komt ook een hotline komt met het ministerie van OCW. Daar kunnen scholen terecht met acute vragen. Scholen die al radicaliserende leerlingen hebben, worden bijgestaan door landelijke interventieteams die als vliegende brigades kunnen worden ingezet.

Parijs
Minister Jet Bussemaker van OCW nam dinsdag met haar Europese collega’s in Parijs deel aan een conferentie over de rol van het onderwijs bij het stimuleren van burgerschap en het tegengaan van radicalisering.

In de gemeenschappelijke verklaring die na afloop van deze conferentie werd uitgegeven, staat onder andere dat de deelnemende landen, waaronder Nederland, in het onderwijs meer nadruk gaan leggen op persoonlijke ontwikkeling van leerlingen, sociale participatie, de bestrijding van racisme en het bevorderen van goed burgerschap.

In de verklaring staat ook dat het onderwijs een bijdrage moet leveren aan wederzijds begrip en respect in de huidige maatschappij die wordt gekenmerkt door diversiteit. Ook moeten scholen ernaar streven om hun leerlingen kritisch te laten nadenken om te voorkomen dat zij slachtoffer worden van haatdragende indoctrinatie.

Kernwaarden
De verklaring van de Europese ministers van Onderwijs bevat veel elementen die naadloos aansluiten op de kernwaarden van het openbaar onderwijs.

Informatie voor het onderwijsveld over radicalisering

De samenwerkende besturenorganisaties, waaronder VOS/ABB, hebben een inventarisatie laten maken met voor het onderwijs relevante bronnen over radicalisering. U kunt de inventarisatie gratis downloaden.

De inventarisatie is gemaakt door een stagiaire van de Vereniging voor Gereformeerd Schoolonderwijs (VGS). De samenwerkende besturenorganisaties hebben met elkaar afgesproken de informatie onder hun respectievelijke leden te verspreiden.

De inventarisatie bestaat uit verwijzingen naar artikelen in tijdschriften, boeken en teksten op internet. U kunt de inventarisatie Informatie voor het onderwijsveld over radicalisering downloaden.

Informatie: Helpdesk, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, helpdesk@vosabb.nl

Wat te doen als u radicalisering signaleert?

Jurist Peter Dijkmans van de christelijke besturenorganisatie Verus geeft een toelichting op de aanpak door scholen van radicalisering. De Helpdesk van VOS/ABB kan u ook op dit punt adviseren.

In de toelichting staat dat scholen zorgplicht hebben om leerlingen en medewerkers een veilige omgeving te bieden. ‘Dat betekent dat je als school een neutrale houding aanneemt en dat betrokkenen op school geen politiek bedrijven die tot gevoelens van onveiligheid leidt’, zegt Dijkmans. Hij benadrukt dat actuele politiek wel in lessituaties mag worden besproken.

Als leerlingen radicale uitlatingen doen, kan dat volgens Dijkmans als grensoverschrijdende worden beschouwd. ‘In dat geval spreek je een leerling daarop aan. En naarmate die uitspraak heftiger is, moet je een leerling nadrukkelijker en formeler aanspreken en corrigeren. In een uiterst geval neem je dit op in het leerlingendossier.’

Op de vraag of een leerling mag zeggen dat hij achter de aanslagen in Parijs staat, antwoordt Dijkmans dat zo’n uitspraak het veiligheidsklimaat op school kan beïnvloeden en dat de betreffende leerling daarop moet worden aangesproken.

De jurist van Verus wijst erop op het moment dat de school vormen van radicalisme opmerkt (van medewerkers, ouders of leerlingen), de Wet op het Onderwijstoezicht de mogelijkheid biedt dat te melden bij de Landelijke Vertrouwensinspecteur. ‘Die heeft de taak de school te adviseren’, aldus Dijkmans.

De Helpdesk van VOS/ABB kan u desgewenst adviseren over de manier waarop u kunt handelen als er in uw organisatie signalen van radicalisering zijn: Helpdesk, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, helpdesk@vosabb.nl

Minister zegt dat leraren radicalisering niet willen zien

Minister Jet Bussemaker van OCW suggereert dat scholen en docenten bewust wegkijken als ze zien dat een leerling radicaliseert. ‘Het onderwijs mag nooit wegkijken’, zegt zij in een interview in Trouw.

‘Als leerlingen op jouw school aan het radicaliseren zijn, is het zaak dat je dus niet denkt: dit is heel lastig, heel pijnlijk en heel vervelend, maar ik weet niet zo goed wat ik eraan moet doen. Zoiets vraagt van een docent dat je erop gaat en met andere partijen gaat overleggen’, aldus de minister.

Het onderwijs mag volgens haar nooit wegkijken. ‘Niet als een leerling van vakantie terugkomt en opeens meent dat hij niet meer met meisjes aan een tafeltje wil zitten. Of als een docent zijn vrouwelijke collega’s geen hand meer wil geven. Je moet altijd het gesprek aangaan.’

Dit kan veel vragen van scholen en leraren, beseft ze, ‘maar ik vind dit net zo belangrijk als wat we vragen van docenten op het gebied van de vakinhoud’.

Hoe voorkomt u dat jongeren radicaliseren?

De Vlaamse onderwijssite Klasse verwijst naar aanleiding van de huidige terreurdreiging naar artikelen die ook voor Nederlandse scholen interessant kunnen zijn. Onze partner OVSG heeft ons hierop gewezen.

Recent verscheen er een artikel op de website van Klasse over de manier waarop scholen radicaliserende jongeren kunnen herkennen en hoe zij vervolgens kunnen handelen om verdere radicalisering te voorkomen.

De Vlaamse kinderpsychiater Peter Adriaenssens en inspecteur islamitische godsdienst Ahmed Azzouz benadrukken dat het van belang is om begrip te tonen voor het eventuele onrecht dat deze jongeren voelen. Op die manier is het mogelijk contact met hen te leggen.

Lees het artikel Hoe voorkom je dat moslimleerlingen radicaliseren?

In een artikel uit april 2013 staat dat het niet verstandig is om radicaliserende jongeren direct terecht te wijzen. Onderzoekster Nele Schils van de faculteit Strafrecht en Criminologie van de Universiteit Gent benadrukt in het artikel het belang van een sociaal vangnet.

Lees het artikel Wijs radicaliserende jongeren niet meteen terecht.

In september 2011 verscheen op de website van Klasse een artikel naar aanleiding van de terreurdaad van de Noor Anders Breivik op het eilandje Utøya. Onderzoekster Jannie Noppe van de Universiteit Gent legt in dit artikel uit dat radicalisering een eenzaam proces is. ‘Hoe extremer je begint te denken, hoe meer je je afsluit van vrienden en familie’, aldus Noppe.

Lees het artikel De vloek van Utøya. Zit er een terrorist in de klas?