Levenskunst in school van de toekomst

In de school van de toekomst wordt het vak ‘levenskunst’ gegeven. Hierin zal de nadruk liggen op de diversiteit aan opvattingen die er in de samenleving zijn. Docent en onderzoeker Erik Renkema van Hogeschool Windesheim sprak hier dinsdag over tijdens een expertmeeting over het toekomstconcept School!. Deze bijeenkomst bij VOS/ABB in Woerden stond in het teken van de School!Week van het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs.

Het concept School! is ontwikkeld door VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs. Het voorziet in onderwijs dat het duale bestel op basis van grondwetsartikel 23 achter zich heeft gelaten en aldus boven de denominaties zal zijn uitgestegen.

Er zullen in de toekomst in Nederland geen openbare, christelijke, islamitische of wat voor scholen dan ook zijn, maar ‘scholen’ die goed onderwijs verzorgen voor álle kinderen. Het concept School! gaat ervan uit dat het primair en voortgezet onderwijs op basis van diversiteit, gelijkwaardigheid en wederzijds respect aandacht zullen hebben voor onder andere godsdienst en levensbeschouwing.

Levenskunst voor identiteitsvorming

Erik Renkema spreekt in dit kader over het ‘School!Vak levenskunst’. Hierin zou wat hem betreft de nadruk moeten liggen op de diversiteit aan opvattingen die er in de samenleving zijn. Hij beschouwt het concept School! als het voorbeeld van onderwijs dat uitgaat van democratie en pluralisme.

Het vak ‘levenskunst’ zou volgens Renkema oriënterend vormingsonderwijs moeten zijn, dat in dienst staat van de identiteitsvorming van leerlingen, zodat die zichzelf en anderen leert kennen en begrijpen. Het vak zou diverse vormingsgebieden kunnen samenbrengen. Daarbij kunnen verhalen, symbolen en rituelen hun rol spelen.

‘Levenskunst’ is nadrukkelijk een schoolvak voor álle kinderen. Het liefst ziet Renkema hierin vakleerkrachten opereren die de ‘kunst van het vragen stellen’ goed beheersen. Hij pleitte tijdens de bijeenkomst in Woerden voor constructief overleg tussen het openbaar en bijzonder onderwijs over de beginselen van het vak ‘levenskunst’.

Monistisch bestel

Tijdens expertmeeting sprak ook emeritus hoogleraar Siebren Miedema van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Als godsdienstpedagoog lanceerde hij het ‘monistische bestel’ in plaats van het huidige duale bestel van openbaar en bijzonder onderwijs. In het monistische bestel zijn alle scholen bijzonder in de zin van pedagogische vorming op het gebied van levensbeschouwing. De school ziet hij als ‘embryo’ van de samenleving.

Privéscholen moeten worden voorkomen, stelt Miedema. Alle scholen worden door de overheid bekostigd, waarbij zij aan ‘reële overheidsdoelen’ voldoen. Dit betekent volgens Miedema echter geenszins dat er sprake zal zijn van staatsonderwijs. Er is evenmin invloed van welke godsdienstige instelling dan ook. Miedema ziet in de toekomst een school voor zich met levensbeschouwelijke vorming voor álle kinderen.

De emeritus hoogleraar is geen voorstander van godsdienstig en humanistisch vormingsonderwijs (g/hvo) zoals de zogenoemde zendende instanties dat nu buiten de pedagogische verantwoordelijkheid van de school in het openbaar onderwijs verzorgen.

Verbinding met g/hvo

Docent en trainer Tamar Kopmels die ook auteur is van Verhalen vertellen en vragen stellen, sprak over lessen ‘leren leven’ die een verbinding tot stand brengen tussen de actief pluriforme opdracht van het openbaar onderwijs en g/hvo. Hierin gaat het over kennisoverdracht, brede vorming en de ontwikkeling van de eigen levensbeschouwing via ontmoeting.

Acceptatieplicht

Directeur Hans Teegelbeckers van VOS/ABB concludeert dat de expertmeeting waardevolle discussies opleverde over de school van de toekomst. Alle aanwezigen waren het erover eens dat er nog een lange weg te gaan is naar het concept School!.

De invoering van algemene acceptatieplicht wordt gezien als een eerste stap, omdat het niet meer van deze tijd is dat het bijzonder onderwijs met de grondwet in de hand de mogelijkheid heeft om leerlingen te weigeren. ‘Wij zullen stevig op inzetten, in onze politieke lobby en in het maatschappelijke debat over goed onderwijs’, aldus Teegelbeckers.

Artikel 23 heeft segregerend effect

Het bijzonder onderwijs heeft onevenredig weinig leerlingen met een niet-Nederlandse culturele achtergrond. Dat blijkt als cijfers waarmee de christelijke profielorganisatie Verus wil laten zien dat het bijzonder onderwijs geen segregerend effect zou hebben, in een bredere context worden geplaatst. 

Verus meldt dat het onzin is dat bijzondere scholen voor segregatie in het onderwijs zorgen, doordat deze scholen bepaalde leerlingen weigeren. Dat mogen ze op basis van artikel 23 van de Grondwet over de vrijheid van onderwijs.

Als bijvoorbeeld een christelijke school vindt dat de levenswijze van een leerling en/of diens ouders niet bij de religieuze uitgangspunten van die school past, dan mag deze leerling worden geweigerd. De praktijk laat zien dat dit minder vaak gebeurt dan voorheen, maar het komt nog steeds voor, bijvoorbeeld bij scholen met een sterke godsdienstige inslag.

60-40-verhouding

De christelijke profielorganisatie stelt dat de cijfers laten zien dat het geen steek houdt dat het bijzonder onderwijs een segregerend effect heeft. Verus benadrukt dat 60 procent van de leerlingen met een niet-Nederlandse culturele achtergrond op bijzondere scholen zit en 40 procent op openbare scholen.

Deze cijfers laten in een bredere context echter zien dat er wel degelijk een segregerend effect is. Van het totale aantal leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs (speciaal onderwijs uitgezonderd) zit namelijk 26,3 procent op openbare scholen, terwijl dus 40 procent van de leerlingen met een niet-Nederlandse culturele achtergrond in het openbaar onderwijs zit. Dat is een significant verschil. Het openbaar onderwijs heeft dus relatief veel van deze leerlingen.

Andersom: van het totale aantal leerlingen (weer primair en voortgezet onderwijs bij elkaar opgeteld, het speciaal onderwijs uitgezonderd) zit 73,7 procent in het bijzonder onderwijs, terwijl hier slechts 60 procent van de leerlingen met een niet-Nederlandse culturele achtergrond onderwijs krijgt. In het bijzonder onderwijs zitten dus relatief weinig van deze leerlingen.

Het bovenstaande laat zien dat artikel 23 en daarmee het bijzonder onderwijs wel degelijk een segregerend effect hebben.

Algemene acceptatieplicht

Het bericht van Verus volgt op een brief aan de Tweede Kamer waarin VOS/ABB, de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) en het platform CBOO pleiten voor algemene acceptatieplicht. Dit betekent dat ook het bijzonder onderwijs elke leerling zou moeten accepteren, net zoals het openbaar onderwijs dat doet.

VOS/ABB, VOO en CBOO zien algemene acceptatieplicht als een stap naar het concept School!. Dit concept voorziet in goed onderwijs voor alle kinderen zonder denominaties. In de toekomst zullen er geen openbare, christelijke, islamitische of wat voor scholen dan ook meer zijn, maar ‘scholen’ die op basis van diversiteit, gelijkwaardigheid en wederzijds respect aandacht hebben voor onder andere godsdienst en levensbeschouwing en álle leerlingen toelaten.

Discussiemiddag School!

Op 21 maart, tijdens de School!Week, is er in Woerden een discussiemiddag over het concept School!. Niet onbelangrijk: iedereen is welkom!

Terugkijken: Hans Teegelbeckers in Jacobine op Zondag

Op 12 februari was directeur Hans Teegelbeckers te gast in de talkshow Jacobine op Zondag van de NCRV. Het ging over de vrijheid van onderwijs. 

Teegelbeckers ging onder andere in op het concept School! dat VOS/ABB samen met de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) heeft ontwikkeld. Dit concept voorziet in goed onderwijs voor álle kinderen dat boven de denominaties is uitgestegen.

Er zijn dan geen openbare, protestants-christelijke, rooms-katholieke, islamitische of wat voor scholen dan ook, maar ‘scholen’ die op basis van diversiteit en wederzijds respect en met aandacht voor godsdienst en levensbeschouwing van en voor iedereen zijn. Het concept School! maakt een einde aan de hokjesgeest van het verzuilde onderwijs.

De twee andere gasten in Jacobine op Zondag waren fractieleider Gert-Jan Segers van ChristenUnie en de Rotterdamse onderwijswethouder Hugo de Jonge (CDA).

Jacobine op Zondag terugkijken

 

Segers en Roemer zitten klem in eigen denkbeelden

Het openbaar onderwijs moet worden afgeschaft. Dat heeft Tweede Kamerlid Gert-Jan Segers van de ChristenUnie zaterdag gezegd in het radioprogramma Kamerbreed. SP-leider Emile Roemer zei dat wat hem betreft het bijzonder onderwijs verdwijnt en dat al het onderwijs onder de overheid gaat vallen. Zij laten hiermee zien dat zij niet over de schaduw van hun eigen verstarde denkbeelden heen durven stappen.

Segers zei dat het door de overheid bestuurde openbaar onderwijs niet meer van deze tijd is. Hij vindt dat ouders ‘prima in staat zijn om keuzes te maken over onderwijsvisie en identiteit’. Dat maakt een school alleen maar sterker, vindt hij.

‘Een school en de ouders en leerlingen die bij die school horen, zijn een gemeenschap die je als overheid zo veel mogelijk vrijheid moet geven’, aldus Segers. Hij verwees daarbij naar christelijke scholen met een bepaalde onderwijsvisie, zoals dalton en montessori.

SP-leider Emile Roemer zei dat wat hem betreft het bijzonder onderwijs verdwijnt en dat al het onderwijs onder de overheid gaat vallen.

Kom los van eigen denkbeelden!

Met hun standpunten laten Segers en Roemer zien dat zij beiden van hun eigen verstarde denkbeelden uitgaan. VOS/ABB pleit ervoor om over de schaduw van het verzuilde onderwijs heen te stappen en om vanuit het in samenwerking met de Vereniging Openbaar Onderwijs ontwikkelde concept School! te denken.

Dit concept gaat ervan uit dat er in de toekomst geen openbare, protestants-christelijke, rooms-katholieke, islamitische of wat voor scholen dan ook zijn, maar ‘scholen’ die op basis van diversiteit, wederzijds respect en gelijkwaardigheid en met aandacht voor godsdienst en levensbeschouwing van en voor iedereen zijn.

Bussemaker pleit voor algemene toegankelijkheid

Minister Jet Bussemaker van OCW heeft op de Nationale bijeenkomst onderwijspacificatie 1917-2017 bij de Vrije Universiteit in Amsterdam gepleit voor algemene toegankelijkheid van het funderend onderwijs.

Algemene toegankelijkheid is nodig, zo benadrukte de PvdA-minister, om kansengelijkheid voor alle leerlingen te realiseren. Nu is het nog zo dat scholen voor bijzonder onderwijs met de wet in de hand bepaalde leerlingen kunnen uitsluiten als die niet zouden passen bij de religieuze uitgangspunten van de organisatie. Met name orthodox-christelijke scholen maken van die mogelijkheid gebruik om de leerlingenpopulatie niet te mengen.

De minister zei wel begrip te hebben voor bijzondere scholen als die ouders vragen om de religieuze grondslag van de school te onderschrijven als er in de buurt bijvoorbeeld ook voor een openbare school kan worden gekozen. Maar wat de minister betreft moet er dus wel een einde komen aan de wettelijk mogelijkheid om leerlingen buiten de deur te houden.

Artikel 23 en algemene toegankelijkheid

In 1917 werd in de Grondwet (artikel 23) vastgelegd dat openbaar en bijzonder onderwijs op gelijke basis door de overheid worden gefinancierd. Desondanks bestaat het verschil dat openbare scholen bij wet algemeen toegankelijk zijn en bijzondere scholen niet.

Hetzelfde geldt voor algemene benoembaarheid: bijzondere scholen kunnen op basis van hun grondslag bepaalde personeelsleden weigeren. Er kan worden gedacht aan leraren die niet kerkelijk zijn of een levenswijze hebben die met de grondslag van de school zou botsen. Openbare scholen kennen wel algemene benoembaarheid.

Het congres over 100 jaar onderwijspacificatie is georganiseerd door de profielorganisatie voor christelijk onderwijs Verus in samenwerking met de vakbond CNV Onderwijs, de UnieNzv en het Historisch Documentatiecentrum.

Toekomstconcept School!

De oproep van Bussemaker voor algemene toegankelijkheid in het gehele funderend onderwijs sluit aan bij wat VOS/ABB wil om gelijke talenten daadwerkelijk gelijke kansen te geven. In de toekomst zou het gehele onderwijs algemeen toegankelijkheid moeten zijn.

Voor algemeen toegankelijk onderwijs dat boven de denominaties zal zijn uitgestegen, hebben VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs het toekomstconcept School! ontwikkeld.

Lees voor meer informatie dit recente commentaar van directeur Hans Teegelbeckers van VOS/ABB.

Op woensdag 13 september 2017 organiseren VOS/ABB, de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) en het platform CBOO een landelijk congres over 100 jaar onderwijspacificatie. Lees meer…

Weg met onderscheid openbaar en bijzonder onderwijs!

Het onderscheid tussen openbaar en bijzonder onderwijs is niet meer van deze tijd en sluit niet aan bij de samenleving. Dat zegt directeur Hans Teegelbeckers van VOS/ABB in een onderwijsbijlage van de regionale kranten van de Holland Media Combinatie.

Teegelbeckers pleit in het artikel, dat gaat over 100 jaar onderwijsvrijheid, voor het toekomstconcept School!, dat uitgaat van onderwijs dat boven de denominaties is uitgestegen: ‘VOS/ABB streeft naar één school, zonder de voorvoegsels openbare, katholieke, protestants-christelijke, islamitische of welk voorvoegsel dan ook.’

Maak bijzonder onderwijs algemeen toegankelijk!

Hij wijst er in het artikel ook op dat het bijzonder onderwijs nog steeds niet algemeen toegankelijk is en ook geen algemene benoembaarheid kent. Bijzondere scholen kunnen ‘nota bene bekostigd door de staat leerlingen en leraren uitsluiten op grond van hun levensovertuiging’, aldus Teegelbeckers, die erop wijst dat dit indruist tegen artikel 1 van de Grondwet dat discriminatie verbiedt.

Het is dit jaar 100 jaar geleden dat met artikel 23 de financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs in de Grondwet werd vastgelegd. Daarom is het volgens Teegelbeckers een mooi moment om algemene toegankelijkheid en benoembaarheid en het toekomstconcept School! extra onder de aandacht te brengen.

Bijzonder onderwijs onder glazen stolp

Tegelijkertijd signaleert Teegelbeckers dat daar vanuit het bijzonder onderwijs geen animo voor is. ‘De politici van christelijke huize en de bestuurders van het bijzonder onderwijs leven onder een glazen stolp. Ze houden een beweging tegen die al lang gaande is.’

Lees het artikel 100 jaar bijzonder onderwijs. Reden voor feest?.