Scholen spelen een belangrijke rol in het welzijn van jongeren. Maar die rol is niet die van zorgverlener. Dat is de kern van de reactie van het kabinet op een verkenning van de Onderwijsraad over welzijn en onderwijs.
Volgens de Onderwijsraad wordt het afnemende welzijn van jongeren in onderzoek en beleid nog te vaak benaderd als een individueel zorgvraagstuk. Daardoor ontstaat het risico dat scholen steeds meer verantwoordelijk worden gemaakt voor problemen die hun oorsprong vinden in de samenleving. De Onderwijsraad pleit daarom voor een bredere kijk op welzijn en op de bijdrage die onderwijs daaraan kan leveren. VOS/ABB onderschrijft deze boodschap en ziet dat openbare scholen vanuit hun kernwaarden deze opdracht goed kunnen vervullen.
Welzijn als opbrengst van onderwijs
Het kabinet onderschrijft die analyse. Welzijn is volgens de Onderwijsraad niet alleen een voorwaarde om te kunnen leren, maar ook een opbrengst van onderwijs.
De Onderwijsraad wijst erop dat welzijn niet alleen gaat over het voorkomen van problemen. Jongeren zijn ook op zoek naar betekenis, identiteit en hun plek in de samenleving. Juist in een tijd van prestatiedruk en individualisering kan onderwijs jongeren helpen om richting en houvast te vinden.
Scholen dragen daaraan bij door goed onderwijs te bieden, leerlingen kennis en vaardigheden mee te geven en hen succeservaringen te laten opdoen. Ook een veilige schoolcultuur en duidelijke pedagogische uitgangspunten spelen daarbij een belangrijke rol. Daarmee verschuift de aandacht van een individuele, zorggerichte aanpak naar de vraag wat onderwijs vanuit zijn eigen opdracht kan betekenen voor jongeren.
Naast het overdragen van kennis en vaardigheden draagt het onderwijs ook bij aan socialisatie en persoonsvorming. Daarmee is welzijn niet alleen een voorwaarde om te leren, maar ook een resultaat van wat onderwijs jongeren meegeeft.
Ontmoeting en sociale samenhang
Scholen zijn belangrijke plekken waar leerlingen elkaar ontmoeten, leren samenleven en verschillende perspectieven leren kennen.
Die gedachte sluit aan bij wat VOS/ABB eerder naar voren bracht naar aanleiding van dezelfde verkenning van de Onderwijsraad. Voor het openbaar onderwijs zijn vrijheid, gelijkwaardigheid en ontmoeting belangrijke uitgangspunten. Door leerlingen met verschillende achtergronden en overtuigingen samen te brengen, draagt de openbare school bij aan sociale samenhang en persoonsvorming.
Ook biedt onderwijs ruimte voor zingeving en het voeren van gesprekken over vragen die horen bij het opgroeien. De Onderwijsraad benadrukt dat jongeren juist op school kennis kunnen maken met andere ideeën, ervaringen en levensbeschouwingen. Dat helpt hen om hun eigen plaats in de samenleving te vinden.
Niet alles hoort op het bord van de school
Tegelijkertijd maakt het kabinet duidelijk dat onderwijsinstellingen niet alle maatschappelijke problemen kunnen oplossen. Wel kunnen scholen signalen van problemen herkennen en waar nodig samenwerken met ouders, gemeenten en zorgpartners. Volgens het kabinet moeten scholen daarbij wel de ruimte houden om zich te richten op hun kerntaak: het verzorgen van goed onderwijs.
Dat betekent ook dat scholen niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor ieder welzijnsvraagstuk. Waar extra ondersteuning nodig is, zijn ook ouders, gemeenten en zorgprofessionals aan zet.
Voor VOS/ABB is dat een herkenbare boodschap. Scholen leveren een belangrijke bijdrage aan het welzijn van jongeren, niet door zorgtaken over te nemen, maar door een omgeving te bieden waarin leerlingen zich kunnen ontwikkelen, elkaar ontmoeten en leren deelnemen aan de samenleving. Juist daarin ligt de kracht van het onderwijs.