Onderwijsassistent of leraarondersteuner voor de klas: wat is mogelijk?
Personeelstekorten vragen steeds vaker om creatieve oplossingen. Zowel in het primair onderwijs als in het voortgezet onderwijs worden onderwijsassistenten, leraarondersteuners en andere ondersteunende medewerkers ingezet om lessen of groepen op te vangen wanneer een leraar afwezig is.
Dat roept vragen op. Mag een onderwijsassistent of leraarondersteuner zelfstandig voor de klas staan? Waar ligt de grens tussen ondersteunen, waarnemen en vervangen?
Het antwoord is minder zwart-wit dan vaak wordt gedacht. Hoewel de wettelijke kaders duidelijk zijn, hangt de beoordeling van een concrete situatie altijd af van de omstandigheden.
Het uitgangspunt: de leraar blijft verantwoordelijk
Zowel in het primair onderwijs als in het voortgezet onderwijs geldt dat het onderwijs onder verantwoordelijkheid van een bevoegde leraar wordt verzorgd.
Dat betekent dat een onderwijsassistent, leraarondersteuner of andere ondersteunende medewerker niet structureel kan worden ingezet als vervanger van een leraar. Scholen blijven verplicht om te streven naar onderwijs door bevoegde leraren.
Tegelijkertijd betekent dit niet dat ondersteunende medewerkers nooit zelfstandig met een groep of klas mogen werken. In de praktijk bestaat daarvoor ruimte, mits de werkzaamheden passen bij de functie en de verantwoordelijkheid van een bevoegde leraar geborgd blijft.
Waarnemen is iets anders dan vervangen
In de dagelijkse praktijk wordt vaak gesproken over het ‘overnemen’ van een groep of les. Juridisch en organisatorisch is het echter belangrijk onderscheid te maken tussen waarnemen en vervangen.
Een onderwijsassistent die een groep opvangt omdat een leraar onverwacht afwezig is, bevindt zich in een andere situatie dan een medewerker die gedurende langere tijd zelfstandig onderwijs verzorgt.
Bij de beoordeling spelen onder meer de volgende vragen een rol:
- Hoe lang duurt de inzet?
- Hoe vaak komt de situatie voor?
- Welke werkzaamheden worden uitgevoerd?
- Is een bevoegde leraar beschikbaar voor begeleiding en toezicht?
- Wie draagt feitelijk de pedagogisch-didactische verantwoordelijkheid?
Wat incidenteel mogelijk is, hoeft daarom niet automatisch ook structureel toelaatbaar te zijn.
Verschillen tussen PO en VO
De discussie krijgt in het primair onderwijs vaak een andere vorm dan in het voortgezet onderwijs.
In het primair onderwijs gaat het meestal over het tijdelijk opvangen van een groep. In het voortgezet onderwijs draait de vraag vaker om het verzorgen van vaklessen.
Toch ligt de kern hetzelfde: hoe meer een situatie gaat lijken op zelfstandig leraarschap, hoe relevanter de vragen worden rondom bevoegdheid, functiewaardering en beloning.
Welke werkzaamheden passen bij de functie?
Om te beoordelen wat redelijkerwijs van een medewerker verwacht mag worden, is niet de functietitel doorslaggevend maar de inhoud van de functie.
De functiewaarderingssystematieken FUWA PO en FUWA VO laten zien dat naarmate functies zwaarder worden gewaardeerd, ook meer zelfstandigheid mag worden verwacht.
Ondersteunende functies
Bij functies in de lagere schalen ligt de nadruk op:
- begeleiden van leerlingen;
- toezicht houden;
- ondersteunen van lessen;
- uitvoeren van duidelijke opdrachten;
- werken volgens vastgestelde instructies.
Meer zelfstandige functies
In hogere schalen ontstaat ruimte voor:
- begeleiden van groepen of klassen;
- verzorgen van onderdelen van lessen;
- organiseren van onderwijsactiviteiten;
- maken van professionele afwegingen;
- bijdragen aan de ontwikkeling van onderwijs.
Dat betekent echter niet automatisch dat sprake is van volledige verantwoordelijkheid voor het onderwijsproces.
Ook de complexiteit van de groep speelt mee
Niet iedere groep of klas vraagt hetzelfde.
Een rustige onderbouwgroep in het primair onderwijs stelt andere eisen dan een examenklas in het voortgezet onderwijs. Ook een groep met complexe gedrags- of ondersteuningsvraagstukken vraagt meer van een medewerker dan een groep waarin leerlingen grotendeels zelfstandig werken.
Daarom moet altijd naar het totaalplaatje worden gekeken:
- de functie;
- de aard van de werkzaamheden;
- de duur van de inzet;
- de complexiteit van de situatie;
- de aanwezige begeleiding.
Meer informatie of vragen?
Neem contact op met onze HRM-adviseurs via hrm@vosabb.nl.