Toolbox: Model gemiddelde schoolgrootte aangepast

Het ministerie van OCW heeft een rectificatie aangebracht in de lijst met stichtings- en opheffingsnormen per gemeente. Daarom is ook het Model gemiddelde schoolgrootte in onze online Toolbox (map Basisschool) aangepast.

Download het aangepaste Model gemiddelde schoolgrootte

Nieuw rekeninstrument gemiddelde schoolgrootte

In de map Basisschool in de online Toolbox zit een nieuw rekeninstrument voor bepaling van de gemiddelde schoolgrootte dat gebruikmaakt van de stichtings- en opheffingsnormen voor het basisonderwijs per 1 augustus 2018. 

Op 25 oktober jongstleden is de Regeling aanpassing van de stichtings- en opheffingsnormen voor het basisonderwijs in 2018 gepubliceerd. In veel plattelandsgemeenten zijn de normen in de nieuwe regeling lager dan in de regeling die nog geldt. Dat komt door demografische krimp en de afnemende leerlingdichtheid.

Door de inwerkingtreding op 1 augustus 2018 zullen de normen gaan gelden voor de telcijfers in de periode 2018-2023. De eerste telling betreft die op 1 oktober 2018.

U kunt het nieuwe rekeninstrument downloaden.

Informatie: Onderwijsjuristen, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, onderwijsjuristen@vosabb.nl

Stichtings- en opheffingsnormen 2018-2023 gepubliceerd

De Regeling aanpassing van de stichtings- en opheffingsnormen voor het basisonderwijs in 2018 is gepubliceerd. 

Met ingang van 1 augustus 1998 moeten de stichtings- en opheffingsnormen telkens voor een tijdvak van vijf jaar bij ministeriële regeling worden aangepast. Het vijfjarige tijdvak waarop de gepubliceerde regeling van toepassing is, loopt van 1 augustus 2018 tot 1 augustus 2023.

Lagere normen door krimp

De stichtingsnorm geeft aan hoeveel leerlingen een school voor basisonderwijs minimaal nodig heeft om te worden gesticht. De opheffingsnorm (of instandhoudingsnorm) geeft aan hoeveel leerlingen een school voor basisonderwijs nodig heeft om bekostiging te blijven ontvangen.

De stichtingsnorm bedraagt minimaal 200 leerlingen, de opheffingsnorm minimaal 23 en maximaal 200 leerlingen. De stichtingsnorm van een gemeente bedraagt 10/6 keer de opheffingsnorm die voor die gemeente geldt.

In veel plattelandsgemeenten zijn de normen in de nieuwe regeling lager dan in de regeling die nog geldt. Dat komt door demografische krimp en de afnemende leerlingdichtheid. Zo gaat de opheffingsnorm in de Drentse gemeente Aa en Hunze omlaag van 31 naar 25 leerlingen. In Hof van Twente gaat deze norm van 52 naar 46 leerlingen en in de gemeente Noordoostpolder van 38 naar 35 leerlingen.

Teldatum 1 oktober 2018

Door de inwerkingtreding op 1 augustus 2018 zullen de normen gaan gelden voor de telcijfers in de periode 2018-2023. De eerste telling betreft die op 1 oktober 2018. Wanneer scholen gebruikmaken van de gemiddelde schoolgrootte, zullen zij op 1 augustus 2019 (teldatum 1 oktober 2018) een beroep kunnen doen op de nieuwe normen.

Informatie: Onderwijsjuristen, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, onderwijsjuristen@vosabb.nl

Gedifferentieerde opheffingsnormen in fusiegemeente

De schoolbesturen in de nieuwe gemeente Alkmaar hebben ingestemd met gedifferentieerde opheffingsnormen voor basisscholen. De adviseurs Hans Teegelbeckers en Ronald Bloemers van VOS/ABB waren betrokken bij een advies hierover. De gemeenten Alkmaar, Schermer en Graft-De Rijp fuseren per 1 januari 2015.

Het voorstel voor gedifferentieerde opheffingsnormen wordt in januari ter besluitvorming voorgelegd aan het nieuwe gemeentebestuur. In het voorstel wordt onderscheid gemaakt tussen stedelijk en landelijk gebied. Daar is voor gekozen, omdat anders de opheffingsnorm te hoog zijn om basisschooltjes in de kleinere kernen in stand te houden.

In de nieuwe situatie per 1 januari 2015 wordt de opheffingsnorm in het stedelijke Alkmaar 186 leerlingen in het landelijke gebied van de nieuwe gemeente 50 leerlingen, mits het nieuwe gemeentebestuur ermee akkoord gaat.

Differentiëren bij gemeentelijke fusie
Magazine School! van VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs heeft in februari 2014 aandacht besteed aan de mogelijkheden om bij een gemeentelijke fusie te kiezen voor gedifferentieerde opheffingsnormen.

Download het artikel De gevolgen van splitsen van grondgebied.

Gemeentelidmaatschap
De gemeente Alkmaar is lid van VOS/ABB. Het gemeentelidschap van 1000 euro per jaar biedt gemeenten tal van mogelijkheden om advies te krijgen op het gebied van onderwijs.

Gemeenten die van dit aanbod gebruik willen maken, kunnen contact opnemen met 0348-405200 of welkom@vosabb.nl.

Voor inhoudelijke informatie kunt u contact opnemen met senior beleidsmedewerker Janine Eshuis van VOS/ABB: 06-30041175, jeshuis@vosabb.nl.

Samenwerkingsschool ook onder openbaar bestuur!

Alle vormen van samenwerking moeten mogelijk zijn om het aanbod en de kwaliteit van het onderwijs in krimpgebieden op peil te houden. Denominatie noch fusietoets mag daarbij in de weg staan. Dat is wat in het Regeerakkoord staat. Dan moet het nu eindelijk ook voor openbare schoolbesturen mogelijk worden om samenwerkingsscholen in stand te houden!

De samenwerkingsschool wordt door staatssecretaris Sander Dekker van OCW terecht gezien als een goede mogelijkheid om de negatieve gevolgen demografische krimp voor het onderwijs tegen te gaan. Als openbaar en bijzonder onderwijs de handen ineenslaan, kunnen zij samen werken aan kwaliteitsonderwijs. De positieve drang die Dekker in mei vorig jaar – niet voor niets in basisschool Samenspel in het Zeeuwse dorpje Wolphaartsdijk – aankondigde, was dan ook specifiek gericht op samenwerking.

Hij ontvouwde in Wolphaartsdijk zijn plan om de kleinescholentoeslag af te schaffen. In plaats daarvan zou er een soort bonus op samenwerking komen, waarbij, zo garandeerde Dekker, er geen euro van het beschikbare geld af zou gaan. Hij legde de bal dus nadrukkelijk bij de schoolbesturen, die daar niet allemaal even blij mee waren.

De constructieve oppositie van D66, ChristenUnie en SGP heeft er echter voor gezorgd dat de kleinescholentoeslag blijft bestaan. Dit brengt het gevaar met zich mee dat nu de financiële prikkel weg is niet meer alle schoolbesturen de noodzaak van samenwerking voelen en dat sommige denken dat het allemaal wel losloopt. Niets is minder waar!

Openbaar onderwijs benadeeld!
Een ander, zo mogelijk nog belangrijker punt dat een vertragende werking heeft op de samenwerking tussen de denominaties en dat met name het openbaar onderwijs benadeelt, ligt op het gebied van het arbeidsrecht. De huidige regels bepalen dat het personeel van de samenwerkingsschool een privaatrechtelijke arbeidsovereenkomst moet hebben. Een ambtelijke aanstelling, zoals in het openbaar onderwijs, is niet mogelijk.

Dit brengt met zich mee dat een samenwerkingsschool nu niet onder een openbaar schoolbestuur kan vallen, terwijl staatssecretaris Dekker klip en klaar heeft beloofd dat dit wel moet kunnen. Wij horen bij VOS/ABB op dit punt niets meer van Dekker, terwijl het voor het openbaar onderwijs, zeker in krimpgebieden van cruciaal belang is. Dit arbeidsrechtelijke probleempunt moet nu snel worden aangepakt. Het zal een lastige klus zijn, maar waar een wil is, is een weg!

Ritske van der Veen, directeur VOS/ABB

Krimp: gemeente splitsen of niet splitsen?

Als binnen een gemeente aanzienlijke verschillen bestaan in bebouwingskarakter en bevolkingsdichtheid kan worden besloten het grondgebied in twee delen te splitsen. Daarmee kan de opheffingsnorm worden beïnvloed. Vooral voor kleine scholen in plattelandsdorpen in grote (fusie)gemeenten kan dit een oplossing zijn. De kwestie is voor het onderwijs zeer relevant, zeker in gebieden met demografische krimp, omdat er veel gemeentelijke herindelingen aankomen.

Een voorbeeld waarover staatssecretaris Sander Dekker van OCW onlangs Kamervragen heeft beantwoord, is de protestants-christelijke Oranjeschool in Zalk. Dit dorpje aan de IJssel met ruim 800 inwoners maakt deel uit van de gemeente Kampen, waar de opheffingsnorm 94 leerlingen bedraagt. Daar zit het dorpsschooltje al twee jaar onder, wat betekent dat als ook volgend jaar die norm niet wordt gehaald, de rijksbekostiging zal worden stopgezet.

In 2001 heeft de gemeente Kampen na de fusie met de toenmalige gemeente IJsselmuiden besloten om het grondgebied niet op te splitsen in een stedelijk en plattelandsgedeelte. Als daartoe destijds wel was besloten, zou de opheffingsnorm in Zalk aanzienlijk lager hebben gelegen dan nu het geval is. Dit had echter ook betekend dat de opheffingsnorm in het stedelijke gebied fors hoger was geweest, wat negatieve gevolgen had kunnen hebben voor het voortbestaan van basisscholen in de stad Kampen en het (grote) dorp IJsselmuiden.

Het is in vergelijkbare kwesties dus van belang om goed af te wegen wat in de specifieke situatie een verstandig besluit kan zijn: splitsen of niet splitsen. Het is uiteindelijk aan de gemeente om eventueel een besluit tot splitsing van het grondgebied te nemen. Voorwaarde daarbij is dat alle schoolbesturen in die gemeente ermee akkoord gaan.

De kwestie speelt in het onderwijs in verband met aanstaande gemeentelijke herindelingen. De relevantie is het grootst in gebieden met demografische krimp. Als er binnen de gemeenten nu wordt nagedacht over een eventuele splitsing van het grondgebied, kan de toekomstige sluiting van basisscholen worden voorkomen.

Informatie: Helpdesk, 0348-405250 van 08.30 tot 12.30 uur, helpdesk@vosabb.nl

Foto Sint-Nicolaaskerk Zalk: Wikipedia/Berend Jan Stijf

Zet kleinescholentoeslag om in stimuleringsregeling

De kleinescholentoeslag kan worden omgezet in een stimuleringsregeling om samenwerking tussen scholen en schoolbesturen in krimpgebieden te vergemakkelijken. Dat heeft VOS/ABB donderdag ingebracht in een gesprek met het ministerie van OCW naar aanleiding van het krimpadvies van de Onderwijsraad. In het gesprek werd duidelijk dat de beleidsreactie van staatssecretaris Sander Dekker van OCW op het advies niet zoals eerder aangekondigd in april, maar pas in mei komt.

Namens VOS/ABB namen de beleidsmedewerkers Hans Teegelbeckers en Marleen Lammers deel aan het gesprek in Den Haag. Ook de katholieke besturenorganisatie VKO, de vereniging van gereformeerde scholen VGS en de schoolleidersvakbond AVS waren bij het gesprek aanwezig.

Regie bij het onderwijs!
Het gezamenlijke standpunt was dat staatssecretaris Dekker op basis van het advies Grenzen aan kleine scholen niet met nieuwe beleidsmaatregelen ten aanzien van demografische krimp moet komen. De regie op dit vlak hoort bij de scholen en hun besturen te liggen. Daarbij is het essentieel dat het kabinet het onderwijs voldoende faciliteert, omdat goede samenwerking voor behoud van onderwijskwaliteit in krimpregio's zorgvuldigheid vereist. Dat kost tijd en dus geld.

Ook is in het gesprek duidelijk gemaakt dat het kabinet en de Tweede Kamer hun best moeten doen om wetgeving weg te nemen of aan te passen als die samenwerking tussen verschillende schoolbesturen in de weg zit. VOS/ABB bracht in het kader van dit onderdeel van het gesprek het idee in om de huidige kleinescholentoeslag te veranderen in een stimuleringsregeling om samenwerking te bevorderen. Nu kan de kleinescholentoeslag een vertragende werking hebben op samenwerking tussen scholen en besturen.

Openbaar onderwijs achtergesteld!
VOS/ABB benadrukte in het gesprek dat de huidige wet- en regelgeving op een aantal punten het openbaar onderwijs achterstelt ten opzichte van het bijzonder onderwijs. Zo kunnen openbare schoolbesturen geen integrale kindcentra in stand houden, terwijl besturen voor bijzonder onderwijs dat wel kunnen. Dit geldt ook voor samenwerkingsscholen. Het is de hoogste tijd dat deze achterstelling wordt aangepakt.

Tevens heeft VOS/ABB haar twijfels uitgesproken over de constatering van de Onderwijsraad dat de grondwettelijke garantie voor voldoende openbaar onderwijs niet in gevaar komt als de minimale opheffingsnorm voor basisscholen omhoog gaat van 23 naar 100 leerlingen. Als dit realiteit wordt, zullen 605 openbare basisscholen de deuren moeten sluiten, waardoor de grondwettelijke garantiefunctie, zoals die is vastgelegd in grondwetsartikel 23, in dunbevolkte gebieden niet meer kan worden waargemaakt.

In het gesprek werd duidelijk dat de beleidsreactie van staatssecretaris Dekker op het advies van de Onderwijsraad met een maand is vertraagd. Hij zou in april met een reactie komen, maar dat wordt mei.

Tweede Kamer
Op 14 maart heeft adviseur Ronald Bloemers van VOS/ABB in een hoorzitting van de Vaste Kamercommissie voor OCW uiteengezet hoe VOS/ABB denkt over het krimpadvies van de Onderwijsraad. Daarin kwamen dezelfde standpunten naar voren.

VOS/ABB rekent erop dat zowel de Tweede Kamer als het kabinet de inbreng van VOS/ABB serieus in overweging neemt in de discussie over demografische krimp en het onderwijs.

Zie ook de gerelateerde berichten in de rechterkolom.

Informatie: Hans Teegelbeckers, 06-51603209, hteegelbeckers@vosabb.nl