Het huidige beleid rond toetsen, selecteren en examineren strookt volgens VOS/ABB niet met het doel van inclusief onderwijs in 2035. In onze position paper voor het commissiedebat Toetsen en examens van 9 september vragen wij nadrukkelijk aandacht voor kansengelijkheid en de positie van het openbaar onderwijs.
Als landelijke vereniging voor openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs vindt VOS/ABB het essentieel dat onderwijsbeleid voldoende rekening houdt met de positie van het openbaar onderwijs. Openbare scholen zijn publieke instellingen met de grondwettelijke opdracht om voor iedereen toegankelijk te zijn.
Dat betekent dat kansengelijkheid onlosmakelijk aan de openbare opdracht verbonden is: iedereen echt welkom betekent ook iedereen gelijk.
Knelpunten in het toets- en examenbeleid
Daar wringt de schoen als het gaat om het huidige toets- en examenbeleid. De beleidskeuzes rond toetsen, selecteren, examineren en evidence-informed werken stroken niet met het doel inclusief onderwijs in 2035. Recent beleid beweegt naar gemeenschappelijkheid en standaardisering. Op zichzelf is dat niet onwenselijk. De vraag is wel wat de uitkomsten van deze instrumenten daadwerkelijk zeggen over de resultaten van scholen. Scholen werken immers vrijwel altijd onder verschillende omstandigheden. Vergelijkbare normen kunnen dan nodig zijn om de kwaliteit te bewaken, maar gemiddelde uitkomsten laten niet vanzelf zien wat een school hieraan heeft bijgedragen.
Daarbij kan een zichzelf versterkend proces ontstaan. Een school met een complexere populatie laat gemiddeld lagere resultaten zien. Die resultaten beïnvloeden het publieke beeld van de school. Ouders met meer mogelijkheden kiezen eerder voor een andere school. Hierdoor kan de sociaaleconomische samenstelling van scholen verder uiteenlopen. De uniforme meetlat maakt het verschil zichtbaar, maar kan via beeldvorming en schoolkeuze ook onderdeel worden van het mechanisme waardoor het verschil wordt versterkt.
Signaal van leden meegegeven richting de Tweede Kamer
Een actueel voorbeeld laat zien dat ook de manier waarop normen worden toegepast van belang is. Scholen vernamen vlak voor de zomer dat de Inspectie vanaf 1 augustus 2026 de schoolweging alleen nog op het niveau van de hoofdvestiging toepast. Andere vestigingen/locaties krijgen daarmee niet langer een eigen weging, ook wanneer hun leerlingenpopulatie sterk verschilt en zij feitelijk als zelfstandige school functioneren. VOS/ABB heeft hierover verschillende signalen van leden ontvangen en ook dit meegegeven aan de Kamerleden.
Toegankelijkheid als kwaliteitseis
De regering kan niet enerzijds inzetten op inclusief onderwijs in 2035 en anderzijds beleid rond toetsen, examens en overgangsmomenten ontwikkelen zonder expliciet te beoordelen of dat beleid kansengelijkheid ondersteunt of belemmert.
Toegankelijkheid zou geen afzonderlijke technische paragraaf binnen het examenbeleid moeten zijn, maar een ontwerp- en kwaliteitseis voor het gehele toets- en examenstelsel.
Onderwijsbeleid moet de juiste prikkels bieden om goede toetsen te maken, die meten waar een leerling echt staat en die sociaaleconomische verschillen zo goed mogelijk buiten beschouwing laten.
Lees onze volledige inbreng voor het commissiedebat Toetsen en examens van 9 september.