Verbieden of blokkeren van online content uit de zogenoemde manosfeer is niet de oplossing. Dat was één van de belangrijkste conclusies tijdens een rondetafelgesprek van de Tweede Kamercommissie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Volgens de geraadpleegde experts zijn toezicht op platforms, betere algoritmen, praten met jongens en het versterken van digitale geletterdheid effectievere manieren om de invloed van schadelijke online stromingen op jongeren te beperken.
VOS/ABB schreef eerder al over onderzoek van Stichting School & Veiligheid waaruit blijkt dat de online manosfeer de gelijkwaardigheid tussen jongeren onder druk kan zetten. Daarmee raakt dit onderwerp direct aan de koers van VOS/ABB om de kernwaarden van het openbaar onderwijs, waaronder gelijkwaardigheid, verder te verankeren in de onderwijspraktijk. Tijdens het rondetafelgesprek gingen deskundigen vanuit verschillende invalshoeken in op de invloed van online omgevingen op jongeren en de vraag welke rol onderwijs daarbij kan spelen. Daarbij werd gelukkig ook duidelijk: door ontmoeting te bevorderen bied je weerstand tegen gevaarlijke denkbeelden.
De uitkomsten van het rondetafelgesprek raken direct aan de kernwaarde gelijkwaardigheid uit de koers van VOS/ABB. Scholen hebben een belangrijke opdracht om een omgeving te bieden waarin leerlingen elkaar ontmoeten, verschillen leren waarderen en respectvol met uiteenlopende opvattingen leren omgaan – ook wanneer die online worden beïnvloed.
Een terugkerend punt was dat sociale media niet alleen risico’s met zich meebrengen, maar ook kansen bieden. Platforms kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van digitale vaardigheden en gemarginaliseerde groepen een gevoel van ergens bij horen geven. Tegelijkertijd benadrukten de experts dat jongeren begeleiding nodig hebben om zich veilig en kritisch in die digitale omgeving te bewegen. Die begeleiding is er nu nog te weinig.
Daarnaast werd aandacht gevraagd voor de manier waarop sociale mediaplatforms werken. Verschillende experts benadrukten dat deze platforms geen neutrale doorgeefluiken van informatie zijn. Extreme inhoud krijgt vaak meer zichtbaarheid doordat die beter presteert.
In dat verband kwam ook het recht van kinderen op een evenwichtige informatieomgeving aan bod. Daarbij werd verwezen naar het recht op informatie en meningsvorming uit het Kinderrechtenverdrag en het verbod op censuur zoals vastgelegd in de Grondwet. Volgens de experts zouden jongeren online toegangmoeten hebben tot een breed aanbod van informatie en perspectieven, zodat zij zelfstandig een onderbouwde mening kunnen vormen.
De openbare school als oefenplaats voor gesprek en weerbaarheid
Een veelgehoord geluid tijdens het rondetafelgesprek was dat jongeren, en in het bijzonder jongens, behoefte hebben aan volwassenen die naast hen staan en met hen in gesprek gaan. Scholen kunnen daarin een belangrijke rol vervullen als plek waar jongeren elkaar ontmoeten, verschillende perspectieven leren kennen en maatschappelijke vraagstukken leren bespreken.
Dit sluit aan bij het zingevingsvraagstuk waar de Onderwijsraad ook naar verwees. Niet het overtuigen van jongeren, maar luisteren en gesprekken voeren op basis van feiten.
Veel scholen willen dergelijke gesprekken voeren, maar ervaren dat soms als ingewikkeld of gevoelig. Daarom wezen verschillende deelnemers op het belang van scholing en ondersteuning van medewerkers. Ook de voorbeeldrol van leraren werd benadrukt. Van onderwijsprofessionals mag worden verwacht dat zij grenzen stellen, normen uitdragen en tegelijkertijd ruimte bieden voor open gesprek.
Voor openbare scholen raakt dit direct aan hun actief-pluriforme opdracht en de wettelijke burgerschapsopdracht. Het versterken van digitale geletterdheid en het bespreekbaar maken van online invloeden passen binnen die bestaande verantwoordelijkheden. Een eenvoudige vraag als ‘Hoe gaat het met jou vandaag online?’ opent het gesprek.
Meer vragen hierover of wil je weten wat je kunt doen? Het team Identiteit denkt graag op maat met je mee. We zijn telefonisch bereikbaar op 06 5758 2937. Of stuur ons een e-mail: identiteit@vosabb.nl.