De recente uitspraak van de Hoge Raad over leerplichtvrijstellingen bevestigt volgens VOS/ABB een belangrijk uitgangspunt van het Nederlandse onderwijsbestel: openbaar onderwijs is er voor iedereen. De uitspraak benadrukt niet alleen dat vrijstellingen slechts in uitzonderlijke gevallen mogelijk zijn, maar ook dat de openbare school de plek is waar alle kinderen welkom zijn, ongeacht hun achtergrond of levensovertuiging.
De Hoge Raad verduidelijkte op 21 april dat ouders alleen nog in zeer uitzonderlijke situaties een beroep kunnen doen op vrijstelling van de inschrijfplicht bij openbaar onderwijs. Dat kan uitsluitend wanneer aannemelijk wordt gemaakt dat alle openbare scholen binnen redelijke afstand van de woning geen onderwijs bieden dat objectief, kritisch en pluralistisch is. In de praktijk zal dat nauwelijks voorkomen omdat openbare scholen de wettelijke verplichting hebben om hun onderwijs zo vorm te geven.
Daarmee bevestigt de Hoge Raad wat VOS/ABB al jarenlang benadrukt: het openbaar onderwijs vervult een bijzondere maatschappelijke functie. Het is actief-pluriform, staat open voor alle leerlingen en biedt ruimte aan verschillende overtuigingen zonder zelf een richting voor te schrijven. Juist daardoor vormt het de basisvoorziening binnen het Nederlandse onderwijsstelsel.
Openbaar onderwijs onder druk
Die rol van het openbaar onderwijs verdient volgens VOS/ABB meer bescherming in beleid en wetgeving. Op dit moment is nog slechts 31 procent van alle scholen openbaar. Van de nieuw gestichte scholen was vorig jaar bovendien slechts 10 procent openbaar. Dit betekent iets voor de functie van het openbaar onderwijs als basisvoorziening. Als die ontwikkeling doorzet, komt de toegankelijkheid van openbaar onderwijs steeds verder onder druk te staan.
Dat wringt met het uitgangspunt van de Grondwet, waarin openbaar onderwijs het primaat heeft en juist als algemene voorziening voor iedereen is bedoeld.
Openbaar onderwijs is de basis, vrijstellingen de uitzondering
De uitspraak van de Hoge Raad laat zien dat overheid en onderwijsveld een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben om het publieke karakter van het onderwijs te bewaken. Investeren in voldoende, sterk en toegankelijk openbaar onderwijs is volgens VOS/ABB de juiste weg vooruit.