Concept School!: workshop over ontzuild onderwijs

Marleen Lammers, Ronald Bloemers en Eline Vrenken van VOS/ABB hebben woensdag op het congres ‘De Staat van het Onderwijs’ in Utrecht een workshop gegeven over het concept School!.

Het door VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs ontwikkelde toekomstconcept School! laat de 20e-eeuwse hokjesgeest van de verzuiling achter zich en gaat uit van algemeen toegankelijk onderwijs dat boven de denominaties is uitgestegen.

Er zullen dan geen openbare, protestants-christelijke, katholieke, islamitische of wat voor scholen dan ook meer zijn, maar ‘scholen’ die voor alle leerlingen toegankelijk zijn. Er zal daar op basis van diversiteit, gelijkwaardigheid en wederzijds respect aandacht zijn voor onder andere levensbeschouwing en godsdienst.

Van duale bestel naar concept School!

In hun workshop legden Lammers, Bloemers en Vrenken het duale onderwijsbestel en de verzuiling onder de loep. Zij gingen in op de vraag of het onderscheid in openbaar en bijzonder onderwijs nog wel aansluit bij de huidige samenleving en het hedendaagse onderwijs.

Het congres De Staat van het Onderwijs was georganiseerd door de Inspectie van het Onderwijs.

Onderwijs dat boven denominaties uitstijgt

Als we met zijn allen boven het verkavelde veld van denominaties uitstijgen, kunnen we ervoor zorgen dat leerlingen met verschillende achtergronden met en van elkaar leren.

Het heeft geen zin om vast te houden aan het onderscheid tussen openbaar en bijzonder onderwijs, zoals rector Gijsbert van der Beek van het protestants-christelijke Altena College in Sleeuwijk doet. Hij reageert met een opiniestuk in Trouw op een artikel in diezelfde krant waarin onderwijssocioloog en voorzitter van de Partij voor de Rede Hans de Vries pleit voor openbaar onderwijs.

Discriminatie en uitsluiting

De Vries stelt dat het bijzonder ‘geloofsonderwijs’, zoals hij het noemt, bijdraagt aan discriminatie en uitsluiting en daarom moet worden afgeschaft. Alleen in het ‘religieus neutrale’ openbaar onderwijs kan volgens hem gelijkwaardigheid voor alle leerlingen ontstaan.

In zijn reactie stelt de christelijke rector Van der Beek dat bijzonder onderwijs helemaal niet tot discriminatie en uitsluiting leidt. Hij noemt het duale stelsel van gelijke bekostiging van openbaar en bijzonder onderwijs, op basis van het inmiddels 100 jaar oude grondwetsartikel 23, een ‘zegen’, mede omdat het destijds volgens hem is voortgekomen uit een democratiseringsproces.

Boven denominaties uitstijgen

De Vries en Van der Beek geven er beiden met hun ideeën blijk van dat ze vastzitten in het verkavelde denominatieve onderwijsveld. Het is voor een goede toekomst van het funderend onderwijs in Nederland van belang dat we na een eeuw artikel 23 eindelijk boven de denominaties uitstijgen. Wij hebben daar samen met de Vereniging Openbaar Onderwijs het toekomstconcept School! voor ontwikkeld.

Om leerlingen met verschillende achtergronden met en van elkaar te laten leren, kunnen we de stap maken naar onderwijs dat loskomt van het duale bestel. Er hoeven geen openbare, protestants-christelijke, rooms-katholieke of wat voor scholen dan ook meer te zijn, maar ‘scholen’ die op basis van wederzijds respect aandacht hebben voor verschillen tussen mensen. Zo kunnen we door middel van ontmoeting in het onderwijs bijdragen aan een in alle opzichten gezonde samenleving!

Hans Teegelbeckers, directeur VOS/ABB

School! stijgt boven de denominaties uit

De huidige discussie over het afschaffen van het bijzonder onderwijs wijst in de richting van ons toekomstconcept School!, dat boven de denominaties uitstijgt.

Volgens Volkskrant-columniste Aleid Truijens tonen de recente onverkwikkelijkheden tussen Erdogan- en Gülensympathisanten in Nederland aan dat het hoog tijd is het verzuilde onderwijssysteem af te schaffen.

Dat wil VOS/ABB ook, maar het is te betreuren dat ruzie tussen ouders met een Turkse achtergrond aanleiding is voor het pleidooi van Truijens. Andere stromingen in het bijzonder onderwijs voelen zich nu ten onrechte meegezogen in de discussie, omdat zij niets met Gülen of Erdogan te maken hebben. Daar hebben zij geheel terecht een punt.

Zelfstandig leren nadenken

Waar het Truijens echter om gaat is dat de school niet meer vertelt wat een kind moet denken. De school is er volgens haar om kinderen zelfstandig te leren nadenken over de wereld en hen zelf verantwoordelijk te maken voor hun eigen leven. Dat is wat wij in ons concept School! benadrukken en wat overigens ook al voortvloeit uit de kernwaarden van het huidige openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs.

Een misverstand over het openbaar onderwijs is dat ‘God daar niets te zoeken heeft’, zoals Truijens nog in 2009 in een column schreef. Ze is daar gelukkig op teruggekomen. De openbare school – en dat noemen wij ook in ons toekomstconcept School! – besteedt op basis van gelijkwaardigheid en wederzijds respect aandacht aan verschillende levensovertuigingen.

Op school leren kinderen ook dat kernwaarden als de democratie, de rechtsstaat, de gelijkwaardigheid van iedereen en het recht op vrije meningsuiting boven persoonlijke overtuigingen gaan. Hiermee sluit Truijens naadloos aan op wat wij al jaren stellen, en wat we eveneens in ons concept School! hebben opgenomen.

School! ontstijgt denominaties

Maar het gaat ons niet om het afschaffen van het bijzonder onderwijs ten gunste van het openbaar onderwijs. Met het concept School! stijgen wij boven de verzuiling en de denominaties uit. In de toekomst zijn er wat ons betreft geen openbare, protestants-christelijke, rooms-katholieke of wat voor scholen dan ook, maar is elke school ‘School!’.

Dat betekent natuurlijk niet dat er een eenheidsworst zal ontstaan, zoals wij nogal eens te horen krijgen. Nee, ‘School!’ voorziet juist in diversiteit, maar dan wel met z’n allen en natuurlijk met oog voor de behoeften van ouders en leerlingen die van plaats tot plaats kunnen verschillen.

Zo kunnen we ervoor zorgen dat we op de lange termijn een gezonde samenleving behouden die uitgaat van gelijkwaardigheid en wederzijdse interesse en respect.

Ritske van der Veen, directeur VOS/ABB

VVD wil diversiteit loskoppelen van denominaties

De begrippen ‘diversiteit’ en ‘keuzevrijheid’ moeten anders gedefinieerd dan nu in de fusietoets centraal staat. Dat vindt VVD-Tweede Kamerlid Karin Straus.

In haar initiatiefnota Krimp in het voortgezet onderwijs – van kramp naar kans schrijft ze dat het haar uitgangspunt is dat er goed onderwijs moet zijn voor álle kinderen. Hiermee sluit zij aan bij de missie van VOS/ABB, die dit ook in krimpsituaties benadrukt vanuit de kernwaarden van het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs.

Het VVD-Kamerlid stelt haar missie voor goed onderwijs voor álle kinderen in het kader van de toekomstbestendigheid van het onderwijs, juist ook in krimpgebieden. In dit verband pleit ze er onder andere voor om begrippen als ‘diversiteit’ en ‘keuzevrijheid’ anders te definiëren.

‘Ik zou willen voorkomen dat het behouden van bijvoorbeeld de denominatieve diversiteit tot gevolg heeft dat de keuzevrijheid voor ouders en leerlingen in termen van ‘een compleet onderwijsaanbod’ bedreigd wordt’, aldus Straus.

Zij vindt dat het behoud van denominatieve diversiteit ondergeschikt moet zijn aan de diversiteit van het aanbod. Het is belangrijker, zo stelt zij, dat er ‘op bereisbare afstand praktijkonderwijs én beroepsonderwijs én mavo én havo én vwo kan blijven worden gevolgd.’

Straus signaleert dat in de huidige situatie ‘noodzakelijke samenwerking tussen scholen’ niet of te laat tot stand komt. ‘Dit betekent dat scholen of schoolsoorten geheel uit sommige regio’s dreigen te verdwijnen en er voor leerlingen (te) grote reisafstanden dreigen te ontstaan.’ Dergelijke ‘doemscenario’s’ wil de VVD’ster voorkomen.

Grondwet sneller wijzigen, te beginnen met artikel 23

Het moet gemakkelijker worden om de Grondwet te wijzigen. Dat heeft burgemeester van Den Haag en vice-voorzitter van het Nationaal Comité 200 Jaar Koninkrijk Jozias van Aartsen (VVD) donderdagavond benadrukt in het Radio 1-programma Met het oog op morgen. VOS/ABB stelt voor om als eerste artikel 23 te wijzigen, zodat in 2017 -100 jaar na de grondwettelijk vastgelegde financiële gelijkstelling van het openbaar en bijzonder onderwijs- het bestel niet meer zal zijn gebaseerd op het verouderde concept van de verschillende denominaties.

Van Aartsen merkte op dat de gemiddelde Nederlander maar weinig affiniteit met de Grondwet heeft. Nederland heeft volgens hem daardoor de traditie gekregen om de Grondwet het liefst te houden zoals die is, waardoor het geen levend document is. Hij zei ook dat dit mede te wijten is aan het onderwijs, dat in Nederland minder aandacht heeft voor de Grondwet en het staatsbestel dan in de ons omringende landen.

‘Wij houden in Nederland niet van abrupte wisselingen. We zijn heel erg polderachtig en dat kenmerkt de Nederlandse Grondwet ook. Het is een document voor juristen, en niet voor de Nederlander.’ Hij roept jonge mensen op na te denken over de vraag wat er in de Grondwet zou moeten als we die opnieuw nu zouden kunnen opstellen. Van Aartsen hoopt dat dit een breed en fundamenteel debat over de Grondwet losmaakt.

Hij wil ook dat het gemakkelijker wordt om wijzigingen in de Grondwet aan te brengen. Elke keer wanneer er een nieuw kabinet aantreedt, zou in het regeerakkoord moeten staan welke veranderingen nodig zijn. Dat zou wat hem betreft ook de inzet van verkiezingscampagnes moeten worden. Het moeten dan geen technische wijzigingen zijn, maar veranderingen ‘waar het echt om gaat’, aldus Van Aartsen.

Artikel 23
VOS/ABB stelt in dit kader voor om als eerste artikel 23 van de Grondwet bij de kop te pakken. In 1917 is in dit artikel de vrijheid van onderwijs vastgelegd, die erop neerkomt dat openbare en bijzondere scholen op gelijkwaardige wijze door het Rijk worden gefinancierd. Artikel 23 is sindsdien de basis van het denominatief ingerichte Nederlandse onderwijsbestel.

De huidige praktijk wijst echter uit dat dit bestel zijn langste tijd heeft gehad, omdat uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat er nog maar zeer weinig ouders zijn die hun schoolkeuze baseren op denominatie. De keuze voor een school wordt tegenwoordig vooral bepaald door kwaliteit en nabijheid van de school, en bijna nooit meer op grond van bijvoorbeeld de openbare, protestants-christelijke of rooms-katholieke grondslag van de school.

School!
VOS/ABB streeft in samenwerking met de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) naar een nieuw onderwijsbestel dat is gebaseerd op het concept ‘School!’, dat boven de denominaties uitstijgt. Er zullen in dit toekomstige bestel geen openbare, protestants-christelijke, rooms-katholieke of wat voor scholen dan ook meer zijn, maar alleen ‘scholen’ die op grond van kwaliteit uitgaan van diversiteit, wederzijds respect en gelijkwaardige aandacht voor diverse godsdiensten en levensbeschouwingen.

Om dit te bewerkstelligen, zou artikel 23 van de Grondwet moeten worden aangepast. Het streven is om de discussie hierover los te maken en om in snel tempo de vrijheid van onderwijs op basis van het concept ‘School!’ te moderniseren, zodat in 2017 – 100 jaar nadat de gelijke bekostiging van openbaar en bijzonder onderwijs in de Grondwet werd geregeld – een nieuw grondwettelijk uitgangspunt voor het Nederlandse onderwijsbestel te hebben.

School!Gids
VOS/ABB en VOO hebben op 19 maart, midden in de School!Week 2014, de nieuwe uitgave School!Gids gepresenteerd. In dit boek wordt het toekomstige Nederlandse onderwijsbestel geschetst op basis van het concept ‘School!’.

School!Gids is bedoeld om een discussie hierover los te maken, zodat Nederland toegroeit naar een onderwijsbestel dat niet meer gebaseerd is op de segregerende denominaties. In de toekomst gaan alle kinderen naar ‘school’, zonder dat daarbij onderscheid wordt gemaakt op grond van geloof, levensovertuiging, afkomst, seksuele geaardheid of welk kenmerk dan ook.

Aanleiding voor het gesprek over de Grondwet in Met het oog op morgen was dat het op 29 maart precies 200 jaar geleden is dat na beëindiging van de Franse overheersing de Nieuwe Grondwet der Vereenigde Nederlanden werd bekrachtigd.

School!Gids over toekomst zonder denominaties

VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) presenteren in de nieuwe uitgave School!Gids een gezamenlijke toekomstvisie op het funderend onderwijs op basis van het concept ‘School!’. Dit concept staat voor onderwijs dat boven de denominaties uitstijgt. De eerste exemplaren zijn woensdagmiddag overhandigd aan vijf studenten van pabo’s die het Diploma Openbaar Onderwijs aanbieden.

De uitgave is gepresenteerd op de conferentie Openbaar onderwijs verbindt op de locatie van de Hogeschool Utrecht in Amersfoort. Deze conferentie is onderdeel van de School!Week, de jaarlijkse gezamenlijke campagne van VOS/ABB en VOO om het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs in de schijnwerpers te zetten.

School!Gids gaat in op de toekomstvisie van VOS/ABB en VOO dat er op den duur geen sprake meer zou moeten zijn van denominatief georganiseerd funderend onderwijs. Dit betekent dat er in de toekomst geen openbare, katholieke, protestants-christelijke of wat voor scholen dan ook meer zijn, maar alleen nog ‘scholen’ die dus boven de denominaties zijn uitgestegen.

Het concept ‘School!’ gaat uit van gelijkwaardigheid van en aandacht voor de verschillende godsdienstige en levensbeschouwelijke stromingen. Bovendien zouden alle scholen in de toekomst moeten uitgaan van algemene toegankelijkheid en algemene benoembaarheid. Nu is het nog zo dat het bijzonder onderwijs de wettelijke mogelijkheid heeft om leerlingen en personeelsleden te weigeren.

In de gezamenlijke uitgave van VOS/ABB en VOO komen diverse deskundigen aan het woord uit de wetenschap, de politiek en natuurlijk het onderwijs zelf. Het boek is bedoeld als startpunt voor een discussie over de toekomst van het onderwijsbestel.

Op papier of downloaden
Alle deelnemers aan de conferentie Openbaar onderwijs verbindt hebben een exemplaar van het boekje gekregen. Het wordt ook gratis toegestuurd aan de schoolbesturen die bij VOS/ABB zijn aangesloten.

U kunt de online versie van School!Gids downloaden en eventueel zelf uitprinten.

Het is mogelijk de gedrukte versie voor 8,50 euro per stuk (ledenprijs inclusief btw en inclusief verzendkosten, niet-leden betalen 10 euro per stuk) te bestellen via welkom@vosabb.nl onder vermelding van ‘School!Gids’. Vermeld in uw mail uw naam en het adres waarop u het boekje wilt ontvangen.

Toekomstvisie op onderwijs zonder denominaties

VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) presenteren op 19 maart een gezamenlijke toekomstvisie op het funderend onderwijs op basis van het concept ‘School!’. Dit concept staat voor onderwijs dat boven de denominaties uitstijgt.

De uitgave met de titel School!Gids – Een toekomstvisie op ons onderwijsbestel wordt in de School!Week 2014 gepresenteerd op de conferentie Openbaar onderwijs verbindt op 19 maart in Amersfoort. De School!Week is de jaarlijkse gezamenlijke campagne van VOS/ABB en VOO om het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs positief in de schijnwerpers te zetten.

Boven denominaties uitstijgen
Het boek over het concept ‘School!’ gaat in op de toekomstvisie van VOS/ABB en VOO dat er op den duur geen sprake meer zou moeten zijn van denominatief georganiseerd funderend onderwijs. Dit betekent dat er in de toekomst geen openbare, katholieke, protestants-christelijke of wat voor scholen meer zijn, maar alleen nog ‘scholen’ die dus boven de denominaties uitstijgen.

Het concept ‘School!’ gaat uit van gelijkwaardigheid van en aandacht voor de verschillende godsdienstige en levensbeschouwelijke stromingen. Bovendien zouden alle scholen in de toekomst moeten uitgaan van algemene toegankelijkheid en algemene benoembaarheid. Nu is het nog zo dat het bijzonder onderwijs de wettelijke mogelijkheid heeft om leerlingen en personeelsleden te weigeren.

In de gezamenlijke uitgave van VOS/ABB en VOO komen diverse deskundigen aan het woord. Er staan eigen bijdragen in van medewerkers van VOS/ABB en VOO, maar ook van wetenschappers, beleidsmakers, schoolbestuurders en mensen uit de dagelijkse onderwijspraktijk in de klas.

Op papier of downloaden
Alle deelnemers aan de conferentie Openbaar onderwijs verbindt op 19 maart in Amersfoort krijgen een exemplaar van het boekje. Het wordt gratis toegestuurd aan de leden van VOS/ABB.

De online versie van het boekje komt op deze website en die van VOO, zodat u het op scherm kunt lezen en/of uitprinten.

De gedrukte versie kan (nu al) voor 8,50 euro (ledenprijs inclusief btw en inclusief verzendkosten, niet-leden betalen 10 euro) worden besteld via welkom@vosabb.nl onder vermelding van ‘School!Gids’. Vermeld in uw mail uw naam en het adres waarop u het boekje wilt ontvangen.

Concept ‘school’ voor kwaliteit en ontmoeting

Het concept ‘school’ dat boven de denominaties uitstijgt, waarborgt dat er in de toekomst overal scholen kunnen zijn die onderwijs van goede kwaliteit bieden. Dat heeft adviseur Ronald Bloemers van VOS/ABB dinsdag toegelicht in het PvdA Onderwijsparlement. Hij was hiervoor uitgenodigd door Tweede Kamerlid Loes Ypma. Het ging onder andere over modernisering van artikel 23 van de Grondwet (vrijheid van onderwijs).

VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs streven naar ‘school’. Dit concept gaat uit van samenwerking die boven de denominaties uitstijgt. Niet meer de verzuilde maatschappij uit de twintigste eeuw is het uitgangspunt, maar de gehele samenleving. Daarbij staan diversiteit, wederzijds respect en gelijkwaardigheid centraal. ‘School’ besteedt op grond van deze uitgangspunten aandacht aan levensbeschouwing en godsdienst. Uiteraard staat onderwijskwaliteit voorop.

Bloemers bracht het concept ‘school’ in verband met demografische krimp waar steeds meer regio’s in Nederland mee te maken hebben. De dalende leerlingenaantallen in deze regio’s zetten het voortbestaan van kleine dorpsscholen onder druk. Door boven de zuilen uit met elkaar samen te gaan werken, kan ook in krimpregio’s een kwalitatief goede onderwijsinfrastructuur blijven bestaan.

De reacties in het PvdA Onderwijsparlement op het concept ‘school’ waren positief. Vooral het aspect ‘ontmoeting’ dat is het concept een belangrijke plaats inneemt, werd als een zeer positief element beschouwd.

In het komende decembernummer van magazine School! geeft Bloemers een nadere toelichting op wat VOS/ABB en VOO met het concept ‘school’ willen. In het artikel wordt ingegaan op bestaande samenwerking in Zuid-Limburg, die boven de denominaties uitstijgt.

Verdeling leerlingen over denominaties stabiel

De afgelopen jaren is de verhouding van het aantal leerlingen over de vier denominaties (openbaar, rooms-katholiek, protestants-christelijk en overig bijzonder) nauwelijks veranderd. Dat blijkt uit de kerncijfers over de jaren 2008 tot en met 2012 die het ministerie van OCW heeft gepubliceerd.

Van alle scholen voor primair onderwijs in Nederland is 33 procent openbaar. Dat percentage is al sinds 2008 hetzelfde. Daarmee blijft het openbaar primair onderwijs de grootste denominatie. Het katholiek en protestants-christelijk onderwijs hebben beide een aandeel van 30 procent.

Als wordt gekeken naar het aandeel van het totale aantal basisschoolleerlingen, dan zit 31 procent op een openbare school. In 2008 was dat 30 procent. Sinds 2009 ligt dit percentage op 31.

Het katholiek basisonderwijs heeft met 34 procent de meeste leerlingen, gevolgd door het openbaar primair onderwijs met dus 31 procent en het protestants-christelijk primair onderwijs met 28 procent.

Uit het bovenstaande kan worden afgeleid dat de gemiddelde openbare school voor primair onderwijs minder leerlingen heeft dan de gemiddelde rk- of pc-school.

Het ministerie van OCW gaat in de publicatie over de kerncijfers bij het voortgezet onderwijs niet in op de statistische verhoudingen over de verschillende denominaties.